EVN xin tách vay dự án điện khỏi trần tín dụng ngân hàng

Nhu cầu vốn của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đang tăng nhanh đúng vào giai đoạn luật buộc mỗi ngân hàng cho một khách hàng vay ít đi theo từng năm. Hai đường đi ngược chiều đó là bối cảnh của kiến nghị mà EVN nêu ngày 10/11.

Tại Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia 2026, ông Nguyễn Tài Anh, Phó Tổng giám đốc EVN, đề xuất cho phép các khoản vay thực hiện dự án điện trọng điểm quốc gia không tính vào giới hạn cấp tín dụng theo Luật Các tổ chức tín dụng, đồng thời mở rộng tiếp cận tín dụng xanh, trái phiếu và vốn quốc tế.^FireAnt Đây là kiến nghị của doanh nghiệp gửi tới Chính phủ và các bộ, ngành, chưa phải quy định có hiệu lực.

Nhu cầu vốn tăng gần 1,7 lần

Theo ông Tài Anh, EVN dự kiến đầu tư khoảng 830.000 tỷ đồng trong giai đoạn 2026–2030, bình quân 166.000 tỷ đồng mỗi năm, quy mô lớn nhất từ trước đến nay của tập đoàn.^{Báo Xây dựng} Giai đoạn 2021–2025, tổng vốn đầu tư của EVN đạt 492.483 tỷ đồng, bằng 102,8% kế hoạch. Chia đều cho 5 năm, mức cũ là khoảng 98.500 tỷ đồng mỗi năm, nên mức bình quân mới cao hơn khoảng 1,7 lần.

Ngay cả năm 2026 cũng chưa chạm tới mức đó. Kế hoạch cả năm là 123.560 tỷ đồng, và 9 tháng đã thực hiện 86.960 tỷ đồng, bằng 70,4%.^{Báo Xây dựng} Để lên bình quân 166.000 tỷ đồng, mức đầu tư mỗi năm phải cao hơn kế hoạch năm nay khoảng 34%.

Lý do tăng tốc đến từ phía cầu điện. Điện thương phẩm 10 tháng năm 2026 tăng 9,84%, lần đầu tiên xấp xỉ tốc độ tăng trưởng GDP. Công suất cực đại toàn hệ thống lập kỷ lục 57.537 MW ngày 24/6/2026, trong đó miền Bắc đạt 30.279 MW, tiệm cận giới hạn vận hành an toàn về ổn định điện áp.^FireAnt Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn cảnh báo năm 2027 sẽ khó khăn, năm 2028 còn khó khăn hơn, khi nhu cầu điện tiếp tục tăng khoảng 10% trên nền cao trong lúc nguồn điện nền mới chưa kịp vận hành.^FireAnt

Số tiền này đi vào rất nhiều công trình. Trong giai đoạn 2026–2030, EVN và các đơn vị đặt mục tiêu hoàn thành 15 dự án nguồn điện tổng công suất 6.066 MW. Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia dự kiến hoàn thành 292 dự án lưới điện 500–220 kV, còn các tổng công ty điện lực hoàn thành khoảng 1.320 dự án 110 kV.^FireAnt

Trần cho vay một khách hàng hạ dần mỗi năm

Phía ngân hàng có một quy định đi theo chiều ngược lại. Điều 136 Luật Các tổ chức tín dụng 2024 giới hạn tổng dư nợ mà một ngân hàng thương mại được cấp cho một khách hàng, và cho một khách hàng cùng người có liên quan, theo lộ trình giảm dần:^{Cổng thông tin Chính phủ}

• Năm 2026: 13% vốn tự có cho một khách hàng, 21% cho một khách hàng và người có liên quan.
• Năm 2027: 12% và 19%.
• Năm 2028: 11% và 17%.
• Từ ngày 1/1/2029: 10% và 15%.

Mục đích của quy định là để ngân hàng không dồn quá nhiều vốn tự có vào một người vay. Nếu người vay đó gặp khó, phần thiệt hại không đủ lớn để kéo cả ngân hàng xuống.

Với EVN, con số đáng nhìn là mức áp cho cả nhóm. Luật định nghĩa người có liên quan gồm công ty mẹ với công ty con và các công ty con của cùng một công ty mẹ.^{Cổng thông tin Chính phủ} EVN cùng các tổng công ty phát điện, truyền tải, phân phối vì vậy dồn chung vào một giới hạn tại mỗi ngân hàng.

Thử lấy một ngân hàng giả định có 100.000 tỷ đồng vốn tự có. Năm 2026, tổng dư nợ cho cả nhóm EVN ở ngân hàng này tối đa là 21.000 tỷ đồng. Từ năm 2029, mức đó còn 15.000 tỷ đồng, theo tỷ lệ tại Điều 136. Tỷ lệ giảm khoảng 29% trong ba năm, nên để giữ nguyên số tiền tuyệt đối được cho nhóm EVN vay, vốn tự có của ngân hàng phải tăng khoảng 40%, tức xấp xỉ 12% mỗi năm.

Phép tính này có hai chiều. Ngân hàng nào tăng vốn tự có nhanh hơn mức đó vẫn có thêm chỗ cho EVN vay, dù tỷ lệ bị siết. Ngân hàng tăng vốn chậm hơn thì dư địa co lại. Tác động vì vậy khác nhau giữa từng ngân hàng.

Luật đã có hai lối đi, EVN xin lối thứ ba

Luật không đóng hẳn cửa với khách hàng lớn. Khoản 6 Điều 136 cho phép các ngân hàng cấp tín dụng hợp vốn khi nhu cầu vốn của một khách hàng vượt giới hạn, tức nhiều ngân hàng cùng chia một khoản vay. Khoản 7 mở thêm một cửa: trong trường hợp đặc biệt để thực hiện nhiệm vụ kinh tế xã hội mà khả năng hợp vốn chưa đáp ứng được, Thủ tướng Chính phủ quyết định mức cấp tín dụng tối đa vượt giới hạn đối với từng trường hợp cụ thể. Khoản 8 đặt trần cho chính cửa này: tổng các khoản vượt giới hạn của một ngân hàng không quá bốn lần vốn tự có.^{Cổng thông tin Chính phủ}

Thông tư về giới hạn an toàn của Ngân hàng Nhà nước, bản hợp nhất ngày 14/10/2026, cũng ghi rằng với các chương trình, dự án theo quyết định của Chính phủ, Thủ tướng, việc xem xét nguồn vốn, dư nợ của từng dự án khi xác định giới hạn thực hiện theo quyết định đó.^{Cổng thông tin Chính phủ}

Kiến nghị ngày 10/11 vì vậy khác cơ chế hiện hành ở cách làm. Hiện nay, mỗi khoản vượt trần là một quyết định riêng, xét từng trường hợp. EVN muốn cả nhóm khoản vay dự án điện trọng điểm quốc gia đứng ngoài giới hạn ngay từ đầu.

Trái phiếu không tự gỡ được nút thắt

Trong các kênh EVN đề xuất, trái phiếu có một điểm dễ bị bỏ qua. Khoản 4 Điều 136 quy định tổng dư nợ tính giới hạn bao gồm cả tổng mức mua, nắm giữ, đầu tư vào trái phiếu do khách hàng và người có liên quan phát hành.^{Cổng thông tin Chính phủ} Trái phiếu EVN mà ngân hàng mua vẫn bị cộng vào cùng giới hạn với khoản vay. Kênh này chỉ giảm áp lực lên trần cho vay khi người mua là quỹ, công ty bảo hiểm, nhà đầu tư ngoài ngân hàng hoặc vốn nước ngoài.

Kênh thứ hai đi theo hướng khác. EVN đề xuất cơ chế giá truyền tải điện ở mức hợp lý để thu hút các thành phần kinh tế đầu tư lưới truyền tải theo Luật Điện lực năm 2024, qua đó giảm áp lực vốn cho EVN và Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia.^FireAnt Khi tư nhân tự bỏ vốn làm đường dây, khoản vay nằm trên sổ của chủ đầu tư khác, không cộng vào nhóm EVN tại ngân hàng. Trong ba hướng, đây là hướng duy nhất làm nhu cầu vay của nhóm EVN nhỏ đi, thay vì chỉ đổi chỗ ghi nợ.

Ai được, ai gánh thêm nếu kiến nghị được chấp thuận

Ngân hàng đang cho EVN vay có thêm chỗ để giải ngân cho một khách hàng lớn, có nhu cầu đều và gắn với nhiệm vụ của Nhà nước. Đổi lại, phần dư nợ dồn vào một nhóm khách hàng sẽ lớn hơn mức Điều 136 được thiết kế để chặn. Rủi ro tập trung không mất đi khi khoản vay đứng ngoài giới hạn, chỉ là nó không còn bị tỷ lệ giới hạn ghi nhận.

Cổ đông ngân hàng vì vậy nhận hai mặt cùng lúc: tăng trưởng tín dụng có thêm một nguồn ổn định, nhưng chất lượng tài sản gắn chặt hơn với sức khỏe tài chính của một tập đoàn. Mức độ khác nhau giữa từng ngân hàng, tùy dư nợ với EVN chiếm bao nhiêu phần vốn tự có.

Doanh nghiệp xây lắp, thiết bị điện phụ thuộc vào việc dự án có vốn đúng hạn. Với khoảng 1.320 dự án 110 kV và 292 dự án 500–220 kV trong kế hoạch, đơn hàng của nhóm này đi theo tốc độ giải ngân của EVN.^FireAnt Vốn được thu xếp nhanh hơn thì đơn hàng đến sớm hơn.

Cách đọc kiến nghị này

Với người cầm cổ phiếu ngân hàng, đây là đề xuất làm tăng dư địa tín dụng nhưng cũng làm tăng rủi ro tập trung, không phải tin tốt một chiều. Với người cầm cổ phiếu xây lắp điện, biến số cần theo dõi là tốc độ giải ngân của EVN trong quý cuối năm. Để hoàn thành kế hoạch 123.560 tỷ đồng, phần còn lại là khoảng 36.600 tỷ đồng sau 9 tháng đạt 86.960 tỷ đồng.^{Báo Xây dựng}

Cơ chế có được áp dụng hay không sẽ do văn bản của Chính phủ hoặc Ngân hàng Nhà nước trả lời kiến nghị này quyết định.