Riêng quý III/2026, số tiền Tập đoàn Hòa Phát (HPG) nộp ngân sách tăng khoảng 56% so với cùng kỳ, gần khớp mức tăng 54% của lượng thép bán ra trong cùng quý. Sự trùng nhịp ấy cho thấy con số 12.038 tỷ đồng mà Hòa Phát công bố ngày 28/10 phản ánh quy mô hoạt động của các nhà máy, chứ chưa phải phần lãi thuộc về cổ đông. Nhìn vào con số, câu hỏi đáng đặt ra không phải "nộp nhiều có nghĩa lãi nhiều không", mà là thuế này đang đo cái gì.
Con số được công bố
Theo công bố của Hòa Phát, trong 9 tháng đầu năm 2026 tập đoàn đã nộp ngân sách 12.038 tỷ đồng tại 20 tỉnh thành, tăng 28% so với cùng kỳ năm 2025.CafeF Đây là tổng các khoản thuế, phí và khoản nộp khác, không phải một loại thuế riêng lẻ.
Hai công ty thành viên đóng góp lớn nhất là Thép Hòa Phát Dung Quất với 7.352 tỷ đồng, tăng 26%, và Thép Hòa Phát Hải Dương với 2.331 tỷ đồng, tăng 66%. Xếp sau là Ống thép Hòa Phát (713 tỷ đồng), Điện lạnh Hòa Phát (390 tỷ đồng), Thép Hòa Phát Hưng Yên (345 tỷ đồng) và Xây dựng & Phát triển Đô thị Hòa Phát (309 tỷ đồng). Theo địa bàn, Quảng Ngãi, nơi đặt khu liên hợp Dung Quất, nhận 7.332 tỷ đồng, khoảng 60% tổng số.CafeF
Quý III đi nhanh hơn hẳn nửa đầu năm
Số 9 tháng mới chỉ là toàn cảnh. Muốn thấy nhịp gần nhất, cần đặt nó cạnh số 6 tháng: nửa đầu năm Hòa Phát nộp 8.478 tỷ đồng, tăng 19% so với cùng kỳ.Thời báo Tài chính VN
Lấy số 9 tháng trừ số 6 tháng, riêng quý III tập đoàn nộp khoảng 3.560 tỷ đồng (số tự tính từ hai công bố trên). Suy ngược từ hai mức tăng 19% và 28%, quý III/2025 Hòa Phát nộp khoảng 2.280 tỷ đồng, nên quý III năm nay tăng khoảng 56%. Hai mức tăng gốc đã được làm tròn, vì vậy con số 56% chỉ nên đọc là "khoảng hơn một nửa", không phải số chính xác đến từng điểm phần trăm.
Mức tăng ấy gần trùng với lượng thép bán ra. Theo số liệu Hòa Phát công bố giữa tháng 10, quý III tập đoàn bán 3,8 triệu tấn thép xây dựng, thép cuộn chất lượng cao, thép cuộn cán nóng và phôi thép, tăng 54% so với quý III/2025. Lũy kế 9 tháng, lượng bán đạt 10,3 triệu tấn, tăng 39%.CafeF
Dung Quất gánh gần trọn phần tăng tốc
Ở cấp công ty thành viên, nhịp quý III còn rõ hơn. Nửa đầu năm, Thép Hòa Phát Dung Quất nộp 4.546 tỷ đồng, chỉ tăng 11%.Thời báo Tài chính VN Đến 9 tháng, mức tăng đã lên 26%. Phép trừ cho thấy riêng quý III, Dung Quất nộp khoảng 2.806 tỷ đồng, tăng khoảng 60% so với cùng kỳ, và chiếm gần 79% số tập đoàn nộp trong quý.
Tỷ trọng của Quảng Ngãi cũng đổi theo. Nửa đầu năm, tỉnh này chiếm 4.519 tỷ đồng, khoảng 53% tổng số nộp.Thời báo Tài chính VN Sau 9 tháng, tỷ trọng lên khoảng 60%.
Thép Hòa Phát Hải Dương có mức tăng 9 tháng cao nhất (66%), gần gấp đôi Dung Quất, nên dễ được đọc là nơi sản lượng đang tăng mạnh nhất. Số liệu theo kỳ lại cho thấy phần lớn mức tăng ấy đã có từ nửa đầu năm. Sáu tháng đầu, công ty này nộp 1.935 tỷ đồng, tăng 68%, tức đã chiếm phần lớn con số 2.331 tỷ đồng của cả 9 tháng.Thời báo Tài chính VN Riêng quý III, Hải Dương nộp khoảng 396 tỷ đồng. Động lực của quý III vì thế đến từ Dung Quất, còn mức tăng 66% của Hải Dương chủ yếu là chuyện của nửa đầu năm.
Thuế đi theo hàng hóa, không theo lãi
Khoản nộp của Dung Quất gồm thuế giá trị gia tăng hàng nhập khẩu, thuế xuất nhập khẩu, thuế nội địa và các khoản khác, theo công bố của Hòa Phát.CafeF Dung Quất là khu liên hợp lò cao, phải nhập quặng sắt và than qua cảng. Thuế giá trị gia tăng khâu nhập khẩu và thuế xuất nhập khẩu được tính trên giá trị hàng hóa đi qua cửa khẩu. Nhà máy nhập nhiều nguyên liệu hơn, hoặc nguyên liệu đắt hơn, thì nộp nhiều hơn, bất kể lô thép làm ra từ đó lãi hay lỗ. Thuế giá trị gia tăng khâu nhập khẩu còn là khoản doanh nghiệp được khấu trừ về sau với thuế đầu ra, nên về bản chất nó đi theo vòng quay hàng hóa.
Bằng chứng rõ nhất đến từ chính nửa đầu năm. Lãi sau thuế 6 tháng của Hòa Phát đạt 15.480 tỷ đồng, tăng 103%, doanh thu tăng 47%.Vietstock Cùng kỳ ấy, số nộp ngân sách chỉ tăng 19%. Lãi gấp đôi mà tiền thuế chưa tăng đến một phần năm: hai con số này không đi cùng nhịp.
Cũng cần thừa nhận các cách giải khác cho mức tăng quý III. Giá quặng, giá than hay giá thép bán ra biến động có thể làm số thuế đổi chiều dù sản lượng không đổi. Thời điểm nộp thuế thu nhập doanh nghiệp tạm tính theo quý, hay một khoản thuế phát sinh một lần, cũng có thể làm lệch nhịp giữa các quý. Dù vậy, mức tăng khoảng 56% của số nộp trùng gần sát mức tăng 54% của lượng thép bán ra, khiến cách giải theo quy mô hàng hóa đáng tin nhất. Số 12.038 tỷ đồng là tổng các khoản nộp, không tách theo từng loại thuế, nên không thể nói khoản nào chiếm phần lớn.
Đọc gì tiếp theo
Phiên 28/10, cổ phiếu HPG đóng cửa ở 20.750 đồng, giảm 1,19%, trong ngày VN-Index tăng 0,27% lên 1.766,65 điểm. Giá không có phản ứng đáng kể với tin nộp ngân sách, điều dễ hiểu vì con số này chủ yếu xác nhận điều thị trường đã biết từ số liệu bán hàng giữa tháng 10: các nhà máy thép của Hòa Phát chạy với quy mô lớn hơn hẳn cùng kỳ.
Điều người nắm giữ HPG thực sự cần là phần quy mô lớn hơn đó đã thành bao nhiêu lãi. Câu trả lời nằm trong báo cáo tài chính quý III của Hòa Phát. Khi báo cáo ra, hãy đặt mức tăng lãi gộp cạnh mức tăng 54% của lượng thép bán. Nếu lãi gộp tăng nhanh hơn hoặc ngang sản lượng, biên lãi mỗi tấn thép được giữ và quy mô lớn hơn đã thành lãi lớn hơn. Nếu lãi gộp tăng chậm hơn hẳn, giá bán thấp hơn hoặc chi phí nguyên liệu cao hơn đã ăn bớt phần lợi từ sản lượng, và con số nộp ngân sách lớn hơn chỉ phản ánh nhà máy bận rộn hơn.