Chiều 20/10, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng, thừa ủy quyền Thủ tướng, đã trình Quốc hội tờ trình của Chính phủ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực. Trong một dự thảo dài, có hai chỗ chạm thẳng vào hóa đơn tiền điện hằng tháng của các gia đình.
Chỗ thứ nhất là cách tính. Dự thảo bổ sung quy định áp dụng giá bán lẻ điện giờ cao điểm, thấp điểm và bình thường với khách hàng khi điều kiện kỹ thuật cho phép, kèm lộ trình áp dụng cho nhóm khách hàng sinh hoạt.Thanh Niên Chỗ thứ hai là cách chia gánh nặng giữa các nhóm khách hàng: dự thảo ghi việc "thực hiện cơ cấu biểu giá bán lẻ điện hợp lý; từng bước xóa bỏ bù chéo giá điện giữa các nhóm khách hàng chưa tham gia thị trường bán lẻ điện cạnh tranh".VietNamNet
Cần nói ngay về giai đoạn: đây là dự thảo đã trình, Quốc hội đang thảo luận. Luật chưa được thông qua, chưa có hiệu lực, và chưa có biểu giá nào cho từng khung giờ. Nói đơn giản thì bài này đi từ hai quy định kia xuống cơ chế bên dưới hóa đơn, để thấy điều gì có thể đổi, ai có thể chịu đổi và điều gì còn bỏ ngỏ.
Hóa đơn hôm nay chỉ hỏi một câu: dùng bao nhiêu
Hiện nay hộ gia đình trả tiền điện theo biểu giá bậc thang. Theo biểu giá áp dụng từ 10/5/2025 (Quyết định 1279/QĐ-BCT), giá điện sinh hoạt có sáu bậc, từ 1.984 đồng/kWh cho 50 kWh đầu tiên lên 3.460 đồng/kWh cho phần từ 401 kWh trở lên, chưa gồm thuế giá trị gia tăng.Techcombank Như vậy giá bậc cao nhất gấp khoảng 1,74 lần bậc thấp nhất.
Nguyên tắc của biểu giá này khá giống cách tính cước điện thoại trả sau: càng dùng nhiều trong tháng, phần điện dùng thêm càng đắt. Còn giờ dùng thì không đóng vai trò gì. Một số điện bật điều hòa lúc 8 giờ tối và một số điện chạy máy giặt lúc 2 giờ sáng được tính cùng một giá, miễn là tổng số điện cả tháng rơi vào cùng bậc.
Biểu bậc thang này cũng chưa ổn định. Quyết định 14/2025/QĐ-TTg đã quy định cơ cấu năm bậc, nâng bậc 1 lên 100 kWh. Tuy vậy, tại phiên họp sáng 17/10, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ghi nhận nội dung trả lời cử tri chưa nêu cụ thể thời điểm áp dụng và kiến nghị Bộ Công Thương làm rõ.Người Quan Sát Nghĩa là ngay câu hỏi "dùng bao nhiêu thì trả bao nhiêu" cũng đang chờ một quyết định khác, tách biệt với dự thảo luật.
Giá theo giờ thêm câu hỏi thứ hai: dùng lúc nào
Cách tính theo giờ không mới với nền kinh tế. Khách hàng sản xuất, kinh doanh đã trả theo ba khung giờ từ lâu. Theo Quyết định 963/QĐ-BCT, giờ cao điểm của hệ thống điện quốc gia là 17h30 đến 22h30 từ thứ Hai đến thứ Bảy, giờ thấp điểm là 0h đến 6h mọi ngày, và Chủ nhật không có giờ cao điểm.Báo Xây dựng
Điều dự thảo làm là mở đường để cách tính đó đến với hộ sinh hoạt. Khi ấy tổng số điện trong tháng bị tách thành ba phần theo giờ dùng, mỗi phần nhân với một đơn giá riêng. Hai nhà dùng cùng một lượng điện có thể nhận hai hóa đơn khác nhau, vì một nhà dồn điện vào buổi tối còn nhà kia dời được một phần sang đêm khuya.
Cơ chế này có hai mặt. Những thiết bị hẹn giờ được, như máy giặt, bình nóng lạnh hay bộ sạc xe điện, là phần điện mà gia đình có thể dời sang giờ thấp điểm. Những nhu cầu gắn với nếp sống thì khó dời hơn nhiều.
Tại phiên thảo luận tổ chiều 20/10, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu Tạ Thị Yên (Đoàn Điện Biên) nói thẳng điều đó: "Một nhà máy có thể bố trí lại ca sản xuất, nhưng một gia đình thì rất khó chuyển bữa tối sang 11 giờ đêm hoặc bảo trẻ nhỏ đợi hết giờ cao điểm mới học, mới tắm".Báo Xây dựng Bà Yên cảnh báo nếu thiết kế không kỹ, chính sách nhằm đổi hành vi lại có thể làm tăng chi phí cho người không đổi được hành vi, và đề nghị chưa áp dụng đại trà ngay cho mọi hộ. Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Quảng Trị Trần Vũ Khiêm đồng tình và cho rằng cách tính theo giờ cho hộ sinh hoạt chỉ nên làm thí điểm, kèm đánh giá tác động lên hộ thu nhập thấp.Báo Xây dựng
Cụm "khi điều kiện kỹ thuật cho phép" trong dự thảo có nghĩa khá cụ thể: công tơ phải ghi được riêng lượng điện của từng khung giờ, và hạ tầng đo đếm phải truyền được dữ liệu đó về để tính tiền. Theo đề nghị của bà Yên, việc áp dụng còn phải căn cứ vào nhóm khách hàng, mức tiêu thụ, khả năng dịch chuyển phụ tải, điều kiện công tơ và hạ tầng kỹ thuật.
Điểm quan trọng nhất là chưa ai biết một hộ sẽ trả nhiều hơn hay ít hơn. Kết quả phụ thuộc vào những thứ chưa được công bố. Chênh lệch giữa giá cao điểm và giá thấp điểm cho hộ sinh hoạt là bao nhiêu thì chưa có. Giá theo giờ sẽ chạy song song với biểu bậc thang hay thay hẳn nó cũng chưa rõ. Nhóm hộ nào thuộc diện áp dụng trước cũng chưa có câu trả lời. Thiếu những thông số đó, mọi phép tính hóa đơn "trước và sau" chỉ là giả định.
Bù chéo: phần giá một nhóm đang gánh hộ nhóm khác
Mạch thứ hai khó thấy hơn trên hóa đơn. Bù chéo là khi một nhóm khách hàng trả cao hơn chi phí phục vụ mình, để một nhóm khác được trả thấp hơn chi phí phục vụ họ. Dự thảo đặt mục tiêu từng bước xóa bỏ phần gánh hộ này giữa các nhóm khách hàng chưa tham gia thị trường bán lẻ điện cạnh tranh.
Về nguyên tắc, nhóm đang được gánh hộ sẽ là nhóm thấy giá của mình đổi khi bù chéo được gỡ, còn nhóm đang gánh có thể được nhẹ đi. Nhưng nhóm nào đang gánh cho nhóm nào, và gánh bao nhiêu đồng trên mỗi kWh, thì các tài liệu được báo chí thuật lại ngày 20/10 chưa đưa ra con số. Đó cũng là lý do cơ quan thẩm tra đòi lượng hóa.
Điều có số là chính sách hỗ trợ trực tiếp đang có. Theo Quyết định 14, hộ nghèo được hỗ trợ hằng tháng tương đương tiền điện sử dụng 30 kWh tính theo giá bậc 1. Hộ chính sách xã hội có lượng điện sinh hoạt không quá 50 kWh/tháng cũng được hỗ trợ tương đương 30 kWh giá bậc 1.Thanh Niên Với giá bậc 1 hiện hành là 1.984 đồng/kWh, khoản hỗ trợ đó tương đương khoảng 59.520 đồng mỗi tháng trước thuế.
Khi giá được kéo về sát chi phí, phần hỗ trợ cho người yếu thế không thể tiếp tục nằm lẫn trong biểu giá. Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Nguyễn Thanh Hải, khi trình bày báo cáo thẩm tra, đề nghị phân biệt rõ việc xóa bỏ bù chéo trong giá điện với chính sách hỗ trợ trực tiếp cho hộ nghèo, hộ chính sách và người dân vùng có điều kiện kinh tế, xã hội đặc biệt khó khăn.FireAnt Ông Hải nhấn mạnh việc hỗ trợ cần có tiêu chí, nguồn lực và trách nhiệm thực hiện rõ ràng, để quá trình thị trường hóa giá điện không ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận điện của các nhóm cần Nhà nước hỗ trợ.
Thảo luận tại Tổ 13 chiều cùng ngày, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị Chính phủ xác định cụ thể nội hàm, phạm vi, lộ trình xóa bỏ bù chéo, và phân biệt việc này với hỗ trợ trực tiếp từ ngân sách hoặc nguồn hợp pháp khác cho hộ nghèo, hộ chính sách và người dân vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.Đại biểu Nhân dân Hai ý kiến cùng chỉ về một hướng: hỗ trợ sẽ chuyển từ chỗ nằm ẩn trong giá sang chỗ hiện ra thành một khoản chi có tên, có nguồn tiền.
Những điều cơ quan thẩm tra yêu cầu trước khi luật hóa
Cơ quan thẩm tra cơ bản tán thành nguyên tắc giá điện phản ánh chi phí hợp lý, hợp lệ và từng bước xóa bỏ bù chéo. Đi kèm là một loạt yêu cầu, trong đó ba yêu cầu chạm gần nhất tới người trả tiền điện.
Con số tác động. Báo cáo thẩm tra nêu rằng tác động của các cơ chế giá mới, nhất là giá điện theo thời gian sử dụng và lộ trình xóa bỏ bù chéo, cần được đánh giá đối với hóa đơn của từng nhóm hộ gia đình và chi phí điện của doanh nghiệp.CAND Nói cách khác, chính cơ quan của Quốc hội cũng chưa có trong tay bảng tính hóa đơn trước và sau.
Ai chịu rủi ro. Dự thảo quy định giá hợp đồng mua bán điện phải "bảo đảm thu hồi đầy đủ" chi phí, vốn đầu tư và lợi nhuận hợp lý. Cơ quan thẩm tra lưu ý cách viết này có thể được hiểu là Nhà nước bảo đảm kết quả tài chính cho nhà đầu tư, và đề nghị ghi rõ không chuyển toàn bộ rủi ro đầu tư, kinh doanh sang Nhà nước, bên mua điện hoặc người sử dụng điện.VietNamNet Với một hộ gia đình, đây là câu chữ liên quan đến phần chi phí nào của nhà máy điện có thể đi vào giá bán lẻ.
Nguồn tiền bù đắp. Dự thảo nêu khi giá bán điện chưa kịp điều chỉnh để bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, an sinh xã hội thì Nhà nước có cơ chế bù đắp chi phí hợp lý. Cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ nguồn, phương thức, thời điểm xác nhận và xử lý chi phí, tránh cách hiểu mặc nhiên phát sinh nghĩa vụ của ngân sách nhà nước.VietNamNet Ông Diên cũng đề nghị làm rõ chủ thể chịu chi phí, cách hạch toán, kiểm toán và hoàn trả. Bối cảnh của câu hỏi này là chỉ đạo không tăng giá điện đầu tháng 10 để giữ mục tiêu lạm phát: phần chi phí chưa vào giá hôm nay rồi sẽ do ai trả, và trả lúc nào.
Phạm vi sửa đổi cũng lớn. Theo ông Diên, dự thảo tác động đến 49/81 điều của Luật Điện lực hiện hành, tương đương 60,5%, trong khi luật được Quốc hội thông qua ngày 30/11/2024 mới thực thi chưa đầy hai năm.Đại biểu Nhân dân
Hóa đơn sẽ đổi vì điều gì: không chỉ một nguyên nhân
Khi tiền điện của một hộ thay đổi trong vài năm tới, sẽ có nhiều lực cùng tác động, và rất dễ gán nhầm tất cả cho dự thảo này. Mức giá bán lẻ bình quân được điều chỉnh theo các quyết định riêng, và đang được giữ nguyên theo chỉ đạo đầu tháng 10. Biểu bậc thang, sáu bậc hay năm bậc, vẫn chưa có thời điểm. Hai thay đổi về cấu trúc trong dự thảo, tính theo giờ và gỡ bù chéo, mới là lớp thứ ba.
Trong các lớp đó, dự thảo luật chỉ tạo khung. Nó không tự đặt ra con số nào trên hóa đơn. Con số đến từ biểu giá chi tiết do cơ quan có thẩm quyền ban hành sau khi luật có hiệu lực, và từ tốc độ thay công tơ.
Còn những bước nào trước khi hóa đơn thực sự đổi
Từ hôm nay tới lúc một hộ gia đình nhận hóa đơn tính theo giờ, còn những chặng sau:
- Quốc hội tiếp tục thảo luận, Chính phủ tiếp thu và chỉnh lý dự thảo.
- Quốc hội biểu quyết thông qua luật. Các nguồn đã đọc chưa nêu ngày biểu quyết.
- Cơ quan có thẩm quyền ban hành lộ trình và biểu giá theo giờ cho hộ sinh hoạt, kèm mức giá từng khung.
- Công tơ của hộ phải đủ điều kiện ghi theo khung giờ.
Với dữ liệu hiện có, cách đọc hợp lý nhất là dự thảo chưa trả lời câu hỏi tiền điện tăng hay giảm. Nó đổi câu hỏi. Nếu luật được thông qua theo hướng này, hóa đơn của một hộ sẽ phụ thuộc vào cả số điện dùng, giờ dùng, và việc hộ đó đang nằm ở phía được gánh hộ hay phía gánh hộ trong biểu giá.
Tín hiệu đáng theo dõi đầu tiên là bản dự thảo đưa ra biểu quyết. Nếu bản đó vẫn giữ cụm "khi điều kiện kỹ thuật cho phép" và chữ "lộ trình", giá theo giờ sẽ đến với hộ sinh hoạt từng nhóm một, có thể bắt đầu từ thí điểm như một số đại biểu đề nghị. Tín hiệu thứ hai là bảng lượng hóa tác động lên hóa đơn từng nhóm hộ mà cơ quan thẩm tra yêu cầu. Khi bảng đó được công bố, mỗi gia đình mới có căn cứ để biết mình thuộc phía nào.