Từ ngày 10/11/2026, năm cá nhân sẽ không được giao dịch chứng khoán trong 2 năm. Chỉ một người trực tiếp dùng nhiều tài khoản để mua bán cổ phiếu BCE. Bốn người còn lại cho mượn tài khoản hoặc đứng tên cổ phiếu hộ. Điều đáng chú ý là kết quả kiểm tra không xác định được khoản lợi bất hợp pháp nào, cả với người giao dịch lẫn với bốn người góp tài khoản.
Vì sao một vụ "không lời" vẫn nhận mức xử lý nặng, và vì sao người chỉ đứng tên cũng bị cấm giống người đặt lệnh? Câu trả lời liên quan đến bất kỳ ai từng nghĩ đến chuyện cho người quen mượn tài khoản chứng khoán.
Các quyết định UBCKNN công bố ngày 6/11
Ngày 6/11, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) công bố thông tin xử phạt và các biện pháp ngăn chặn liên quan đến giao dịch cổ phiếu BCE của Công ty cổ phần Xây dựng và Giao thông Bình Dương.Thời báo Tài chính Việt Nam
Quyết định 672/QĐ-XPHC phạt ông Lê Việt Cường, nhà đầu tư cá nhân trú tại phường Long Nguyên, TPHCM, 1,5 tỷ đồng vì thao túng thị trường chứng khoán. Từ 16/10/2024 đến 4/3/2025, ông dùng tổng cộng 8 tài khoản để giao dịch BCE: 4 tài khoản đứng tên ông, 3 tài khoản mượn của nhà đầu tư khác và 1 tài khoản nhờ người khác đứng tên sở hữu. Kết quả kiểm tra, tính toán cho thấy ông Cường không có khoản thu trái pháp luật từ hành vi vi phạm.Thời báo Tài chính Việt Nam
Cùng ngày, Quyết định 674/QĐ-UBCK cấm ông Cường giao dịch chứng khoán 2 năm kể từ 10/11/2026. Trong thời hạn đó ông cũng không được giữ chức vụ tại công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ và công ty đầu tư chứng khoán, một hệ quả nghề nghiệp chứ không chỉ là khoảng thời gian đứng ngoài thị trường.Thời báo Tài chính Việt Nam
Bốn người còn lại gồm bà Lê Mộng Thái Thương, bà Lê Mộng Trúc Quỳnh và bà Nguyen Susan Ha, ba người cho ông Cường mượn tài khoản, cùng bà Trương Kim Duyên, người đứng tên sở hữu chứng khoán hộ ông. Quyết định 673/QĐ-XPHC đình chỉ giao dịch chứng khoán của cả bốn người 9 tháng. Quyết định 675/QĐ-UBCK tiếp tục cấm họ giao dịch và giữ các chức vụ nêu trên trong 2 năm kể từ 10/11/2026.Tin nhanh Chứng khoán Cả bốn quyết định đều nhắm vào cá nhân. Doanh nghiệp phát hành BCE không có tên trong đó.
Thao túng được xác định bằng cách giao dịch, không bằng lời lỗ
Câu hỏi đầu tiên của nhiều nhà đầu tư mới là: không kiếm được tiền thì sao gọi là thao túng? Câu trả lời nằm ở định nghĩa. Nghị định 156/2020/NĐ-CP mô tả thao túng thị trường qua một loạt cách giao dịch. Cách đầu tiên là dùng một hoặc nhiều tài khoản của mình hoặc của người khác, hoặc thông đồng, để liên tục mua bán chứng khoán nhằm tạo cung cầu giả tạo. Các cách khác gồm đặt lệnh mua và bán cùng một mã trong ngày mà quyền sở hữu không đổi chủ, hay mua bán khối lượng chi phối lúc mở hoặc đóng cửa để tạo mức giá mới.Nghị định 156/2020/NĐ-CP
Trong các mô tả đó không có điều kiện nào buộc người làm phải có lời. Cái bị xử là việc dựng lên một bức tranh cung cầu không có thật trên bảng giá. Người khác nhìn bảng giá để quyết định mua hay bán, nên thiệt hại có thể rơi vào họ, bất kể người tạo ra bức tranh ấy lời hay lỗ. Trong vụ BCE, các quyết định nêu rõ số tài khoản và gần năm tháng giao dịch, còn kết quả tài chính được tính riêng. Hai việc tách rời nhau: không có lời không xóa được hành vi.
Về bối cảnh giá, cổ phiếu BCE đóng cửa ở 4.572 đồng ngày 16/10/2024 và 8.309 đồng ngày 4/3/2025, tăng khoảng 82%.Tin nhanh Chứng khoán Đây là diễn biến giá của cả thị trường với mã BCE trong giai đoạn nêu trong quyết định, không phải mức tác động mà cơ quan quản lý tính cho hành vi của ông Cường. Bài này không dùng con số trên để giải thích nguyên nhân giá tăng.
Vì sao "không lời" lại ra đúng 1,5 tỷ đồng
Nhiều người sẽ nghĩ 1,5 tỷ đồng là mức phạt đã giảm vì không có lời. Văn bản cho thấy điều ngược lại: đây là mức thấp nhất một cá nhân thao túng phải chịu.
Theo Nghị định 156/2020 được sửa đổi bởi Nghị định 128/2021/NĐ-CP, hành vi thao túng bị phạt tiền theo bội số của khoản thu trái pháp luật, nhưng không thấp hơn mức phạt tối đa chung của lĩnh vực chứng khoán. Mức tối đa chung là 3 tỷ đồng với tổ chức và 1,5 tỷ đồng với cá nhân. Bội số tối đa cho thao túng là 10 lần khoản thu với tổ chức và 5 lần với cá nhân.Nghị định 128/2021/NĐ-CP Khi không có khoản thu, hoặc khi mức phạt tính theo khoản thu thấp hơn mức tối đa chung, văn bản áp dụng đúng mức tối đa chung. Với cá nhân, con số đó là 1,5 tỷ đồng.
Phép tính vì thế chạy theo một chiều. Người thao túng có lời lớn bị phạt theo bội số của khoản lời. Người thao túng không có lời, hoặc lời ít, vẫn chịu mức sàn 1,5 tỷ đồng. Không có trường hợp nào việc thua lỗ kéo mức phạt xuống dưới sàn đó. Vì vậy mức phạt đúng 1,5 tỷ đồng không cho biết người vi phạm lời bao nhiêu. Nó chỉ cho biết mức phạt đã chạm sàn.
Hai vai khác nhau, một khung xử lý
Phần thứ hai của vụ việc chạm tới nhiều nhà đầu tư cá nhân hơn: bốn người góp tài khoản. Cho mượn tài khoản là để người khác dùng tài khoản đứng tên mình đặt lệnh. Đứng tên hộ là cổ phiếu thực chất thuộc về người khác nhưng được ghi là tài sản của mình. Hai vai khác nhau về bản chất, nhưng pháp luật đặt chúng chung một câu.
Theo Nghị định 128/2021, hành vi cho người khác mượn tài khoản hoặc đứng tên sở hữu chứng khoán hộ dẫn đến thao túng thị trường bị đình chỉ giao dịch từ 6 đến 12 tháng.Nghị định 128/2021/NĐ-CP Mức 9 tháng trong vụ BCE nằm trong khung này, khung đang có hiệu lực khi các giao dịch diễn ra.
Điều kiện cần đọc kỹ là cụm "dẫn đến thao túng". Người cho mượn hay đứng tên không cần tự đặt lệnh, cũng không cần có lợi. Chỉ cần tài khoản hay cái tên của họ trở thành một phần của hành vi thao túng. Trong vụ BCE, cả bốn người không bị xác định có lợi bất hợp pháp nhưng vẫn bị đình chỉ 9 tháng, rồi cấm 2 năm từ cùng mốc 10/11/2026 với người trực tiếp giao dịch.
Khung xử lý này nay còn nặng hơn. Nghị định 306/2025/NĐ-CP, có hiệu lực từ 9/1/2026, nâng thời hạn đình chỉ với hành vi cho mượn tài khoản hoặc đứng tên hộ dẫn đến thao túng lên 18 đến 24 tháng, gấp đôi trở lên so với khung cũ.Báo Pháp luật Việt Nam Vụ BCE xảy ra trước mốc này nên chịu khung 6 đến 12 tháng.
Điều rút ra từ vụ BCE
Luận điểm của vụ việc khá rõ: không có lời không phải là lá chắn. Dùng nhiều tài khoản, của mình hay của người khác, để mua bán qua lại một mã bị xét theo cách làm, và mức phạt khi không có lời là sàn 1,5 tỷ đồng với cá nhân.
Với người đứng sau tài khoản, cho người thân, bạn bè mượn tài khoản hay để họ ghi cổ phiếu dưới tên mình đều nằm trong cùng khung xử lý khi tài khoản bị dùng để thao túng. Trong vụ này, người ở hai vai đó mất quyền giao dịch 2 năm như người trực tiếp đặt lệnh, dù không nhận khoản lợi nào.
Điểm cần theo dõi tiếp là cách UBCKNN áp dụng khung đình chỉ 18 đến 24 tháng của Nghị định 306/2025 trong những vụ thao túng đầu tiên xảy ra sau ngày 9/1/2026. Những quyết định đó sẽ cho thấy mức nặng thực tế với người chỉ cho mượn tài khoản.