Ngày 7/10, Tòa án nhân dân TP Hà Nội ra quyết định đưa 188 bị cáo trong vụ án Phó Đức Nam (Mr Pips) ra xét xử sơ thẩm. Phiên tòa dự kiến mở ngày 26/10, kéo dài khoảng 15 ngày, và hơn 200 luật sư đã đăng ký bào chữa.
Mọi nội dung dưới đây là cáo buộc của cơ quan tố tụng. Chưa có bản án, và chưa ai bị kết luận có tội. Nhưng chính bản cáo trạng đã trả lời một câu hỏi mà nhiều nhà đầu tư cá nhân từng đặt ra khi nhận cuộc gọi mời "đầu tư chứng khoán quốc tế": vì sao người nạp tiền vào các trang này gần như không có cửa thắng?
Rủi ro thực sự nằm ở ba lớp, và người nạp tiền thường chỉ nhìn thấy lớp ngoài cùng.
Lớp ngoài: một doanh nghiệp trông như thật
Theo cáo trạng, Phó Đức Nam giữ vai trò chủ mưu, cầm đầu, chịu trách nhiệm cho 919 vụ với số tài sản chiếm đoạt gần 1.560 tỷ đồng. Ông Nam và ông Lê Khắc Ngọ (Mr Hunter) bị truy tố về hai tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản và rửa tiền. Ông Nguyễn Hòa Bình (Shark Bình), Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Ngân Lượng, bị truy tố về tội rửa tiền.
Cáo trạng mô tả một bộ máy được dựng công phu. Năm 2017, ông Nam quen một người quốc tịch Thổ Nhĩ Kỳ, và hai người thống nhất lập 36 trang web liên kết với ứng dụng MT4, MT5, đặt tên tiếng Anh giống các sàn giao dịch quốc tế. Để có pháp nhân đứng ra thuê người, ông Nam chỉ đạo nhân viên lập các công ty "ma", làm nhiệm vụ tuyển nhân sự, thuê đầu số điện thoại và mở tài khoản nhận tiền. Văn phòng được thuê ở Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng và Bình Dương (cũ), riêng ông Ngọ được giao quản lý 20 văn phòng để lôi kéo khách và bị cáo buộc chịu trách nhiệm cho 287 vụ, chiếm đoạt gần 340 tỷ đồng.
Với người nhận cuộc gọi, mọi thứ trông giống một công ty môi giới đàng hoàng: có văn phòng, có nhân viên xưng là chuyên viên, có ứng dụng quen mặt, có tên sàn nghe như ở London hay Sydney.
Lớp giữa: phần mềm thật, đối thủ là chủ sàn
Điểm dễ gây nhầm nhất là phần mềm. MT4 và MT5 là bộ ứng dụng phổ biến, nhiều công ty môi giới trên thế giới dùng. Bản thân ứng dụng không cho biết lệnh của bạn đi đâu. Điều quyết định là ai đứng ở phía bên kia của lệnh.
Theo cáo trạng, các trang web của ông Nam đều được lập trình sẵn và không đối ứng ra thị trường thế giới. Khi khách đặt lệnh mua hay bán, lệnh không tới một sàn nào ở nước ngoài. Khách thực chất đánh với chủ sàn, người quản trị hệ thống. Khách thua bao nhiêu, chủ sàn hưởng bấy nhiêu.
Cơ chế này đảo ngược hoàn toàn lợi ích. Ở một công ty môi giới thật, công ty sống bằng phí và không cần khách thua. Ở đây, mỗi đồng khách mất là một đồng doanh thu của người đang hướng dẫn khách đặt lệnh. Thanh Niên thuật lại kịch bản theo cáo trạng: ban đầu khách được hướng dẫn giao dịch số tiền nhỏ, có lãi và rút được tiền. Sau đó nhân viên thúc giục tăng vốn. Khi khách đã nạp nhiều, nhân viên đưa thông tin bất lợi hoặc hướng dẫn những lệnh khiến tài khoản "cháy".
Ngoại hối vốn biến động mạnh và khó kiếm tiền, nhưng cáo trạng mô tả một cơ chế khác hẳn: hệ thống do chính bên hưởng tiền thua lập trình, và người gọi điện chỉ từng lệnh cũng là người của bên đó. Khi đối thủ vừa viết luật chơi vừa ngồi cạnh chỉ nước đi, kết quả không còn phụ thuộc vào kỹ năng của bạn. Vì vậy phần thua của khách ở đây không thể giải thích bằng "thị trường xấu".
Lớp dưới: tiền nạp vào tên ai
Phần thứ ba là đường đi của tiền. Theo cáo trạng, các công ty "ma" đã mở 66 tài khoản ngân hàng và tài khoản tại các công ty trung gian thanh toán gắn với các sàn để nhận tiền của người bị hại. Tiền khách nạp không vào tài khoản đứng tên khách tại một công ty chứng khoán được cấp phép. Nó vào tài khoản của những pháp nhân do chính đường dây lập ra.
Một trong các trung gian thanh toán là Công ty Cổ phần Ngân Lượng, nơi ông Bình làm Chủ tịch HĐQT. Bộ phận tài vụ của đường dây mở ví tại Ngân Lượng rồi kết nối trực tiếp với các sàn giao dịch.
Cáo trạng không cáo buộc ông Bình lập hay điều hành các sàn. Ông bị truy tố về những việc làm sau khi các sàn đã bị công an để ý. Từ tháng 6/2020, Ngân Lượng nhận công văn của cơ quan công an đề nghị xác minh các ví nhận tiền của khách. Theo cáo trạng, ông Bình biết các sàn đang bị xác minh, điều tra nhưng vẫn chỉ đạo duy trì các ví để hưởng lợi từ phí giao dịch.
Cơ quan tố tụng xác định từ 15/6/2020 đến hết 23/9/2022 có 232 bị hại chuyển tiền vào các ví Ngân Lượng, tổng cộng gần 319 tỷ đồng. Đây là con số gắn với cáo buộc rửa tiền của ông Bình.
Chi tiết này cho thấy một điều quan trọng với người nạp tiền: tiền đi qua một công ty thanh toán có tên tuổi không làm nơi nhận tiền trở nên hợp pháp. Trung gian thanh toán chỉ chuyển tiền tới ví mà người bán đã đăng ký. Nếu người bán là sàn giả, cái tên của công ty thanh toán chỉ khiến khách yên tâm hơn mức đáng có.
Tiền đã thành nhà, vàng và ngoại tệ
Cáo trạng cũng liệt kê nơi một phần tiền dừng lại. Để hợp pháp hóa nguồn gốc tiền do phạm tội mà có, ông Nam bị cáo buộc đã dùng hơn 560 tỷ đồng: 378 tỷ đồng mua 32 bất động sản, 141 tỷ đồng mua vàng, 41 tỷ đồng mua 1.720.500 USD và 1 tỷ đồng mua 67.744 đô la Singapore.CafeF
Danh sách này cho biết tiền đã được đổi thành những thứ có thể kê biên. Nó chưa cho biết người bị hại sẽ nhận lại bao nhiêu. Số tài sản đã thu giữ, giá trị thực khi xử lý và cách chia cho hơn 900 vụ là những điều chỉ bản án mới quyết định, nên bài viết này không ước đoán con số đó.
Vì sao người bị hại chỉ còn trông vào phiên tòa
Người thiệt hại trong vụ án phần lớn là nhà đầu tư cá nhân được mời qua điện thoại và mạng xã hội vào "chứng khoán quốc tế, ngoại hối". Theo Pháp lệnh Ngoại hối, kinh doanh ngoại hối chỉ dành cho tổ chức tín dụng được Ngân hàng Nhà nước cấp phép. Cá nhân được mua, bán ngoại tệ cho mục đích hợp pháp qua ngân hàng, nhưng không có sàn giao dịch ngoại hối nào được cấp phép để nhận tiền của cá nhân đánh lên xuống tỷ giá.
Hệ quả thực tế: khi tiền đã nạp vào một trang như thế, người nạp không có công ty môi giới hợp pháp nào để khiếu nại, không có cơ quan lưu ký nào giữ tài sản thay mình. Con đường còn lại là trình báo và chờ tố tụng. Đó cũng là lý do mốc 26/10 quan trọng với hàng trăm người đã mất tiền, vì phần quyết định về xử lý vật chứng và tài sản kê biên sẽ cho biết số nhà, vàng, ngoại tệ mà cáo trạng liệt kê được dùng để trả lại cho bị hại tới đâu.
Tài khoản chứng khoán thật khác ở những điểm nào
Người chưa nạp tiền có thể tự kiểm trong vài phút, đúng ở ba lớp mà cáo trạng mô tả.
Ai nhận lệnh của bạn. Tài khoản chứng khoán hợp pháp được mở tại công ty chứng khoán có tên trong danh sách do Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cấp phép. Hãy tự tra danh sách trên trang của Ủy ban, đối chiếu tên pháp nhân, tên miền và số điện thoại, đừng tin ảnh chụp giấy phép do người gọi điện gửi.
Lệnh của bạn khớp ở đâu. Lệnh mua bán cổ phiếu niêm yết được khớp trên HOSE hoặc HNX, và giá trên ứng dụng trùng với bảng giá công khai của sở. Cổ phiếu bạn sở hữu được lưu ký tại VSDC. Trên các trang của Mr Pips, theo cáo trạng, lệnh dừng lại ở máy chủ của chủ sàn.
Tiền của bạn nằm ở đâu. Tiền nộp vào tài khoản giao dịch đứng tên bạn, qua kênh do chính công ty chứng khoán công bố. Người nhận tiền không phải là cá nhân môi giới, một công ty lạ hay một ví điện tử do "chuyên viên" gửi đường dẫn.
Từ đó có một khung đọc rõ ràng. Lời mời giao dịch "chứng khoán quốc tế" hay ngoại hối gửi tới cá nhân ở Việt Nam, kèm tài khoản nhận tiền đứng tên một công ty không phải công ty chứng khoán hay ngân hàng, nên được coi là nằm ngoài sự bảo vệ của pháp luật, dù ứng dụng trông chuyên nghiệp đến đâu. Với những người đã nạp tiền, tín hiệu cần theo dõi là phần xử lý tài sản trong bản án sơ thẩm của phiên xử mở từ 26/10.