Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh vừa có văn bản báo cáo Chính phủ phương án mở rộng cao tốc Bắc - Nam phía Đông theo hình thức đối tác công tư (PPP).Báo Chính phủ Phạm vi gồm 18 đoạn tuyến từ Hà Nội đến TP.HCM, dài 1.144 km, mở rộng từ 4 làn xe lên 6 làn xe theo quy hoạch, với sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 178.357 tỷ đồng. Trong số đó, 15 đoạn do Nhà nước bỏ vốn làm đang được Nhà nước thu phí. Bộ đề xuất gộp các đoạn này thành hai dự án PPP, không cần vốn ngân sách hỗ trợ. Nhà đầu tư bỏ tiền mở rộng, rồi thu phí sau khi hoàn thành từng đoạn để hoàn vốn.CafeF
Phương án này đổi hai thứ cùng lúc: người bỏ vốn cho phần mở rộng là nhà đầu tư thay vì ngân sách, và người nhận tiền phí trên đoạn đã mở rộng cũng là nhà đầu tư, trong suốt thời gian hoàn vốn. Người lái xe và chủ xe tải vẫn là bên trả tiền. Điều thay đổi là tiền đi về đâu và trả trong bao lâu. Nhìn kỹ các con số sơ bộ, hai dự án không giống nhau, và khoảng cách giữa chúng đáng để các nhà đầu tư lẫn người đi đường lưu ý.
Tiền phí hiện nay chảy về đâu
15 đoạn cao tốc Bắc - Nam do Nhà nước đầu tư bắt đầu thu phí theo ba đợt: 5 đoạn từ ngày 2/3/2026, 5 đoạn từ Bãi Vọt đến Cam Lộ từ ngày 15/7/2026 và 5 đoạn từ Quảng Ngãi đến Nha Trang từ ngày 14/8/2026. Tính đến hết ngày 15/9/2026, hệ thống ghi nhận hơn 28,8 triệu lượt xe, thu và nộp ngân sách hơn 2.685 tỷ đồng tiền phí.Vietnam+ Phần lớn số đoạn mới thu được một đến hai tháng, nên con số này chưa phản ánh doanh thu của một năm đầy đủ.
Nếu phương án PPP được thông qua, dòng tiền này sẽ không còn về ngân sách trên các đoạn đã mở rộng mà chuyển sang nhà đầu tư. Đó là lý do cách chia nhóm đoạn tuyến quan trọng hơn con số tổng 178.357 tỷ đồng.
Ba nhóm đoạn tuyến, ba hoàn cảnh khác nhau
Văn bản ngày 14/10 chia 18 đoạn thành ba nhóm theo cách thu phí hiện nay.
Nhóm phía Bắc, Mai Sơn - Cam Lộ. Nhóm này dài khoảng 415 km, sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 72.186 tỷ đồng và thời gian hoàn vốn sơ bộ khoảng 20 năm.Báo Chính phủ Nhà nước đang thu phí, không cần ngân sách hỗ trợ. Chia ra, mỗi km tốn khoảng 174 tỷ đồng.
Nhóm phía Nam, Quảng Ngãi - Dầu Giây. Nhóm này dài khoảng 551 km, sơ bộ khoảng 78.223 tỷ đồng, hoàn vốn sơ bộ khoảng 15 năm. Nhà nước cũng đang thu phí và cũng không cần ngân sách hỗ trợ. Mỗi km tốn khoảng 142 tỷ đồng.
Ba đoạn đang do nhà đầu tư BOT thu phí. Gồm Diễn Châu - Bãi Vọt, Nha Trang - Cam Lâm và Cam Lâm - Vĩnh Hảo, dài khoảng 178 km, sơ bộ khoảng 27.948 tỷ đồng, dự kiến tách thành ba dự án độc lập. Văn bản không nêu thời gian hoàn vốn cho nhóm này. Hình thức và mức vốn ngân sách hỗ trợ còn tùy vào hợp đồng PPP đã ký, lưu lượng xe và kết quả phân tích tài chính chi tiết, nên đây là nhóm duy nhất có thể cần tiền ngân sách.
Đặt hai nhóm đầu tư công cạnh nhau, đoạn phía Nam dài hơn khoảng 136 km nhưng tổng vốn chỉ nhỉnh hơn khoảng 6.000 tỷ đồng, và thời gian hoàn vốn ngắn hơn khoảng 5 năm. Theo số sơ bộ của Bộ, phía Nam rẻ hơn tính trên mỗi km và thu hồi vốn nhanh hơn.
Vì sao chênh khoảng 5 năm: chưa đủ dữ liệu để tách
Thời gian hoàn vốn phụ thuộc vào hai vế: tiền phải bỏ ra và tiền phí thu về mỗi năm. Vế đầu thì số liệu đã cho thấy phía Nam rẻ hơn trên mỗi km. Vế sau thì lưu lượng xe chi tiết của từng đoạn chưa được công bố, nên chưa thể nói phần chênh lệch đến từ lượng xe hay từ chi phí.
Cách Bộ ghép đoạn cũng là một phần của câu chuyện. Theo Vietnam+, Ban Quản lý dự án 2 thuộc Bộ Xây dựng, đơn vị được giao nghiên cứu, giải thích rằng việc đan xen đoạn có lưu lượng cao với đoạn lưu lượng chưa cao giúp phương án tài chính hấp dẫn hơn với nhà đầu tư và ngân hàng.Vietnam+ Ông Hồ Minh Hoàng, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Tập đoàn Đèo Cả, cũng cho rằng đoạn nào có lưu lượng và doanh thu tốt thì có thể tự hoàn vốn, còn đoạn lưu lượng thấp hơn thì Nhà nước cần tham gia một tỷ lệ phù hợp.
Nói cách khác, mỗi dự án lớn là một gói gồm đoạn tự nuôi được và đoạn cần được hỗ trợ. Con số 15 năm và 20 năm là kết quả ghép gói theo tính toán sơ bộ. Bộ trưởng Minh cũng nhấn mạnh rằng sơ bộ tổng mức đầu tư và cách chia dự án sẽ được chuẩn xác trong các bước tiếp theo.Báo Chính phủ Khoảng chênh 5 năm vì vậy có thể thay đổi khi có phân tích tài chính chi tiết.
Ai quan tâm, và quy mô so với doanh nghiệp niêm yết
Theo Bộ Xây dựng, các đơn vị đã quan tâm, đề xuất đầu tư không cần vốn ngân sách gồm Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC), Công ty CP Tập đoàn Đèo Cả, Công ty CP Đầu tư Hạ tầng Kỹ thuật TP.HCM (CII) và Doanh nghiệp Xây dựng Xuân Trường.Dân Việt
Dự án hoàn vốn chậm hơn lại không vắng người. Cả Tập đoàn Đèo Cả và Xuân Trường đều đã đề xuất dự án phía Bắc. Ở phía Nam, liên danh gồm CII, Công ty CP Xây dựng Hạ tầng IMIC và Công ty TNHH Đối tác công tư CII kiến nghị được tham gia nghiên cứu đầu tư hai đoạn Quảng Ngãi - Nha Trang và Vĩnh Hảo - Dầu Giây, không dùng vốn ngân sách.Vietnam+ Vì vậy, thời gian hoàn vốn ngắn hơn chưa chắc đồng nghĩa với cuộc đua đông hơn. Năng lực thi công, mạng lưới đường đang khai thác của từng doanh nghiệp và khả năng vay ngân hàng đều có thể tác động tới lựa chọn của họ.
Với người cầm cổ phiếu, cần tách đúng pháp nhân. Bên đứng tên đề xuất dự án phía Bắc là Tập đoàn Đèo Cả, không phải Công ty CP Đầu tư Hạ tầng Giao thông Đèo Cả (HHV), doanh nghiệp niêm yết trong hệ sinh thái này. HHV được hưởng phần nào nếu Đèo Cả được chọn thì hiện chưa được công bố. CII thì đứng tên trực tiếp trong liên danh phía Nam.
Đặt quy mô dự án cạnh quy mô doanh nghiệp sẽ thấy khoản vốn phải lo lớn đến mức nào. Vốn hóa CII đóng cửa phiên 14/10 khoảng 8.200 tỷ đồng, trong khi dự án phía Nam sơ bộ khoảng 78.223 tỷ đồng, gấp gần 10 lần. Vốn hóa HHV cùng phiên khoảng 4.900 tỷ đồng. Chính Ban Quản lý dự án 2 cũng thừa nhận chia thành dự án quy mô lớn đồng nghĩa nhà đầu tư phải huy động tổng vốn và vốn chủ sở hữu lớn.Vietnam+ Bộ trưởng Minh đã đề nghị các tổ chức tín dụng xây dựng gói tín dụng trung và dài hạn phù hợp với dự án PPP. Điều đó cho thấy phần lớn tiền mở rộng nhiều khả năng đến từ vay nợ, và đó là rủi ro đi kèm cơ hội thu phí dài hạn.
Trên sàn, phản ứng tới phiên 14/10 vẫn nhỏ: HHV đóng cửa ở 9.040 đồng, tăng 1,01%; CII ở 12.200 đồng, tăng 0,41%. Biên độ này chưa đủ để nói thị trường đã đặt cược vào kết quả chọn nhà đầu tư.
Các bước còn lại trước khi có mức phí và tên nhà đầu tư
Đây vẫn là đề xuất. Khi Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư các đoạn này trước đây, Chính phủ báo cáo thời điểm cần mở rộng là đến năm 2040 - 2045. Muốn làm sớm hơn, Chính phủ phải báo cáo Quốc hội để điều chỉnh nội dung này.Báo Chính phủ
Vì vậy, Bộ Xây dựng đề nghị Thủ tướng xem xét trình Quốc hội ba việc. Thứ nhất, giao Chính phủ tiếp tục nghiên cứu, đầu tư mở rộng theo hình thức phù hợp. Thứ hai, nếu thu hút vốn ngoài ngân sách thì cho phép nhà đầu tư thu phí sau khi mở rộng xong từng đoạn. Thứ ba, cho phép Chính phủ lập, phê duyệt ngay báo cáo nghiên cứu khả thi mà không cần trình, duyệt chủ trương đầu tư, đưa vào Nghị quyết chung của Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI.
Nếu được thông qua, hai dự án phía Bắc và phía Nam đi thẳng vào bước lập, phê duyệt báo cáo nghiên cứu khả thi, sau đó Bộ Xây dựng tổ chức lựa chọn nhà đầu tư. Ba đoạn BOT đi đường dài hơn: lập, phê duyệt báo cáo nghiên cứu tiền khả thi sau khi xác định được nguồn vốn ngân sách hỗ trợ, nếu có.
Điều cần theo dõi
Mức phí sau mở rộng, thời điểm nhà đầu tư bắt đầu thu và tên doanh nghiệp được chọn đều chưa có. Đây là ba dữ kiện quyết định người đi đường sẽ trả bao nhiêu trong 15 đến 20 năm tới, và cổ đông CII hay HHV nhận được gì từ dự án.
Kết luận hiện tại của bài này gói trong một câu: theo số sơ bộ, phía Nam có lợi thế về vốn trên mỗi km và thời gian hoàn vốn, nhưng lợi thế đó chưa được kiểm chứng bằng dữ liệu lưu lượng. Hai mốc sẽ cho câu trả lời. Mốc đầu tiên là Nghị quyết chung của Kỳ họp thứ hai: nếu nội dung cho phép lập ngay báo cáo nghiên cứu khả thi được đưa vào, lộ trình chọn nhà đầu tư rút ngắn đáng kể, còn nếu không, các dự án quay lại vòng trình, duyệt chủ trương đầu tư. Mốc thứ hai là báo cáo nghiên cứu khả thi, văn bản sẽ cho biết lưu lượng dự báo của từng đoạn, mức phí dự kiến và liệu khoảng cách 15 năm với 20 năm có còn giữ nguyên. Khi hồ sơ mời nhà đầu tư được công bố, điều khoản về thời điểm bắt đầu thu phí là chi tiết cần đọc trước tiên: thu sau khi mở rộng xong từng đoạn như Bộ đề xuất, hay sớm hơn.