Doanh thu quý III/2026 của Công ty cổ phần Phốt pho Apatit Việt Nam (PAT, UPCoM) hụt khoảng 67 tỷ đồng so với cùng kỳ, và lãi gộp cũng hụt gần đúng chừng ấy. Hai con số gần bằng nhau này là chìa khóa để đọc báo cáo của công ty con thuộc hệ Hóa chất Đức Giang (DGC): gần như toàn bộ phần doanh thu mất đi đã rơi thẳng vào lợi nhuận, vì giá vốn không co lại.
Doanh thu giảm 13%, lãi gộp giảm 51%
PAT ghi nhận doanh thu quý III đạt 440,03 tỷ đồng, giảm 13,2% so với cùng kỳ. Lợi nhuận gộp giảm 51,3%, tương ứng 66,87 tỷ đồng, còn 63,6 tỷ đồng. Biên lợi nhuận gộp co từ 25,7% xuống 14,5%. Lợi nhuận sau thuế đạt 59,32 tỷ đồng, giảm 46,1%.Tin nhanh Chứng khoán CafeF ghi lợi nhuận trước thuế khoảng 64 tỷ đồng, giảm 45%.CafeF
Nếu chỉ nhìn tỷ lệ, lãi gộp giảm nhanh gần gấp bốn lần doanh thu. Nhìn bằng số tuyệt đối thì câu chuyện rõ hơn. Doanh thu quý III/2025 vào khoảng 507 tỷ đồng, nên mức hụt quý này là khoảng 67 tỷ đồng, còn lãi gộp hụt 66,87 tỷ đồng. Hai khoản gần như trùng nhau.
Giá vốn đứng yên ở khoảng 376 tỷ đồng
Lý do nằm ở dòng giá vốn. Giá vốn hàng bán quý III của PAT là khoảng 376 tỷ đồng, gần tương đương quý III/2025.CafeF Doanh thu đi xuống còn chi phí để làm ra hàng hóa giữ nguyên, nên phần chênh giữa hai dòng này (chính là lãi gộp) bị ép lại gần một nửa.
Nói cách khác, quý III năm ngoái, mỗi 100 đồng doanh thu của PAT gánh khoảng 74 đồng giá vốn. Quý này con số đó lên khoảng 85,5 đồng, khớp với mức biên gộp 14,5% mà báo cáo ghi nhận.
PAT giải thích kết quả bằng hai nguyên nhân: sản lượng phốt pho vàng giảm và giá nguyên liệu đầu vào đều tăng.CafeF Hai nguyên nhân này cùng đẩy chi phí trên mỗi tấn sản phẩm lên, nhưng theo hai cơ chế khác nhau.
Cơ chế thứ nhất đến từ sản lượng. Một dây chuyền phốt pho vàng có những khoản chi gần như không đổi dù chạy nhiều hay ít: khấu hao máy móc, lương bộ máy, chi phí duy trì lò. Tài sản cố định của PAT tại 30/9 vẫn còn 216,9 tỷ đồng,Tin nhanh Chứng khoán nên khấu hao vẫn đều đặn đi vào giá vốn. Khi sản lượng giảm, các khoản này chia cho ít tấn hàng hơn và mỗi tấn nặng chi phí hơn.
Cơ chế thứ hai đến từ giá đầu vào. Khi nguyên liệu đắt lên, phần chi phí lẽ ra co lại theo sản lượng cũng không co được. Một nhà máy làm ít hàng hơn nhưng mua mỗi đơn vị nguyên liệu đắt hơn có thể kết thúc quý với tổng giá vốn y như năm trước.
Cần nói rõ: nguồn hiện có chưa cho phép tách hai cơ chế này. Bản tóm tắt báo cáo không nêu sản lượng theo tấn, mức giảm sản lượng, giá bán bình quân hay tên và mức tăng của từng loại nguyên liệu. Người đọc biết chắc giá vốn đứng yên trong khi doanh thu giảm, nhưng chưa biết sản lượng hay giá đầu vào nặng hơn. Doanh thu giảm cũng có thể có phần do giá bán, điều mà báo cáo không đề cập.
Chi phí bên dưới giảm mạnh, vẫn không bù được
Lãi sau thuế giảm ít hơn lãi gộp nhờ các khoản chi phí phía dưới thu hẹp. Chi phí bán hàng và quản lý doanh nghiệp cộng lại giảm 60,5%, tương ứng 14,92 tỷ đồng, còn 9,76 tỷ đồng. Chi phí tài chính giảm 55,9%, còn 1,47 tỷ đồng. Ngược chiều, doanh thu tài chính giảm 17,7%, còn 11,37 tỷ đồng.Tin nhanh Chứng khoán Riêng chi phí bán hàng giảm 75%, còn khoảng 5 tỷ đồng.CafeF Khoản này thường đi theo lượng hàng giao đi, nên mức giảm mạnh phù hợp với việc PAT bán ít hàng hơn.
Cộng lại, các khoản tiết kiệm bên dưới chỉ gỡ được khoảng 14 tỷ đồng, trong khi lãi gộp đã mất gần 67 tỷ đồng. Lãi gộp vẫn là thứ quyết định kết quả quý của PAT.
Lãi 9 tháng giảm 21%, đã đạt 77% kế hoạch
Lũy kế 9 tháng đầu năm 2026, PAT có doanh thu 1.379,3 tỷ đồng, giảm 2,9%, và lợi nhuận sau thuế 215,71 tỷ đồng, giảm 20,8% so với cùng kỳ. Doanh thu cả giai đoạn gần như đi ngang, còn lãi giảm một phần năm: biên lợi nhuận mỏng đi ở cấp cả năm, không chỉ trong một quý.
Kế hoạch năm 2026 của PAT là lãi sau thuế 280 tỷ đồng, và công ty đã hoàn thành 77%.Tin nhanh Chứng khoán Để về đích, quý IV cần khoảng 64 tỷ đồng lãi sau thuế, nhỉnh hơn quý III một chút. Kế hoạch năm vì thế không đòi hỏi biên gộp hồi phục, chỉ cần quý IV không kém quý III.
Bảng cân đối mỏng đi: tiền đã đi đâu
Tại 30/9/2026, tổng tài sản của PAT còn 942,2 tỷ đồng, giảm 34,8%, tương ứng 502,1 tỷ đồng so với đầu năm. Hai khoản giảm nhiều nhất nằm ở phía tài sản:
- Tiền và đầu tư tài chính ngắn hạn giảm 292,25 tỷ đồng, còn 559,32 tỷ đồng. Khoản này vẫn chiếm gần 60% tổng tài sản.
- Các khoản phải thu ngắn hạn giảm 92,7%, tương ứng 231,11 tỷ đồng, còn 18,23 tỷ đồng. PAT đã thu về gần hết tiền khách hàng và các bên khác còn nợ.Tin nhanh Chứng khoán
Công ty thu về hơn 230 tỷ đồng tiền phải thu, vậy mà lượng tiền vẫn giảm gần 300 tỷ đồng. Tiền đã rời doanh nghiệp, và phía nguồn vốn cho thấy phần nào nó đi đâu.
Nợ phải trả giảm 73%, còn khoảng 234 tỷ đồng, toàn bộ là nợ ngắn hạn. Vay ngắn hạn còn khoảng 67 tỷ đồng, giảm 62%.CafeF Tính ngược từ tỷ lệ giảm, nợ phải trả đầu năm vào khoảng 870 tỷ đồng và vay ngắn hạn khoảng 175 tỷ đồng. Như vậy phần vay được trả bớt chỉ chiếm một phần nhỏ trong mức giảm nợ hơn 600 tỷ đồng. Phần lớn còn lại là các khoản phải trả ngoài vay, và bản tóm tắt báo cáo chưa tách đó là tiền trả nhà cung cấp, cổ tức đã chốt từ trước hay nghĩa vụ khác.
Vốn chủ sở hữu tăng 21%, lên 708 tỷ đồng, với vốn góp 250 tỷ đồng và lợi nhuận chưa phân phối 216 tỷ đồng.CafeF Lợi nhuận chưa phân phối gần đúng bằng lãi 9 tháng, nghĩa là phần lãi tích lũy từ các năm trước gần như đã được phân phối hết. Vốn chủ chỉ tăng khoảng 120 tỷ đồng, ít hơn lãi 9 tháng, nên một phần lãi năm nay cũng đã rời công ty trong kỳ.
Bức tranh chung khá rõ: dữ liệu không cho thấy một đợt đầu tư mở rộng. PAT thu nợ về, trả bớt vay, thanh toán các nghĩa vụ ngắn hạn và phân phối lợi nhuận. Kết quả là bảng cân đối gọn hơn, ít nợ hơn, nhưng lượng tiền cũng mỏng hơn đầu năm.
PAT đứng ở đâu trong hệ Đức Giang
DGC không đứng tên PAT trực tiếp. Cổ đông lớn của PAT là Công ty TNHH MTV Hóa chất Đức Giang Lào Cai, nắm 51% vốn, tương đương 12.750.422 cổ phần,Vietbao và công ty này do DGC sở hữu toàn bộ vốn. DGC vì thế kiểm soát PAT gián tiếp, và kết quả của PAT được hợp nhất vào báo cáo của tập đoàn.
PAT là mắt xích sản xuất phốt pho vàng tại khu công nghiệp Tằng Loỏng, Lào Cai, với dây chuyền công suất danh nghĩa khoảng 20.000 tấn mỗi năm. Phốt pho vàng là sản phẩm chủ lực của cả tập đoàn, nên quý III của PAT là con số đầu tiên lộ ra từ mảng này khi báo cáo tài chính hợp nhất quý III/2026 của DGC chưa được công bố tính đến ngày 25/10.
Cần giữ đúng phạm vi của con số. PAT chỉ là một công ty con, và dữ liệu hiện có chưa cho biết PAT bán bao nhiêu phốt pho vàng cho chính DGC hay bán ra ngoài. Biên gộp 14,5% là tín hiệu về chi phí sản xuất phốt pho vàng của PAT trong quý, chưa phải số của cả DGC.
Những điểm cần theo dõi
Với PAT, quý III cho thấy lợi nhuận của công ty rất nhạy với sản lượng: khi lượng hàng đi xuống, chi phí không theo kịp và lãi gộp mất nhanh hơn doanh thu nhiều lần. Lãi 9 tháng đã giảm 21%, lượng tiền mỏng hơn đầu năm, và lợi nhuận tích lũy gần như đã được chia ra. Mức chi trả cổ tức các năm tới vì thế phụ thuộc trực tiếp vào lãi làm ra trong năm.
Luận điểm của bài là lãi gộp quý III của PAT giảm vì giá vốn không co theo doanh thu, còn việc sản lượng hay giá nguyên liệu nặng hơn thì nguồn chưa trả lời. Tín hiệu để kiểm chứng là biên lợi nhuận gộp quý IV. Nếu biên gộp quay lại vùng trên 20%, quý III có thể chỉ là một quý sản lượng thấp. Nếu biên gộp vẫn quanh 14 đến 15%, chi phí đầu vào cao đang thành mặt bằng mới và kế hoạch 280 tỷ đồng sẽ dựa hoàn toàn vào sản lượng.
Với DGC, báo cáo hợp nhất quý III/2026 mới là câu trả lời. Khi báo cáo ra, dòng cần đặt cạnh số của PAT là biên lợi nhuận gộp hợp nhất: nếu biên gộp tập đoàn cũng co mạnh, áp lực chi phí phốt pho vàng không chỉ nằm ở một nhà máy.