Sáng 12/11, tại phiên chất vấn của Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đưa ra hai con số đi ngược chiều nhau. Nợ thuế phát sinh trong năm 2026 ở mức 3% tổng thu, thấp hơn chỉ tiêu dưới 5% mà Chiến lược phát triển ngành Thuế đặt ra.Tạp chí Tài chính Tổng nợ thuế cộng dồn qua các năm lại ở mức 11%, tương đương hơn 267.000 tỷ đồng, cao hơn chỉ tiêu từ 8% trở xuống.VnEconomy Cả hai số đều tính đến hết tháng 10/2026.
Như vậy ngành Thuế đạt một trong hai chỉ tiêu. Chỉ tiêu còn lại vẫn trượt vì một lý do mà phần lớn gắn với thị trường nhà đất: theo Bộ trưởng, hơn 50% tổng nợ thuế là tiền sử dụng đất.
Hai chỉ tiêu đo hai thứ khác nhau
Theo lời Bộ trưởng được Tạp chí Tài chính thuật lại, Chiến lược phát triển ngành Thuế đặt hai chỉ tiêu riêng. Chỉ tiêu thứ nhất là nợ thuế phát sinh hằng năm phải dưới 5% tổng thu thuế. Chỉ tiêu thứ hai là tổng nợ thuế cộng dồn qua các năm ở mức 8% trở xuống.
Hai chỉ tiêu này không đo cùng một thứ. Chỉ tiêu hằng năm cho biết trong năm nay người nộp thuế để lại bao nhiêu khoản chưa nộp. Chỉ tiêu cộng dồn cho biết sau nhiều năm, tổng số tiền chưa về ngân sách đã chồng lên tới đâu. Nợ mới có thể nhỏ, nhưng khoản nợ cũ không thu được vẫn nằm trên sổ, năm sau lại cộng thêm phần nợ mới của năm sau.
Vì vậy, nợ phát sinh trong năm ở mức 3% chưa đủ để kéo tổng nợ về chỉ tiêu 8%. Muốn tổng nợ giảm, ngành Thuế phải thu được phần nợ của các năm trước, chứ không chỉ chặn nợ mới.
Tốc độ thu nợ cũ hiện còn cách xa mục tiêu. Theo Cục Thuế được Thời báo Tài chính Việt Nam dẫn ngày 13/11, toàn ngành đã thu hồi 99,3 nghìn tỷ đồng nợ thuế, đạt 57,2% số nợ có khả năng thu của năm trước chuyển sang.Thời báo Tài chính Việt Nam Mục tiêu Bộ Tài chính đặt cho năm 2030 là từ 90% trở lên.Báo Pháp luật Việt Nam Kết quả cũng chênh nhau giữa các địa phương: mới có 12/34 địa phương giảm được nợ.
Tiền sử dụng đất là phần lớn nhất của khoản nợ
Khi phân tích cơ cấu nợ, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết hơn 50% tổng số nợ thuế là nợ tiền sử dụng đất. Với tổng nợ hơn 267.000 tỷ đồng, phép tính đơn giản cho thấy phần tiền đất ở mức trên 133.000 tỷ đồng.VnEconomy
Tiền sử dụng đất khác các loại thuế thông thường ở chỗ nó gắn trực tiếp với đất. Doanh nghiệp được giao đất làm dự án, hay cá nhân chuyển mục đích sử dụng đất, phải nộp khoản này cho Nhà nước. Nếu dự án chưa bán được hàng, hay người chuyển đất chưa có tiền, khoản phải nộp vẫn nằm đó và trở thành nợ.
Bộ trưởng nói rõ nguyên nhân chính: khoản nợ này lớn "trong bối cảnh thị trường bất động sản còn trầm lắng". Ông nhấn mạnh áp lực nợ thuế "không chỉ đến từ việc chấp hành nghĩa vụ của người nộp thuế mà còn chịu tác động từ tình hình hoạt động của thị trường và khả năng thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai".VnEconomy
Câu nói này đổi cách đọc con số 267.000 tỷ đồng. Nếu phần lớn là thuế bán hàng hay thuế thu nhập bị chây ỳ, lời giải nằm ở việc siết kỷ luật. Còn khi hơn một nửa là tiền đất, việc thu được bao nhiêu còn tùy vào việc thị trường nhà đất có đủ sức tạo ra dòng tiền cho người đang nợ hay không. Ngành Thuế có thể đôn đốc, cưỡng chế, nhưng không tự tạo ra người mua nhà cho dự án.
Khoản gia hạn: lùi hạn nộp, không xóa nợ
Thêm một lớp nữa đến từ chính sách hỗ trợ. Theo đại diện Cục Thuế được Thời báo Tài chính Việt Nam dẫn, Nghị định 245/2026/NĐ-CP gia hạn thời hạn nộp thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân và tiền thuê đất trong năm 2026. Tổng số tiền được gia hạn ước khoảng 125.000 tỷ đồng.Thời báo Tài chính Việt Nam
Cục Thuế giải thích rằng gia hạn "chỉ làm thay đổi thời điểm thực hiện nghĩa vụ tài chính", không làm thay đổi số thuế phải nộp. Trong thời gian được gia hạn, số tiền này vẫn hạch toán vào khoản nợ, nên số nợ trên hệ thống tăng lên. Lãnh đạo Cục Thuế coi khoản gia hạn này, cộng với khó khăn dòng tiền của doanh nghiệp, là lý do khiến tổng nợ thuế tạm thời tăng cao.Báo Pháp luật Việt Nam
Danh sách khoản được gia hạn mà Cục Thuế nêu gồm các loại thuế và tiền thuê đất, không có tiền sử dụng đất. Vì vậy hai lớp nợ khác nhau về nguồn gốc: một lớp là nợ có thời hạn do chính sách cho lùi, lớp kia là khoản tiền đất chưa nộp. Ngay cả lớp nợ gia hạn cũng không tự biến mất. Cục Thuế lưu ý có doanh nghiệp gặp khó về dòng tiền, hết thời hạn gia hạn vẫn chưa nộp đủ, và phần đó cũng làm nợ thuế tăng.
Cần lưu ý về phạm vi số liệu. Con số 267.000 tỷ đồng là tổng nợ cộng dồn đến hết tháng 10/2026 do Bộ trưởng nêu. Cục Thuế đưa một số liệu khác, tính đến cuối tháng 9/2026, là 223,6 nghìn tỷ đồng, giảm 9,8% so với cuối năm 2025.Thời báo Tài chính Việt Nam Hai con số được thống kê ở hai thời điểm và theo hai cách trình bày khác nhau, nên không thể lấy số này trừ số kia để kết luận nợ thuế tăng hay giảm trong một tháng.
Ngành Thuế dồn sức vào nợ lớn và nợ đất đai
Bộ Tài chính đã chuyển áp lực thu nợ xuống từng người. Bộ đã giao chỉ tiêu đánh giá kết quả công việc về quản lý nợ thuế từ cấp địa phương đến từng cán bộ trực tiếp theo dõi. Bộ trưởng cũng cho biết sẽ tăng kiểm tra, giám sát và nâng chế tài với tổ chức, cá nhân "có khả năng thực hiện nghĩa vụ nhưng cố tình chây ỳ".Tạp chí Tài chính
Cục Thuế chỉ rõ thứ tự ưu tiên. Lãnh đạo Cục yêu cầu toàn ngành phân loại chính xác từng khoản nợ và tập trung thu các khoản nợ có khả năng thu, nợ lớn và nợ liên quan đất đai.Thời báo Tài chính Việt Nam Ngành Thuế cũng dự kiến chia sẻ dữ liệu với ngân hàng, cơ quan đăng ký kinh doanh và cơ quan quản lý xuất nhập cảnh để theo dõi dòng tiền và cưỡng chế kịp thời.Báo Pháp luật Việt Nam
Một địa phương cho thấy các biện pháp này mạnh tới đâu. Trong 9 tháng năm 2026, Thuế TP. Cần Thơ ban hành 8.836 quyết định cưỡng chế tiền thuế nợ và thông báo tạm hoãn xuất cảnh với 1.045 người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp còn nợ thuế. Địa phương này thu được 2.810 tỷ đồng tiền thuế nợ trong cùng kỳ.Thời báo Tài chính Việt Nam
Ai chịu áp lực trực tiếp
Ghép các lời trên lại, nhóm chịu áp lực thu nợ trực tiếp là những người còn nợ tiền đất mà vẫn có khả năng nộp. Đó có thể là doanh nghiệp làm dự án, có thể là cá nhân đã chuyển mục đích sử dụng đất. Ngành Thuế phân biệt hai trạng thái: không có tiền vì thị trường trầm lắng, và có tiền nhưng chưa nộp. Nhóm thứ hai là nhóm Bộ trưởng nói sẽ bị tăng chế tài.
Với nhà đầu tư đang cầm cổ phiếu doanh nghiệp bất động sản, điểm cần nhớ là tiền sử dụng đất chưa nộp vẫn là một khoản phải trả, dù được ghi nhận dưới dạng nợ thuế lâu năm. Thị trường nhà đất phục hồi thì doanh nghiệp có thêm tiền để trả khoản này. Thị trường còn trầm lắng thì khoản phải trả vẫn còn đó, trong lúc cơ quan thuế đã đưa nợ đất đai lên nhóm ưu tiên thu.
Luận điểm của bài khá rõ: nợ mới đã được kiểm soát, còn nợ cũ, mà phần lớn là tiền đất, mới là chỗ ngành Thuế chưa đạt chỉ tiêu, và tiến độ thu nợ này gắn với nhịp phục hồi của thị trường nhà đất nhiều hơn với biện pháp cưỡng chế. Mốc cần theo dõi tiếp theo là số liệu nợ thuế cuối năm 2026. Nếu tỷ lệ tổng nợ cộng dồn lùi dần về gần 8%, việc thu nợ cũ đã có tiến triển. Nếu tỷ lệ vẫn quanh 11%, phần nợ đất đai vẫn đứng yên.