Trở về Blog
Nhịp đập thị trường
·10 phút đọc

Bồi thường thu hồi đất: Tỉnh đặt tỷ lệ, mức sàn là 1

Luật Đất đai (sửa đổi) thông qua sáng 21/11 thêm một tỷ lệ do UBND cấp tỉnh quy định vào công thức bồi thường, mức thấp nhất là 1. Người bị thu hồi không nhận ít hơn bảng giá nhân hệ số, còn phần cao hơn tùy từng tỉnh.

Bồi thường thu hồi đất: Tỉnh đặt tỷ lệ, mức sàn là 1
Phương Nam

Phương Nam

Chính sách & hạ tầng

Khi Nhà nước thu hồi một thửa đất, câu hỏi đầu tiên của người có đất là mình nhận về bao nhiêu tiền. Luật Đất đai (sửa đổi) mà Quốc hội thông qua sáng 21/11 trả lời bằng một công thức có thêm một thành phần mới: tỷ lệ bồi thường do Ủy ban nhân dân (UBND) cấp tỉnh quy định, không được thấp hơn 1.

Luật được 466/479 đại biểu tán thành, gồm 13 chương, 112 điều, có hiệu lực từ 1/7/2027 và thay thế Luật Đất đai năm 2024.FireAnt Các bài trước của Investify đã nói về nhịp mới của bảng giá đất. Bài này đi vào phần còn lại của khoản tiền: nó được tính thế nào, được giữ bằng những chốt nào, và chốt nào thật sự mới so với luật đang áp dụng.

Công thức: bảng giá, hệ số, rồi thêm tỷ lệ của tỉnh

Theo luật mới, tiền bồi thường về đất dựa trên diện tích, thời hạn sử dụng, loại đất, hình thức giao hoặc cho thuê đất, giá đất theo bảng giá và hệ số điều chỉnh giá đất, cùng tỷ lệ bồi thường do UBND cấp tỉnh quy định.VnExpress Tỷ lệ này được quyết theo tình hình thực tế của địa phương, nhưng không được thấp hơn 1.FireAnt

Công thức tiền bồi thường về đất

Để thấy vì sao con số 1 quan trọng, cần đặt nó cạnh cách tính đang dùng. Luật Đất đai 2024 ban đầu quy định bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thể do UBND quyết định tại thời điểm phê duyệt phương án.Hệ thống pháp luật Từ 1/1/2026, Nghị quyết 254/2025/QH15 chuyển sang xác định giá bồi thường theo bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất, không phải chờ định giá cụ thể, với hệ số do UBND cấp tỉnh ban hành hằng năm.LSVN

Luật mới giữ nền bảng giá nhân hệ số và đặt thêm một lớp lên trên. Vì tỷ lệ thấp nhất là 1, phép nhân này không thể kéo khoản tiền xuống dưới mức bảng giá nhân hệ số. Phần nằm trên mức đó do từng tỉnh quyết. Nói cách khác, luật đặt sàn ở mức đang có và để ngỏ trần cho địa phương.

Vì vậy, con số người dân thật sự nhận về chưa thể đọc ra từ luật. Một tỉnh đặt tỷ lệ đúng bằng 1 thì tiền bồi thường đi theo bảng giá nhân hệ số như hiện nay. Một tỉnh đặt cao hơn thì người bị thu hồi ở đó nhận nhiều hơn. Khoảng cách giữa hai tỉnh láng giềng có thể đến từ chính quyết định này, không chỉ từ bảng giá.

Thẩm quyền cũng được chia lại. Theo luật mới, bảng giá đất và hệ số điều chỉnh sẽ do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết 3 năm một lần, áp dụng từ 1/1/2028.Người Quan Sát Tỷ lệ bồi thường thì vẫn thuộc UBND tỉnh. Hai cơ quan cầm hai phần khác nhau của cùng một khoản tiền.

Thời điểm chốt giá và quyền đòi tiền khi chậm trả

Giá đất để tính bồi thường được xác định tại thời điểm phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Khi phương án phải điều chỉnh, luật yêu cầu áp dụng giá đất, giá tài sản có lợi hơn cho người bị thu hồi.VnExpress

Đây là chốt được giữ lại, không phải chốt mới. Luật 2024 đã quy định rằng nếu lúc điều chỉnh phương án mà giá đất, giá tài sản thấp hơn giá trong phương án đã duyệt, thì vẫn áp dụng giá bồi thường trong phương án đã duyệt.Hệ thống pháp luật Với người dân, ý nghĩa không đổi: thời gian kéo dài không làm khoản tiền bị hạ xuống.

Chốt về tiền trả chậm cũng vậy. Luật 2024 buộc cơ quan thực hiện bồi thường chi trả trong 30 ngày kể từ khi quyết định phê duyệt phương án có hiệu lực. Chậm thì phải trả thêm một khoản bằng mức tiền chậm nộp theo Luật Quản lý thuế, tính trên số tiền và thời gian chậm trả.Hệ thống pháp luật Luật mới giữ nguyên cơ chế này, gắn với thời hạn trong phương án đã được phê duyệt.VnExpress

Mức chậm nộp hiện hành là 0,03% mỗi ngày trên số tiền chậm nộp, theo Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 có hiệu lực từ 1/7/2026.Quy ra một năm, mức này vào khoảng 10,95%. Ví dụ minh họa: khoản bồi thường 1 tỷ đồng bị chậm 60 ngày thì người nhận được trả thêm khoảng 18 triệu đồng. Luật quản lý thuế cho phép Chính phủ điều chỉnh mức này theo từng giai đoạn,Xây dựng chính sách nên con số áp dụng thực tế sau năm 2027 sẽ theo quy định tại thời điểm đó.

Mức tiền chậm nộp 0,03% mỗi ngày và ví dụ khoản bồi thường 1 tỷ đồng chậm 60 ngày

Điểm đáng chú ý của cơ chế này là sự đối xứng: Nhà nước tính với người chậm nộp thuế mức nào thì cơ quan chậm trả tiền bồi thường cũng phải trả đúng mức đó. Theo Luật 2024, kinh phí trả chậm lấy từ ngân sách của cấp phê duyệt phương án,Hệ thống pháp luật tức chính cấp chính quyền chịu trách nhiệm về tiến độ.

Chỗ ở: phần mở rộng và phần kế thừa

Máy xúc phá dỡ một căn nhà trong khu giải phóng mặt bằng

Với dự án làm khu đô thị, Luật 2024 đã quy định người có đất ở bị thu hồi được bồi thường bằng đất ở, nhà ở tại chỗ, được bố trí nhà ở tạm hoặc hỗ trợ tiền thuê nhà trong lúc chờ.Hệ thống pháp luật Luật mới mở phạm vi này sang cả khu dân cư nông thôn và dự án nhà ở.VnExpress Đây là phần mở rộng thật, vì dự án nhà ở là nhóm thu hồi đất ở khá phổ biến.

Các chốt còn lại về chỗ ở được giữ nguyên tinh thần của luật cũ. Người có đất ở bị thu hồi mà tiền bồi thường không đủ mua một suất tái định cư tối thiểu thì Nhà nước hỗ trợ phần chênh lệch. Luật 2024 đã có quy định này, với mức suất tối thiểu do UBND cấp tỉnh quy định chi tiết.Hệ thống pháp luật Người được giao đất tái định cư được ghi nợ tiền sử dụng đất nếu có nhu cầu. Luật cũ cũng cho ghi nợ, nhưng kèm điều kiện do Chính phủ quy định.Hệ thống pháp luật

Về cưỡng chế, luật mới quy định với trường hợp phải tái định cư, chỉ được cưỡng chế thu hồi sau khi đã bố trí nơi tái định cư hoặc chỗ ở tạm theo phương án được phê duyệt.VnExpress Luật 2024 đặt yêu cầu tương tự ở khâu sớm hơn: phê duyệt phương án và bố trí tái định cư phải xong trước khi có quyết định thu hồi.Hệ thống pháp luật Trong khi đó, Nghị quyết 254 cho phép một số dự án như dự án quan trọng quốc gia, đầu tư công khẩn cấp được thu hồi đất trước khi hoàn tất bố trí tái định cư.LSVN Luật mới đặt chốt ở bước cưỡng chế, tức bước người dân dễ mất chỗ ở nhất.

Khu tái định cư nhiều tòa chung cư ở đô thị

Sinh kế và đất còn lại: hai quyền mới

Phần thật sự mới, ngoài tỷ lệ bồi thường, nằm ở thu nhập sau thu hồi. Khi lập phương án, cơ quan thực hiện phải xác định thu nhập từ việc sử dụng đất, tình trạng việc làm, và dự kiến kinh phí hỗ trợ phục hồi sinh kế trong ít nhất 3 năm sau khi có quyết định thu hồi.VnExpress Hằng năm, UBND cấp xã khảo sát thu nhập, việc làm của người bị thu hồi để quyết định mức hỗ trợ cho người bị giảm thu nhập hoặc mất việc. Kinh phí này nằm trong phương án bồi thường.

Cần đọc đúng con số 3 năm. Đây là thời gian kinh phí phải được dự kiến trong phương án, không phải mỗi người đương nhiên nhận một khoản cố định suốt 3 năm. Mức hỗ trợ phụ thuộc kết quả khảo sát từng năm, nên người mất việc sẽ được xét khác người vẫn giữ được thu nhập.

Quyền mới thứ hai là hoán đổi. Người có đất ở bị thu hồi có thể hoán đổi diện tích đất ở bị thu hồi sang phần đất còn lại của cùng thửa, hoặc sang thửa khác của mình trong cùng xã.VnExpress Phần đất còn lại quá nhỏ hoặc méo, khó sử dụng thì được chuyển nhượng, hợp thửa, tách thửa và được miễn thuế thu nhập cá nhân, lệ phí trước bạ cho các giao dịch này. Người không muốn giữ thì có thể đề nghị Nhà nước thu hồi nốt để được bồi thường.

Theo báo cáo giải trình của Chính phủ, các quy định này nhằm chuyển từ chỉ bồi thường tài sản bị thu hồi sang bảo đảm chỗ ở, việc làm và điều kiện ổn định cuộc sống.VnExpress

Luật nghiêng về phía người bị thu hồi, mức nghiêng do tỉnh quyết

Đặt cạnh luật đang áp dụng, bức tranh khá rõ. Nhiều chốt được nhắc đến trong tuần này, như trả thêm khi chậm chi, giữ giá có lợi khi điều chỉnh phương án, bù đủ suất tái định cư tối thiểu, đã có trong Luật 2024. Luật mới giữ chúng lại rồi thêm tỷ lệ bồi thường không thấp hơn 1, bồi thường tại chỗ cho cả dự án nhà ở và khu dân cư nông thôn, kinh phí sinh kế ít nhất 3 năm và quyền hoán đổi đất.

So sánh điều đã có từ Luật 2024 và điểm mới của luật sửa đổi

Trong các điểm mới đó, tỷ lệ bồi thường là thay đổi duy nhất chạm trực tiếp vào số tiền. Nó không làm ai nhận ít hơn mức bảng giá nhân hệ số, và có thể làm người dân nhận nhiều hơn ở tỉnh nào đặt tỷ lệ trên 1. Vì vậy, nhận định hợp lý là luật nghiêng về phía người bị thu hồi đất, còn mức nghiêng thực tế do từng tỉnh quyết.

Câu trả lời sẽ nằm ở quyết định về tỷ lệ bồi thường của UBND từng tỉnh, cùng nghị định hướng dẫn của Chính phủ trước ngày luật có hiệu lực 1/7/2027. Hai chỉ số đáng theo dõi với người có nhà, đất trong vùng quy hoạch: tỷ lệ tỉnh mình đặt là bằng 1 hay cao hơn, và hệ số điều chỉnh giá đất của chính khu vực mình. Tích của hai con số này với bảng giá sẽ quyết định khoản tiền nhận về.

Tags:luật đất đaibồi thường đấtthu hồi đấttái định cưbất động sản
Phương Nam

Phương Nam

Chính sách & hạ tầng

Đọc chính sách để tìm cơ hội đầu tư trước khi thị trường phản ánh.