Sau lễ ký ngày 6/10, thương vụ tàu metro cho Hà Nội mới có con số tiền đầu tiên. Người đưa ra con số không phải Vingroup mà là Alstom, hãng bán tàu. Ngày 19/10, tập đoàn đường sắt của Pháp thông báo đã nhận đơn hàng giai đoạn đầu trị giá khoảng 800 triệu euro, tương đương khoảng 23.300 tỷ đồng theo quy đổi của CafeF, để cung cấp tàu Metropolis cho các dự án đường sắt đô thị tại Hà Nội.CafeF
Nhìn vào con số, 800 triệu euro trả lời được câu hỏi mà ngày ký còn bỏ trống: khoản mua tàu lớn cỡ nào. Nhưng nó chỉ trả lời một phần. Để đọc đúng, cổ đông cần biết vì sao con số đến từ bên bán, nó lớn tới đâu khi đặt cạnh các khoản đã công bố, và phần nào của thương vụ vẫn chưa có số.
Alstom nói gì và chưa nói gì
Theo CafeF, đơn hàng 800 triệu euro nằm trong khuôn khổ thỏa thuận giữa Alstom và Vingroup công bố ngày 6/10. Các đoàn tàu thuộc đơn này sẽ được thiết kế và sản xuất tại nhà máy Valenciennes Petite-Forêt ở Pháp. Alstom dự kiến ghi nhận đơn hàng vào quý III năm tài chính 2026-2027, tức từ tháng 10 đến tháng 12/2026, vì năm tài chính của hãng kết thúc vào ngày 31/3.Người Quan Sát
Thông báo thiếu hai thứ quan trọng. Alstom chưa nêu số đoàn tàu tương ứng với 800 triệu euro. Hãng cũng nói rõ đây mới là giá trị đơn hàng giai đoạn đầu, chưa phải tổng giá trị toàn bộ thỏa thuận với Vingroup.CafeF
Vì vậy cách đọc an toàn là coi 800 triệu euro như mức tối thiểu đã biết của khoản mua tàu. Một dòng tiêu đề kiểu "đơn hàng 23.300 tỷ từ Vingroup" rất dễ khiến người đọc lướt hiểu nhầm đó là giá của toàn bộ số tàu.
Vì sao con số đầu tiên đến từ bên bán
Khi hai bên ký ngày 6/10, giá trị hợp đồng không được công bố. Thông tin lúc đó chỉ gồm quy mô: 200 đoàn tàu Metropolis, mỗi đoàn 5 toa. Alstom sản xuất tối đa 83 đoàn tại Pháp, còn Vingroup lắp ráp 117 đoàn tại Việt Nam bằng linh kiện của Alstom.CafeF
Giá xuất hiện ở phía Alstom trước chủ yếu do cách một công ty niêm yết tại Paris báo cáo với cổ đông. Đơn hàng nhận được trong quý là chỉ tiêu cho cổ đông biết doanh thu những năm tới sẽ đến từ đâu, nên một đơn lớn thường được thông báo kèm giá trị. Đây là cách giải thích hợp lý về thông lệ, không phải điều Alstom hay Vingroup nói ra. Phía Vingroup, đến nay tập đoàn chưa công bố giá trị hợp đồng mua tàu.
Quy mô đơn hàng so với chính Alstom cũng cho thấy vì sao hãng nêu riêng. Năm tài chính kết thúc ngày 31/3/2026, Alstom ghi nhận doanh thu 19,2 tỷ euro. Đơn đợt đầu từ Việt Nam vì thế tương đương khoảng 4,2% doanh thu cả năm của hãng (tính từ hai con số của CafeF). Đó là một đơn đủ lớn để cổ đông Alstom cần được biết.
Kết quả là người cầm cổ phiếu VIC biết giá đợt đầu qua thông báo của một công ty Pháp, trước khi thấy nó trong bất kỳ văn bản nào của Vingroup.
Khoảng 23.300 tỷ đồng lớn cỡ nào
Thước đo gần nhất là gói thầu 5 tuyến metro Hà Nội. Ngày 15/10, Ban Quản lý đường sắt đô thị Hà Nội ký hợp đồng chìa khóa trao tay với liên danh Vinhomes - SGC cho các tuyến số 1, 2, 8, 10 và 14.VOV Cùng ngày, HĐQT Vinhomes thông qua việc tham gia liên danh, với giá trị hợp đồng dự kiến 920.053 tỷ đồng, trong đó Vinhomes đảm nhận tối thiểu 60%.FireAnt
Đặt cạnh nhau, đơn tàu đợt đầu bằng khoảng 2,5% giá trị cả gói thầu. So với phần tối thiểu của Vinhomes, khoảng 552.000 tỷ đồng, nó bằng khoảng 4,2%. Trong một gói thầu gần một triệu tỷ đồng, phần tàu đã có giá mới chỉ là một mảnh nhỏ.
Con số này cũng không thể nhân lên đơn giản. Các đoàn tàu của đơn đợt đầu được sản xuất tại Valenciennes, tức thuộc phần tàu làm tại Pháp. Phần 117 đoàn lắp ráp trong nước đi theo cơ chế khác: Vingroup lắp bằng linh kiện Alstom cung cấp, trên cơ sở thỏa thuận chuyển giao quyền sử dụng công nghệ. Hai phần có cách tính giá khác nhau, và chưa biết đợt đầu gồm bao nhiêu đoàn. Lấy 800 triệu euro nhân cho 200 đoàn sẽ ra một con số không có cơ sở.
Phần còn trống: khoản này nằm trên sổ của ai
Câu hỏi khó nhất với cổ đông là khoản mua tàu chạm vào dòng tiền và nợ vay của công ty nào. Theo thông tin Vingroup công bố trước đó, tập đoàn tham gia các dự án đường sắt đô thị Hà Nội thông qua công ty thành viên Vinhomes.Người Quan Sát Trong hợp đồng chìa khóa trao tay, liên danh nhà thầu nhận cả phần thiết kế, cung ứng thiết bị, lắp đặt, thi công đến bàn giao.
Từ đó có thể nghĩ đến các cách ghi nhận khác nhau, và chưa văn bản nào cho biết cách nào đúng:
- Vinhomes mua tàu trong vai tổng thầu: tiền trả Alstom là chi phí thực hiện hợp đồng, Vinhomes thu lại qua tiền thành phố thanh toán cho liên danh. Cổ đông VHM khi đó gánh trực tiếp khoản ứng vốn.
- Vingroup mua tàu rồi cung cấp cho liên danh: hợp lý với phần lắp ráp 117 đoàn mà Vingroup tự làm, và khoản nợ hoặc tiền chi ra nằm ở công ty mẹ.
- Chia giữa hai bên: tàu nhập từ Pháp đi qua hợp đồng tổng thầu, còn dây chuyền lắp ráp trong nước nằm ở Vingroup.
Thông tin hiện có nghiêng về cách thứ nhất cho phần tàu làm tại Pháp, vì Vinhomes là bên được nêu tên tham gia dự án và hợp đồng tổng thầu bao gồm cung ứng thiết bị. Nhưng đây là suy luận, chưa phải xác nhận. Với cổ đông VIC, báo cáo hợp nhất sẽ phản ánh khoản này dù nó nằm ở công ty nào trong nhóm. Khác biệt lớn hơn rơi vào cổ đông VHM, vì khoản ứng vốn mua tàu có nằm ở Vinhomes hay không sẽ quyết định áp lực lên dòng tiền của chính công ty họ đang nắm.
Nguồn tiền cũng còn bỏ ngỏ. Cơ chế thành phố thanh toán cho liên danh, tiến độ trả tiền và việc nhà thầu phải tự ứng bao nhiêu đều chưa được công bố chi tiết.
Những tín hiệu sẽ trả lời các câu hỏi còn lại
Khoản đầu tư đường sắt của nhóm Vingroup giờ đã có kích thước tối thiểu: khoảng 23.300 tỷ đồng cho đợt đầu. So với gói thầu 920.053 tỷ đồng, đó là phần nhỏ, và chưa đủ để kết luận về áp lực tài chính của tập đoàn. Điều cổ đông cần là biết ai trả khoản này và trả bằng nguồn tiền nào.
Có ba nguồn sẽ lấp dần khoảng trống. Thứ nhất là báo cáo quý III năm tài chính của Alstom, kỳ ghi nhận đơn hàng từ tháng 10 đến tháng 12/2026; năm trước, hãng công bố kết quả quý tương ứng vào tháng 1. Thứ hai là công bố thông tin của Vingroup hoặc Vinhomes về hợp đồng mua tàu, nếu có. Thứ ba là báo cáo tài chính quý IV/2026 của hai công ty, kỳ đầu tiên bao trùm thời điểm ký hợp đồng. Nếu khoản trả trước cho Alstom hoặc cam kết mua tàu xuất hiện trong thuyết minh của Vinhomes, gánh nặng nằm ở VHM. Nếu nó nằm ở báo cáo riêng của Vingroup, công ty mẹ là bên ứng vốn.
Cho tới khi một trong các văn bản đó xuất hiện, 800 triệu euro nên được đọc đúng như Alstom thông báo: giá trị đơn hàng đợt đầu, của bên bán, cho phần tàu làm tại Pháp.