Chín giờ sáng thứ Hai 2/11, bảng giá HoSE mở phiên đầu tuần như mọi ngày. Với 17 người có tên trong một quyết định của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, đây là ngày đầu tiên của hai năm không được mua bán chứng khoán. Họ không phải người đặt lệnh thao túng cổ phiếu KDC của Tập đoàn Kido. Họ là chủ của những tài khoản đã được dùng để đặt các lệnh ấy.
Điều đáng nói là rủi ro này không nằm ở thị trường. Nó nằm ở một hành động rất nhỏ: đưa tài khoản đứng tên mình cho người khác dùng.
Quyết định ngày 28/10 xử lý những ai
Ngày 28/10/2026, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước ban hành bốn quyết định liên quan đến vụ thao túng cổ phiếu KDC.Thời báo Tài chính Việt Nam
Quyết định số 654/QĐ-XPHC phạt ông Thang Phú Minh, bà Lâm Thúy Hằng và bà Dương Thái Phương Thảo, ba nhà đầu tư cá nhân, mỗi người 1,5 tỷ đồng, tổng cộng 4,5 tỷ đồng. Từ 2/5/2024 đến 6/1/2025, ba người này dùng tổng cộng 61 tài khoản chứng khoán để liên tục mua, bán cổ phiếu KDC nhằm tạo cung, cầu giả tạo. Theo kết quả kiểm tra của Ủy ban, không xác định được khoản thu trái pháp luật từ hành vi này. Quyết định số 656/QĐ-UBCK áp dụng thêm biện pháp ngăn chặn: ba người bị cấm giao dịch chứng khoán hai năm kể từ 2/11/2026, đồng thời không được đảm nhiệm chức vụ tại công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ và các tổ chức liên quan trong cùng thời hạn.Thời báo Tài chính Việt Nam
Hai quyết định còn lại dành cho 17 người cho mượn tài khoản. Quyết định số 655/QĐ-XPHC đình chỉ hoạt động giao dịch chứng khoán của họ trong 9 tháng, vì đã cho người khác mượn tài khoản để giao dịch dẫn đến hành vi thao túng. Quyết định số 657/QĐ-UBCK cấm cả 17 người giao dịch chứng khoán hai năm kể từ 2/11/2026, kèm lệnh cấm đảm nhiệm chức vụ tại các tổ chức nói trên. Ủy ban chưa có cơ sở xác định 17 người này có lợi bất hợp pháp từ vi phạm.Thời báo Tài chính Việt Nam
Đặt cạnh nhau, thời hạn cấm của người cho mượn trùng khớp với ba người đã dùng tài khoản. Vì thế nhiều tờ báo, trong đó có Tuổi Trẻ, đưa lên tiêu đề con số 20 người bị cấm giao dịch chứng khoán.Tuổi Trẻ
Cần nói rõ một điểm: Công ty Cổ phần Tập đoàn Kido là doanh nghiệp có cổ phiếu bị thao túng. Các quyết định nhắm vào cá nhân, Kido không phải bên bị xử phạt trong vụ này.
Vì sao cần tới 61 tài khoản
Muốn tạo cung, cầu giả trên bảng giá, người làm giá cần nhiều tên khác nhau ở cả hai phía mua và bán. Khi lệnh khớp qua lại giữa nhiều tài khoản, bảng giá hiện ra như có nhiều người mua, người bán độc lập, trong khi các lệnh ấy do cùng một nhóm điều khiển. Vài tài khoản liên tục mua bán với nhau thì dễ lộ. Hàng chục tài khoản mang hàng chục cái tên thì khó nhìn ra hơn nhiều.
Vì vậy, tài khoản đứng tên người khác là thứ không thể thiếu. Trong 61 tài khoản của vụ KDC, có 56 tài khoản do 17 người cho mượn, tức hơn chín phần mười. Cách phân bổ cũng không đều. Phía ông Minh có 8 người cho mượn 8 tài khoản, mỗi người một tài khoản. Phía bà Hằng có 9 người cho mượn 48 tài khoản, bình quân hơn năm tài khoản mỗi người.Thời báo Tài chính Việt Nam
Con số thứ hai cho thấy cho mượn tài khoản không chỉ là chuyện đưa mật khẩu một lần cho người quen. Có người đã cho mượn nhiều tài khoản đứng tên mình cùng lúc. Với họ, quyết định ngày 28/10 tính theo con người chứ không theo số tài khoản: một lệnh cấm hai năm áp lên chủ tài khoản, dù họ cho mượn một hay nhiều tài khoản.
Điều luật đã có từ trước
Đây không phải một hành vi mới bị đặt ra. Điều 12 Luật Chứng khoán 2019 liệt kê các hành vi bị nghiêm cấm trên thị trường chứng khoán. Khoản 6 ghi rõ: cho người khác mượn tài khoản để giao dịch chứng khoán, đứng tên sở hữu chứng khoán hộ người khác dẫn đến hành vi thao túng giá chứng khoán.Luật Chứng khoán 2019
Câu chữ của luật có một điều kiện quan trọng: "dẫn đến hành vi thao túng". Luật nhắm vào việc cho mượn khi tài khoản đó được dùng để thao túng. Nhưng người cho mượn thường không kiểm soát được người mượn sẽ đặt lệnh gì. Khi đã trao tài khoản, họ cũng trao luôn quyết định về việc tài khoản mang tên mình sẽ dính vào chuyện gì.
Hệ quả đến sau gần hai năm
Một chi tiết dễ bị bỏ qua là độ trễ. Giai đoạn vi phạm kết thúc ngày 6/1/2025, còn quyết định xử lý được ban hành ngày 28/10/2026, tức gần 22 tháng sau. Lệnh cấm có hiệu lực từ 2/11/2026 và kéo dài hai năm, tới 2/11/2028.Thời báo Tài chính Việt Nam
Nghĩa là một người cho mượn tài khoản vào giữa năm 2024 có thể đã quên chuyện đó từ lâu, rồi mới biết hệ quả khi quyết định được công bố cuối tháng 10/2026. Tính từ lúc tài khoản được trao đi, quãng thời gian người cho mượn chịu ảnh hưởng dài hơn nhiều so với vài tháng tài khoản bị người khác sử dụng.
Phạm vi lệnh cấm cũng rộng hơn một mã cổ phiếu. Đó là lệnh cấm giao dịch chứng khoán nói chung, không giới hạn ở KDC.Tiền Phong Kèm theo là lệnh cấm đảm nhiệm chức vụ tại công ty chứng khoán và công ty quản lý quỹ. Với người đang làm hoặc định làm việc trong ngành chứng khoán, phần cấm thứ hai có thể nặng hơn phần thứ nhất.
Người mua bán KDC trong giai đoạn ấy
Với cổ đông và người giao dịch KDC từ tháng 5/2024 đến đầu tháng 1/2025, quyết định cho thấy trong giai đoạn đó, một phần cung, cầu hiện trên bảng giá mã này là giả tạo, do một nhóm tài khoản mua bán qua lại. Khối lượng khớp lệnh nhà đầu tư nhìn thấy khi ấy không phản ánh đầy đủ nhu cầu thật.
Ủy ban không xác định được khoản thu trái pháp luật, nên không có cơ sở quy biến động giá KDC trong giai đoạn đó cho riêng nhóm tài khoản này. Bài viết cũng không đánh giá giá cổ phiếu KDC hiện tại. Điều rút ra được ở đây chỉ là một cảnh báo chung: thanh khoản của một mã có thể bị làm giả, và công cụ làm giả lại là tài khoản của những nhà đầu tư cá nhân bình thường.
Tài khoản mang tên ai, người đó chịu
Trong vụ KDC, quyết định đặt người cho mượn vào cùng thời hạn cấm với người đã dùng tài khoản. Ba người thao túng còn chịu thêm 1,5 tỷ đồng tiền phạt mỗi người. Còn về quyền giao dịch, cả 20 người cùng bị cấm từ sáng thứ Hai này.
Với nhà đầu tư mới, tài khoản chứng khoán dễ bị xem như công cụ có thể nhờ người khác dùng hộ: nhờ người thân đặt lệnh, nhờ "đội" quản lý giúp, hay cho người quen mượn tạm. Vụ KDC cho thấy cơ quan quản lý nhìn tài khoản theo tên người đứng tên. Nếu tài khoản bị dùng để thao túng, người đứng tên có thể mất quyền giao dịch nhiều năm dù không tự đặt một lệnh nào.
Luận điểm của bài chỉ dừng ở đó, trong phạm vi một vụ việc: ở vụ KDC, chủ tài khoản cho mượn chịu cùng thời hạn cấm với người thao túng. Còn việc một người có bị xử lý như vậy trong mọi trường hợp hay không, còn tùy từng hồ sơ và điều kiện "dẫn đến hành vi thao túng" mà luật quy định. Câu hỏi đáng đặt cho chính mình lúc này là ai đang giữ quyền đặt lệnh trên tài khoản mang tên mình.