Đề xuất nạo vét sông Hồng và sông Đà đoạn qua Hà Nội của Tập đoàn Vingroup vừa qua bước đầu tiên. Bước đó hẹp hơn nhiều so với cách hiểu "Hà Nội đã duyệt". Theo Tuổi Trẻ, Văn phòng UBND TP Hà Nội ban hành thông báo số 1016, truyền đạt kết luận của Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng tại cuộc họp ngày 13/10. Câu chữ của thông báo là thành phố "cơ bản thống nhất chủ trương nghiên cứu" phương án cải tạo lòng sông kết hợp tận thu sản phẩm.Tuổi Trẻ
"Nghiên cứu" là chữ quan trọng nhất trong câu đó. Nó có nghĩa Vingroup được tiếp tục làm hồ sơ. Chưa có dự án, chưa có quyết định đầu tư, càng chưa có quyền với khối cát, đất sẽ được đào lên. Và nếu đọc kỹ thông báo, phần Hà Nội đặt nhiều điều kiện nhất chính là phần vật liệu ấy.
Đề xuất nhắm tới điều gì
Phương án Vingroup đề xuất hướng tới khơi thông dòng chảy, ổn định lòng dẫn, nâng cao khả năng thoát lũ, bảo đảm an toàn đê điều và giao thông đường thủy. Đồng thời, phương án chủ động tạo nguồn vật liệu san lấp cho các công trình, dự án trọng điểm của thành phố.CafeF
Hai mục tiêu này đi cùng nhau vì một lý do đơn giản: nạo vét tốn tiền, còn vật liệu đào lên lại có giá trị. Nếu vật liệu đủ dùng cho công trình, nó có thể bù một phần chi phí nạo vét. Đây cũng là lý do Hà Nội coi đây là nhiệm vụ thực hiện bằng nguồn kinh phí xã hội hóa, tức không dùng tiền ngân sách cho phần thi công.
Đến nay, các bài báo chưa nêu tổng vốn, chiều dài đoạn sông hay khối lượng nạo vét dự kiến. Thiếu các con số đó, chưa ai tính được đề xuất này lớn hay nhỏ so với quy mô của Vingroup.
Điều kiện thứ nhất: con sông phải an toàn
Phần dài nhất trong thông báo là các yêu cầu kỹ thuật. Vingroup và đơn vị tư vấn phải cập nhật số liệu khảo sát địa chất, địa hình, thủy văn, rồi xây dựng kịch bản nạo vét cho cả mùa lũ, mùa cạn và các chế độ vận hành liên hồ chứa.Tuổi Trẻ
Phương án cũng phải đánh giá tác động lên đê, kè, cầu đường bộ, đường sắt, trạm bơm và các công trình lấy nước dọc tuyến. Phạm vi đánh giá kéo ra cả thượng lưu, hạ lưu và các tỉnh lân cận. Thông báo yêu cầu tiếp thu ý kiến của UBND tỉnh Phú Thọ và Hưng Yên, hai địa phương có sông Hồng chảy qua trước và sau Hà Nội.
Lý do khá rõ: lấy bớt vật liệu ở một đoạn sông có thể làm đổi dòng chảy ở đoạn khác. Một phương án nạo vét đúng kỹ thuật phải xuất phát từ nhu cầu khơi thông dòng chảy, không phải từ chỗ nào có nhiều cát.
Điều kiện thứ hai: chưa có quy định cho cách làm này
Lớp thứ hai là pháp lý. Thông báo ghi rõ hình thức thực hiện bằng nguồn kinh phí xã hội hóa "hiện chưa có quy định, hướng dẫn cụ thể và chưa có tiền lệ".Tuổi Trẻ Chủ tịch UBND TP cũng nhận định nhiệm vụ này chịu sự điều chỉnh của nhiều luật chuyên ngành, thuộc thẩm quyền của cả cơ quan Trung ương lẫn địa phương.
Việt Nam không thiếu quy định về nạo vét kết hợp thu hồi sản phẩm. Nghị định 57/2024/NĐ-CP có riêng một chương về việc này, nhưng phạm vi của nghị định là vùng nước cảng biển và vùng nước đường thủy nội địa. Đề xuất của Vingroup rộng hơn: gộp thoát lũ, an toàn đê điều, cải tạo lòng sông và cấp vật liệu cho công trình của thành phố, trên hai con sông chảy qua nhiều tỉnh. Đây là cách đọc của chúng tôi về chỗ vướng. Thông báo không nêu khoảng trống nằm ở điều khoản nào.
Vì vậy, Sở Xây dựng được giao rà soát cơ sở pháp lý, hình thức đầu tư, cơ chế quản lý vật liệu nạo vét và phân định thẩm quyền giữa Trung ương với địa phương. Trên cơ sở đó, Sở tham mưu để UBND TP báo cáo, xin ý kiến Thủ tướng Chính phủ về chủ trương, cơ chế, thẩm quyền, trình tự và thủ tục triển khai.
Điều kiện thứ ba, nặng nhất: ai được giữ vật liệu
Đây là phần Hà Nội viết chặt nhất. Vingroup phải xác định cụ thể vị trí, khối lượng, chủng loại vật liệu dự kiến thu hồi, nhu cầu sử dụng, địa điểm tập kết và phương án quản lý. Cơ chế kiểm soát khối lượng và giá trị sản phẩm phải công khai, minh bạch, không để thất thoát tài nguyên và ngân sách.CafeF
Thông báo còn đặt thêm hai ràng buộc. Toàn bộ khoáng sản thu hồi phải được tập kết, quản lý, sử dụng theo phương án do UBND TP chấp thuận, góp phần tăng thu ngân sách. Phương án cũng phải phân định rõ nạo vét với khai thác khoáng sản, để không ai lợi dụng nạo vét mà khai thác khoáng sản trái quy định.
Vì sao phải phân định? Cát, sỏi lòng sông là khoáng sản, và khai thác khoáng sản cần giấy phép riêng cùng các khoản nghĩa vụ tài chính riêng. Nạo vét thì làm vì nhu cầu dòng chảy. Ranh giới giữa hai việc nằm ở khối lượng: phần đào lên đúng thiết kế nạo vét được duyệt là sản phẩm nạo vét, phần đào vượt thiết kế thì không còn là nạo vét nữa. Yêu cầu kê rõ vị trí, khối lượng, chủng loại nhằm vạch ranh giới ấy từ trước khi thi công.
Hà Nội còn giao Sở Tài chính nghiên cứu cơ chế và phương án quản lý nguồn thu từ sản phẩm tận thu, đồng thời đánh giá hiệu quả kinh tế của các bên.CafeF Nói cách khác, chính thành phố cũng chưa có câu trả lời cho việc tiền từ vật liệu sẽ chia thế nào.
Vì sao điều kiện về vật liệu quyết định giá trị đề xuất
Với một doanh nghiệp bỏ tiền nạo vét, giá trị kinh tế đến từ chỗ vật liệu đào lên được dùng hoặc được định giá ra sao. Nếu vật liệu được giao cho doanh nghiệp để bù chi phí, đề xuất có thể tự cân đối. Nếu phần lớn phải nộp ngân sách, hoặc chỉ được dùng theo giá thành phố quyết định, phần việc của Vingroup sẽ gần với một khoản đóng góp hạ tầng hơn là một mảng kinh doanh.
Cả hai khả năng đều đang mở, vì cơ chế quản lý vật liệu chưa có. Ba điều chưa ai biết là ai được giữ phần vật liệu thu hồi, giá tính theo cách nào, và phần nào phải nộp ngân sách.
Cũng cần nói rõ rằng lớp vật liệu không phải điểm dừng duy nhất. Nếu kịch bản kỹ thuật cho thấy nạo vét gây xói lở hay ảnh hưởng cấp nước ở hạ lưu, đề xuất có thể dừng ngay ở lớp đầu. Và nếu Thủ tướng không đồng ý về chủ trương, câu hỏi về vật liệu không còn cần đặt ra. Điều kiện về vật liệu nặng nhất theo nghĩa nó quyết định đề xuất có giá trị kinh tế hay không, còn hai điều kiện đầu quyết định đề xuất có được làm hay không.
Cổ phiếu VIC nói gì
Cổ phiếu VIC đóng cửa phiên 23/10 ở 236.500 đồng, tăng 10% so với phiên 16/10. Phần lớn mức tăng đến trong hai phiên 21/10 và 22/10, lần lượt 6,99% và 4,16%. Các bài báo về thông báo 1016 được đăng từ ngày 24/10, tức sau phiên 23/10. Vì vậy khó gán đợt tăng đó cho đề xuất nạo vét, và dữ liệu giá không cho biết nguyên nhân thật.
Với người cầm VIC, đây là một mảng việc mới chưa đo được bằng tiền. Chưa có khối lượng, chưa có vốn, chưa có cơ chế chia giá trị vật liệu. Mọi ước tính giá trị lúc này đều dựa trên giả định.
Bước tiếp theo và tín hiệu cần theo dõi
Thời hạn để các cơ quan hoàn thành nhiệm vụ được giao là trước ngày 25/10/2026.CafeF Đến thời điểm viết bài, chưa có báo nào đưa tin hồ sơ đã được trình lên Thủ tướng.
Thứ tự dự kiến là Vingroup hoàn thiện hồ sơ theo hướng dẫn của Sở Xây dựng, UBND TP báo cáo xin ý kiến Thủ tướng, rồi mới tới các bước phê duyệt theo quy định. Tín hiệu rõ nhất là văn bản ý kiến của Thủ tướng về cơ chế. Nếu văn bản cho phép thí điểm hình thức xã hội hóa và giao cơ chế quản lý vật liệu, đề xuất có đường đi tiếp. Nếu văn bản yêu cầu làm theo thủ tục khoáng sản thông thường, phần giá trị vật liệu với Vingroup sẽ nhỏ đi đáng kể.
Cho tới lúc đó, con số đáng chờ nhất là khối lượng vật liệu dự kiến thu hồi mà Vingroup phải kê trong hồ sơ. Đó sẽ là lần đầu tiên đề xuất này có một con số để tính.