Nghe thì ngược đời, nhưng để lạm phát bình quân năm 2026 về đúng mục tiêu, giá cả không chỉ cần đứng yên mà còn phải đi xuống. Sáng 3/11, Cục Thống kê (Bộ Tài chính) công bố CPI tháng 10: bình quân 10 tháng tăng 4,57% so với cùng kỳ.Thời báo Tài chính VN Mục tiêu Quốc hội đặt ra là tốc độ tăng CPI bình quân khoảng 4,5%,Tạp chí Công Thương nghĩa là khi năm còn hai tháng, mức bình quân đã cao hơn khoảng 0,07 điểm phần trăm.
Nói đơn giản thì thế này: theo phép tính gần đúng của Investify, kể cả khi giá đứng yên suốt tháng 11 và tháng 12, bình quân cả năm vẫn quanh 4,56%. Muốn về 4,5%, mặt bằng giá hai tháng cuối phải thấp hơn tháng liền trước. Bài này đi qua từng bước của phép tính đó, và xem những khoản giảm giá có hiệu lực từ 1/11 đóng góp được bao nhiêu.
Từ 4,52% lên 4,57%: mỗi tháng mới lại kéo bình quân lên
Ngày 3/10, Cục Thống kê công bố CPI tháng 9 tăng 0,62% so với tháng 8 và 5,08% so với cùng kỳ, đưa bình quân 9 tháng lên 4,52%.Tạp chí Công Thương Sang tháng 10, nhịp tăng so với tháng trước chậm lại còn 0,2%, khoảng một phần ba nhịp của tháng 9. Tuy vậy, so với cùng kỳ năm trước CPI tháng 10 vẫn tăng 5,09%, gần như không đổi so với tháng 9, và so với tháng 12/2025 giá đã cao hơn 4,41%.Thời báo Tài chính VN
Cơ chế ở đây khá dễ hiểu. Khi mức tăng so với cùng kỳ của một tháng đứng trên 5%, tháng đó cộng vào sẽ kéo bình quân năm lên. Đó là lý do bình quân nhích từ 4,52% lên 4,57% dù giá tháng 10 chỉ tăng nhẹ so với tháng 9.
Tháng 10: xăng và gas đẩy lên, gạo và thịt lợn kéo xuống
Theo báo cáo của Cục Thống kê được Thời báo Tài chính Việt Nam đăng ngày 3/11, nhóm giao thông tăng 2,66% so với tháng trước, làm CPI chung tăng 0,27 điểm phần trăm. Nguyên nhân chính là giá xăng tăng 6,86% và dầu diesel tăng 0,75% theo các kỳ điều hành trong nước.Thời báo Tài chính VN Đóng góp riêng của nhóm giao thông đã lớn hơn cả mức tăng 0,2% của CPI chung, tức là các nhóm còn lại cộng lại đang kéo xuống.
Trong nhóm nhà ở, điện nước và chất đốt, giá gas tăng 10,35% từ 1/10 theo giá thế giới, còn giá điện sinh hoạt giảm 1,99%. Cục Thống kê giải thích mức giảm của điện không đến từ biểu giá mà do thời tiết chuyển mát, các hộ dùng ít điện hơn. Kết quả là cả nhóm chỉ tăng 0,04%.Thời báo Tài chính VN
Lực kéo xuống lớn nhất nằm trên mâm cơm. Nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống giảm 0,24%, làm CPI chung giảm 0,09 điểm phần trăm. Theo Cục Thống kê, giá gạo giảm 0,92% nhờ nguồn cung trong nước dồi dào, thịt lợn giảm 2,33% vì nguồn cung tăng trong khi sức mua chưa theo kịp. Ngược chiều, rau tươi, khô và chế biến tăng 1,62% do thời tiết bất lợi ở một số địa phương.Thời báo Tài chính VN
Một lực kéo khác mang tính mùa vụ: giá vé máy bay giảm 10,58% khi nhu cầu đi lại vào mùa thấp điểm và các hãng tung khuyến mại, nhóm văn hóa, giải trí và du lịch giảm 0,87%.Thời báo Tài chính VN Những khoản giảm này giúp CPI tháng 10 chỉ tăng 0,2%, nhưng khó là xu hướng bền, vì vé máy bay thường đắt lên khi mùa cao điểm cuối năm tới gần.
Lạm phát chung chạy nhanh hơn lạm phát cơ bản
Lạm phát cơ bản bình quân 10 tháng tăng 4,24%, thấp hơn CPI chung khoảng 0,33 điểm phần trăm.Thời báo Tài chính VN Đây là chỉ số đã loại các mặt hàng biến động mạnh như lương thực, thực phẩm tươi sống, năng lượng và các mặt hàng do Nhà nước quản lý giá. Khoảng chênh cho thấy sức ép năm nay đến nhiều từ nhóm năng lượng và hàng có giá điều hành hơn là từ mặt bằng giá chung.
Thuận lợi là các công cụ hành chính như thuế xăng và giá điện tác động thẳng vào đúng chỗ đang nóng. Khó khăn là giá năng lượng thế giới vẫn ở vùng cao: sáng 2/11, dầu Brent ở mức 111,6 USD/thùng,VietNamNet nên phần giảm nhờ thuế có thể bị bào mòn ở các kỳ điều hành tiếp theo.
Vì sao hai tháng cuối khó: gốc so sánh năm ngoái
Mức so với cùng kỳ của tháng 11 và tháng 12 năm nay phụ thuộc vào hai thứ: giá năm nay đổi bao nhiêu so với tháng trước, và giá năm ngoái đã đổi bao nhiêu trong đúng tháng đó. Năm 2025, CPI tháng 11 tăng 0,45% so với tháng 10 do thực phẩm leo thang sau bão,VnEconomy còn CPI tháng 12 tăng 0,19% so với tháng 11.Thời báo Tài chính VN
Gốc so sánh này có lợi cho năm nay. Nếu giá tháng 11/2026 đứng yên so với tháng 10, mức so với cùng kỳ hạ từ 5,09% xuống quanh 4,62%; nếu tháng 12 cũng đứng yên, mức này còn quanh 4,42%. Đây là phép tính gần đúng của Investify dựa trên các mức 5,09%, 0,45% và 0,19% đã công bố.
Nhưng gốc so sánh thuận lợi vẫn chưa đủ. Mục tiêu khoảng 4,5% nhân 12 tháng bằng 54, còn mức 4,57% nhân 10 tháng bằng 45,7. Hai tháng cuối chỉ còn khoảng 8,3, tức mức so với cùng kỳ bình quân quanh 4,15% mỗi tháng. Với kịch bản giá đứng yên, hai tháng cuối cộng lại khoảng 9,04 và bình quân cả năm lên quanh 4,56%. Để về 4,5%, CPI mỗi tháng phải giảm khoảng 0,25% so với tháng liền trước, liên tục trong cả tháng 11 và tháng 12.
Cần nói rõ đây chỉ là phép tính tham khảo. Cục Thống kê tính bình quân năm trên chỉ số giá, không phải trung bình cộng các mức so với cùng kỳ, nên kết quả chính thức có thể lệch vài phần trăm của một điểm.
Từ 1/11: điện và xăng giảm, diesel đứng ngoài
Hai đợt giảm giá cùng có hiệu lực ngày 1/11 sẽ đi thẳng vào rổ hàng tháng 11. Giá bán lẻ điện bình quân giảm 2%, từ 2.204,0655 đồng/kWh xuống 2.159,9037 đồng/kWh (chưa gồm thuế giá trị gia tăng), theo quyết định của EVN và Bộ Công Thương. Theo đánh giá của Cục Thống kê được FireAnt dẫn lại ngày 2/11, đợt giảm này góp phần làm CPI giảm khoảng 0,08 điểm phần trăm.FireAnt
Thuế tiêu thụ đặc biệt với xăng về 0% từ 1/11/2026 đến hết 31/3/2027 theo Nghị quyết 45/2026/NQ-CP của Chính phủ.FireAnt Từ 0h ngày 1/11, giá xăng E5 RON92 giảm 1.804 đồng/lít, về mức không cao hơn 24.223 đồng/lít; xăng E10 RON95-III về 24.159 đồng/lít.VietNamNet
Diesel không thuộc diện giảm. Kỳ điều hành ngày 29/10, giá diesel 0,05S tăng 696 đồng/lít lên 30.246 đồng/lít và được giữ nguyên từ 1/11.VietNamNet Diesel là nhiên liệu của xe tải, tàu cá và máy móc, nên phần tăng này có thể đi vào giá vận chuyển hàng hóa với độ trễ nhất định.
So với yêu cầu giảm khoảng 0,25% mỗi tháng, riêng giá điện mới đóng góp khoảng một phần ba. Phần còn lại phải đến từ xăng, từ giá thực phẩm và từ việc các nhóm khác không tăng trở lại. Mùa mua sắm cuối năm thường đẩy nhu cầu lên, còn giá dầu thế giới vẫn neo cao, nên bức tranh tháng 11 chưa ngã ngũ.
Điều này chạm vào ví tiền ra sao
Con số 5,09% có nghĩa là cùng một giỏ hàng gồm tiền xăng, tiền gas, tiền chợ, tháng 10 năm nay tốn hơn tháng 10 năm ngoái khoảng 5%. Đợt giảm giá xăng và điện từ 1/11 sẽ thấy ngay trên hóa đơn, nhưng mặt bằng giá chung vẫn cao hơn năm ngoái ít nhất cho tới khi có số tháng 11. Với người gửi tiết kiệm, phần lãi còn lại sau khi trừ trượt giá phụ thuộc vào việc mức so với cùng kỳ có hạ khỏi vùng 5% trong hai tháng cuối hay không.
Mốc tiếp theo: CPI tháng 11, đầu tháng 12
Năm 2026 đi qua ba mốc: 4,52% sau 9 tháng, 4,57% sau 10 tháng, và số liệu tháng 11 do Cục Thống kê công bố đầu tháng 12. Con số đáng nhìn nhất trong báo cáo đó là mức thay đổi của CPI so với tháng 10.
Kết luận của bài khá rõ: với mặt bằng giá hiện nay, bình quân cả năm nhiều khả năng khép lại trên mục tiêu, dù khoảng vượt chỉ tính bằng vài phần trăm của một điểm. Điều kiện để đảo chiều rất cụ thể: CPI tháng 11 phải giảm sâu, quanh 0,25% so với tháng 10, rồi tháng 12 giảm tiếp. Nếu số liệu tháng 11 chỉ quanh 0% hoặc dương, mục tiêu khoảng 4,5% gần như hết dư địa. Với chi tiêu của các hộ gia đình, khoảng vượt nhỏ ấy ít quan trọng bằng việc mức so với cùng kỳ có thoát khỏi vùng 5% hay không.