Sáng 21/11, Quốc hội thông qua Luật Nhà ở (sửa đổi) với 467/485 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành.Người Quan Sát Luật có hiệu lực từ ngày 1/7/2027.Thời báo Ngân hàng Nhiều tiêu đề trong ngày chọn chung một điểm để nói: bán lại nhà ở xã hội sau 5 năm, bên bán không phải nộp tiền sử dụng đất.
Với căn hộ chung cư, khoản miễn đó không phải điều mới, vì Luật Nhà ở 2023 đang áp dụng đã quy định như vậy. Điều luật vừa thông qua thực sự đổi là danh sách những người được phép mua lại căn nhà. Bài này đi theo ba câu hỏi quyết định số tiền chủ căn nhà cầm về khi bán: ai được mua, khoản nào phải nộp, và chuyện gì xảy ra khi bán sai quy định.

Luật ghi gì cho hai giai đoạn trước và sau 5 năm
Mốc 5 năm được tính từ ngày bên mua, bên thuê mua đã thanh toán đủ tiền, không phải từ ngày ký hợp đồng hay ngày nhận nhà.Thời báo Ngân hàng
Trong 5 năm đầu, người có nhu cầu bán chỉ được bán lại cho chủ đầu tư dự án hoặc cho người thuộc diện được mua nhà ở xã hội. Giá bán tối đa bằng giá trong hợp đồng mua bán với chủ đầu tư.VTC News Nói cách khác, ai bán trong giai đoạn này không có phần chênh lệch nào để thu.
Sau 5 năm, bên mua, bên thuê mua được bán lại cho người thuộc diện được mua nhà ở xã hội nếu đã được cấp Giấy chứng nhận. Bên bán không phải nộp tiền sử dụng đất và phải nộp thuế thu nhập theo pháp luật về thuế.Thời báo Tài chính Việt Nam Mức trần giá bằng giá hợp đồng ban đầu áp cho 5 năm đầu.

Người được mua: cánh cửa bị đóng lại
Luật Nhà ở 2023 đang áp dụng cho phép chủ nhà sau 5 năm, khi đã có Giấy chứng nhận, bán lại theo cơ chế thị trường cho người có nhu cầu, tức không giới hạn người mua.VnExpressCafeF
Luật mới khóa cửa đó. Người mua lại phải thuộc các nhóm được mua nhà ở xã hội: người có công với cách mạng, hộ nghèo, hộ cận nghèo, người thu nhập thấp, công nhân, sĩ quan và quân nhân chuyên nghiệp, cán bộ, công chức, viên chức, người trả lại nhà công vụ, người bị thu hồi đất chưa được bồi thường bằng nhà, đất ở.VOH Người mua còn phải chưa có nhà ở thuộc sở hữu của mình tại tỉnh, thành phố nơi có dự án.VTC News Chính phủ sẽ quy định chi tiết điều kiện về nhà ở và thu nhập.
Với người bán, hệ quả nằm ở phía cầu. Khi những người trả tiền cho căn nhà chỉ còn là nhóm có thu nhập và điều kiện nhà ở theo chuẩn chính sách, mức giá bán được nhiều khả năng đi theo khả năng trả và khả năng vay của nhóm này, thay vì đi theo mặt bằng giá căn hộ thương mại xung quanh. Đây là suy luận từ cấu trúc người mua, chưa phải con số công bố, nhưng nó chạm thẳng vào số tiền người bán thu về.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh, khi trình bày báo cáo giải trình trước phiên biểu quyết, cho biết dự thảo đã được rà soát để hạn chế tối đa hành vi trục lợi chính sách nhà ở xã hội.VTC News Đề xuất cho bán lại nhà ở xã hội vào Quỹ nhà ở không được chọn. Lý do được nêu: Quỹ nhà ở lập ra để tạo nhà cho thuê thuộc tài sản công, nếu mua lại các căn rải rác thì tài sản công sẽ phân tán trong các dự án vừa có sở hữu tư nhân vừa có sở hữu Nhà nước, khó quản lý và tăng chi phí vận hành.VOH Theo ông Minh, Chính phủ đề nghị chỉ bán lại cho đối tượng thuộc trường hợp được hưởng chính sách hỗ trợ về nhà ở xã hội.
Khoản phải nộp: phần ít thay đổi nhất
Quy định "không phải nộp tiền sử dụng đất" dễ được đọc như một khoản lợi mới. Về nghĩa vụ tài chính khi bán sau 5 năm, dự thảo trình Quốc hội tiếp tục kế thừa Luật Nhà ở 2023: người bán căn hộ không phải nộp tiền sử dụng đất và phải nộp thuế thu nhập.CafeF
Nhà ở xã hội là nhà ở riêng lẻ thì khác. Theo quy định đang áp dụng, người bán sau 5 năm phải nộp 50% tiền sử dụng đất theo Điều 42 Nghị định 100/2024, cùng với thuế thu nhập cá nhân.CafeF Các báo đưa tin luật đã thông qua chỉ ghi chung "bên bán không phải nộp tiền sử dụng đất", nên nhà riêng lẻ có được hưởng cùng quy định hay không sẽ rõ khi văn bản luật và nghị định hướng dẫn được công bố. Với chủ căn hộ chung cư, cơ cấu nghĩa vụ tài chính khi bán sau 5 năm gần như giữ nguyên so với luật đang áp dụng.
Thuế thu nhập vẫn phải nộp. Ông Minh cho biết Chính phủ sẽ chỉ đạo Bộ Xây dựng phối hợp với cơ quan soạn thảo pháp luật về thuế để quy định thống nhất, đồng bộ với Luật Nhà ở (sửa đổi) khi sửa luật thuế.Thời báo Ngân hàng
Như vậy, phần tiền người bán giữ lại không đổi nhiều ở dòng chi phí. Nó đổi ở dòng doanh thu, vì giá bán giờ phụ thuộc vào một nhóm người mua hẹp hơn.

Giấy tờ và hợp đồng vô hiệu
Điều kiện có Giấy chứng nhận trước khi bán sau 5 năm cũng đã có trong Luật Nhà ở 2023.CafeF Điều luật mới làm rõ hơn là hậu quả khi bán sai.
Trường hợp bán, cho thuê mua nhà ở xã hội vi phạm quy định về đối tượng hoặc điều kiện thì hợp đồng mua bán, cho thuê mua vô hiệu. Bên mua, thuê mua phải bàn giao lại nhà cho chủ đầu tư hoặc đơn vị quản lý nhà ở xã hội. Nếu không bàn giao, UBND cấp tỉnh tổ chức cưỡng chế thu hồi. Mỗi cá nhân, hộ gia đình thuộc diện chỉ được mua hoặc thuê mua một căn.VTC NewsThời báo Tài chính Việt Nam
Điều này đáng đọc kỹ với người đang cầm một căn nhà ở xã hội qua hợp đồng ủy quyền hay thỏa thuận mua bán tay ba với chủ cũ, nhất là khi bản thân họ không thuộc diện được mua. Theo câu chữ của luật, nếu giao dịch bị xác định là bán sai đối tượng thì người mua không giữ được căn nhà. Cách hoàn trả tiền giữa các bên trong trường hợp đó phụ thuộc vào văn bản hướng dẫn.
Ai được, ai mất từ 1/7/2027
Người mua nhà ở xã hội để chờ đủ 5 năm rồi bán chênh lệch cho người mua tự do mất con đường đó với các hợp đồng chịu luật mới. Đây là nhóm mà luật nhắm tới khi nói về chống trục lợi chính sách.
Người đủ điều kiện đang chờ mua có thêm một nguồn căn: các căn bán lại sau 5 năm giờ chỉ có thể về tay người trong nhóm của họ, thay vì bị người mua tự do cạnh tranh.
Chủ nhà bán sau 5 năm vẫn không phải nộp tiền sử dụng đất với căn hộ, như trước. Thứ họ mất là phần giá có thể đạt được khi bán cho thị trường chung. Con số đó lớn hay nhỏ tùy khoảng cách giữa giá căn hộ thương mại xung quanh và khả năng trả của nhóm người được mua nhà ở xã hội ở từng khu vực.
Với các doanh nghiệp làm nhà ở xã hội, quy định này đổi sức hút của sản phẩm theo hai hướng: bớt người mua với mục đích đầu tư, nhưng nhu cầu ở thật được giữ lại trong cùng một nhóm khách.
Người đã mua trước 1/7/2027 theo luật nào
Đây là câu hỏi lớn nhất với những ai đang sở hữu căn nhà ở xã hội. Ở giai đoạn dự thảo, dự thảo tờ trình nêu nhà đã trả đủ tiền sau 5 năm trước ngày luật có hiệu lực sẽ không bị giới hạn nhóm mua lại.VnExpress Bản dự thảo mà CafeF dẫn lại đi xa hơn: hợp đồng mua bán xác lập trước ngày luật có hiệu lực thì việc bán lại sau 5 năm tiếp tục áp dụng Luật Nhà ở 2023.CafeF
Hai cách viết này cho kết quả khác nhau với người đã ký hợp đồng nhưng chưa đủ 5 năm vào ngày 1/7/2027. Tại phiên họp sáng 21/11, ông Minh cho biết Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Xây dựng phối hợp với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội rà soát kỹ các điều khoản chuyển tiếp để tránh khoảng trống pháp lý.Thời báo Ngân hàng
Luận điểm của bài này khá rõ: luật mới không làm người bán thêm gánh nặng thuế phí với căn hộ, mà thu hẹp nhóm người sẽ trả tiền cho căn nhà đó. Điều khoản chuyển tiếp trong văn bản luật được công bố, cùng nghị định hướng dẫn về điều kiện nhà ở và thu nhập, sẽ cho biết căn nhà của từng người được bán cho ai. Với người đang định mua lại một căn nhà ở xã hội, những điểm đáng kiểm tra trước khi đặt tiền: căn đó đã có Giấy chứng nhận chưa, ngày thanh toán đủ tiền là ngày nào, và bản thân mình có thuộc diện được mua hay không.

