Lạm phát năm 2026 đã đi hết quãng đường cho phép từ trước khi bước sang quý cuối năm. Theo báo cáo của Bộ Tài chính tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 9 sáng 3/10, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân 9 tháng đã tăng 4,52%. Trong khi đó, mục tiêu cả năm mà Quốc hội thông qua là khoảng 4,5%.Thanh Niên
Kết luận phiên họp, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng chỉ đạo không tăng giá điện, đồng thời tiếp tục nghiên cứu các giải pháp điều tiết phù hợp với giá những mặt hàng do Nhà nước quản lý như điện và xăng dầu.Dân trí Cần nói rõ ngay từ đầu: đây là chỉ đạo tại phiên họp, chưa phải một văn bản hay một quyết định về giá. Tuy vậy, bức tranh lớn cho thấy thứ tự ưu tiên khá rõ. Khi lạm phát đã dùng gần hết dư địa, khoản giá nào Nhà nước còn giữ được thì sẽ được giữ.
Dư địa lạm phát cuối năm gần như đã cạn
Mục tiêu lạm phát được đo bằng CPI bình quân cả năm so với năm trước. Sau 9 tháng, mức bình quân đã là 4,52%, tức đã ngang mục tiêu. Muốn con số cả năm không vượt xa mục tiêu, ba tháng cuối phải tăng chậm hơn, hoặc ít nhất là ngang mức bình quân đã có.
Vấn đề là nhịp tăng gần đây đang nhanh hơn chứ không chậm lại. Theo số liệu Cục Thống kê công bố, riêng CPI tháng 9 tăng 5,08% so với cùng kỳ năm trước, CPI bình quân quý III tăng 4,80%, và so với tháng 8 thì CPI tháng 9 tăng 0,62%.Tạp chí Công Thương Nói cách khác, mỗi tháng gần đây đang kéo mức bình quân lên. Lạm phát cơ bản, phần đã loại trừ xăng dầu, gas, lương thực, thực phẩm tươi sống và dịch vụ y tế, bình quân 9 tháng tăng 4,26%.Thời báo Tài chính
Tại họp báo, đại diện Cục Thống kê cũng nhận định dư địa còn lại cho các tháng cuối năm là rất hẹp. Cơ quan này lưu ý các tháng cuối năm thường có thêm áp lực mùa vụ từ nhu cầu tiêu dùng dịp lễ, Tết.Thời báo Tài chính Trong bối cảnh ấy, một lần tăng giá điện, dù nhỏ, sẽ đi thẳng vào nhóm hàng đang góp phần lớn thứ hai vào lạm phát năm nay.
Vì sao là điện mà không phải xăng
Ba nhóm hàng gánh phần lớn mức tăng CPI 9 tháng. Nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng 4,72%, góp 1,69 điểm phần trăm. Nhóm nhà ở, điện, nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng 6,68%, góp 1,52 điểm phần trăm. Nhóm giao thông tăng 6,06%, góp 0,6 điểm phần trăm.Tạp chí Công Thương Điện nằm trong nhóm thứ hai, cũng là nhóm có mức tăng giá cao nhất trong ba nhóm.
Nếu chỉ nhìn riêng tháng 9 thì nguồn áp lực rõ nhất lại là xăng dầu. Giá xăng tăng 9,39% so với tháng trước, dầu diesel tăng 4,53%, kéo nhóm giao thông tăng 3,97% và một mình góp 0,40 điểm phần trăm vào mức tăng 0,62% của CPI tháng.Tạp chí Công Thương Cục Thống kê giải thích nguyên nhân là các đợt điều chỉnh giá xăng dầu trong nước theo diễn biến giá thế giới. Giá dầu Brent ngày 2/10 vẫn ở 99,62 USD/thùng, sau khi có phiên lên 106,60 USD/thùng hôm 24/9.
Đây chính là khác biệt cốt lõi giữa hai mặt hàng. Giá xăng trong nước đi theo từng kỳ điều chỉnh bám giá thế giới, nên một yêu cầu "không tăng" khó đứng vững khi dầu thô còn dao động quanh 100 USD/thùng. Vì vậy, với xăng dầu, chỉ đạo chỉ dừng ở mức tiếp tục nghiên cứu giải pháp điều tiết.
Giá điện bán lẻ thì vận hành theo cách khác. Mức bình quân 2.204,0655 đồng/kWh được áp dụng từ ngày 10/5/2025, sau lần tăng 4,8%, và chỉ thay đổi khi có một quyết định điều chỉnh.Người Quan Sát Không ra quyết định thì giá đứng yên. Điện vì thế là cần gạt mà Chính phủ còn nắm được trọn vẹn.
Biểu giá đứng yên chưa chắc hóa đơn đứng yên
Đây là chỗ người trả tiền điện hằng tháng dễ hiểu nhầm nhất. Chín tháng đầu năm không có lần tăng giá điện nào, và theo báo cáo tại phiên họp, việc tăng khai thác thủy điện đã góp phần giữ nguồn cung.Thanh Niên Vậy mà chỉ số giá điện sinh hoạt trong rổ CPI bình quân 9 tháng vẫn tăng 4,35%.Thời báo Tài chính
Cục Thống kê giải thích mức tăng này đến từ nhu cầu dùng điện tăng trong những tháng nắng nóng. Biểu giá điện sinh hoạt tính theo bậc thang: dùng càng nhiều thì phần điện vượt lên bậc trên càng đắt, nên số tiền bình quân mỗi hộ trả cho một kWh tăng lên dù biểu giá không đổi. Một yếu tố khác cũng có thể góp phần, đó là lần tăng giá ngày 10/5/2025 khiến mấy tháng đầu năm 2026 được so với nền giá còn thấp của cùng kỳ năm trước. Dữ liệu nghiêng về lời giải thứ nhất. Chiều ngược lại cho thấy điều đó: trong tháng 9, khi mưa bão và áp thấp nhiệt đới làm nhu cầu giảm, giá điện sinh hoạt giảm 0,13% so với tháng trước.Tạp chí Công Thương
Như vậy, thứ mà chỉ đạo ngày 3/10 mang lại cho hộ gia đình là biểu giá không đổi, chứ không phải hóa đơn không đổi. Hóa đơn những tháng cuối năm không phải chịu thêm một lần tăng giá, nhưng vẫn lên xuống theo lượng điện mỗi nhà dùng. Với hộ kinh doanh dùng nhiều điện, chi phí điện cuối năm phụ thuộc vào sản lượng của chính họ nhiều hơn là vào một quyết định giá.
Phần chi phí không vào giá sẽ nằm lại ở EVN
Giữ giá bán lẻ không làm chi phí sản xuất điện giảm đi. Nếu chi phí mua điện, nhiên liệu và vận hành tăng trong khi giá bán đứng yên, phần chênh lệch sẽ nằm lại trong ngành điện, trước hết là ở Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), đơn vị mua điện từ các nhà máy và bán lẻ cho người dùng.
Lần gần nhất Nhà nước giữ giá điện để kiểm soát lạm phát, cái giá phải trả rất rõ. Trong giai đoạn 2022–2023, EVN ghi nhận khoản lỗ khoảng 50.029 tỷ đồng, khi nhiều chi phí sản xuất và cung ứng điện chưa được tính đủ vào giá bán lẻ. Sau đó giá điện bình quân được điều chỉnh tăng nhiều lần, và đến cuối năm 2025, lỗ lũy kế của công ty mẹ EVN còn khoảng 5.611 tỷ đồng.Người Quan Sát
Lần này EVN bước vào giai đoạn giữ giá với một tấm đệm. Tám tháng đầu năm 2026, tập đoàn ghi nhận doanh thu hơn 482.000 tỷ đồng, lợi nhuận ước đạt 12.215 tỷ đồng, bằng 103% kế hoạch năm, và đã xử lý hết số lỗ lũy kế từ các năm trước.Người Quan Sát Khác với năm 2022, việc giữ giá cuối năm nay không đẩy EVN từ lãi sang lỗ ngay lập tức.
Tuy nhiên, tấm đệm ấy mỏng hơn con số 8 tháng gợi ra. EVN dự kiến lợi nhuận cả năm 2026 đạt trên 13.500 tỷ đồng, tức chỉ cao hơn mức đã có sau 8 tháng khoảng 1.300 tỷ đồng.Người Quan Sát Theo cách đọc của chúng tôi, chính kế hoạch này cho thấy EVN không kỳ vọng bốn tháng cuối năm mang lại nhiều lợi nhuận. EVN cũng dự báo nhu cầu điện từ nay đến cuối năm tăng khoảng 10,5–12%. Bộ Công Thương cho biết trong quý IV sẽ phối hợp điều tiết hồ chứa thủy điện và ứng phó El Nino.Thanh Niên El Nino thường đi kèm ít mưa, nghĩa là ít thủy điện giá rẻ hơn và phải huy động nhiều hơn từ các nguồn đắt hơn.
Cũng tại phiên họp, Thủ tướng giao Bộ Công Thương sớm trình Quy hoạch điện VIII điều chỉnh và phương án cơ cấu lại EVN.Thanh Niên Giữ giá đầu ra trong lúc chi phí đầu vào có thể tăng là một lý do để câu chuyện tài chính của EVN quay lại bàn họp sau mùa giữ giá này.
Nhà đầu tư nên đọc chỉ đạo này ra sao
Với người theo dõi vĩ mô, chỉ đạo giữ giá điện cho thấy kiểm soát lạm phát đang được đặt ngang hàng với mục tiêu tăng trưởng trong quý cuối năm. Cùng phiên họp, Ngân hàng Nhà nước được giao triển khai các giải pháp ổn định mặt bằng lãi suất.Dân trí Dòng tiền đang phải tính đến một điều: lạm phát đã ngang mục tiêu là một trong những biến số giới hạn dư địa nới lỏng tiền tệ thêm. Vì thế, số CPI các tháng tới quan trọng với cả người gửi tiết kiệm lẫn người cầm cổ phiếu.
Với người cầm cổ phiếu ngành điện, cần tách bạch hai chuyện. Chỉ đạo áp vào giá bán lẻ của EVN cho người dùng cuối, còn kết quả của từng nhà máy phát điện phụ thuộc vào hợp đồng bán điện, thủy văn và giá nhiên liệu của riêng họ. Đọc chỉ đạo này như tin xấu đồng loạt cho cả nhóm là đọc sai đơn vị chịu tác động.
Kết luận: biểu giá đứng yên, chi phí thì không
Luận điểm của bài khá gọn. Khi CPI bình quân 9 tháng đã ở 4,52% và riêng tháng 9 tăng 5,08% so với cùng kỳ, giá điện là khoản giá Chính phủ có thể giữ chỉ bằng việc không ra quyết định điều chỉnh, nên nó được giữ. Hộ gia đình có biểu giá không đổi trong những tháng cuối năm, nhưng hóa đơn vẫn đi theo lượng điện dùng. Phần chi phí không vào giá nằm lại ở EVN, và lần này tập đoàn có tấm đệm lợi nhuận 8 tháng chứ không rơi ngay vào lỗ như giai đoạn 2022–2023.
Kết luận đó sẽ phải xem lại nếu hai tín hiệu cùng xấu đi. Tín hiệu thứ nhất là số CPI tháng 10, do Cục Thống kê công bố đầu tháng 11. Nếu mức tăng so với cùng kỳ vẫn quanh 5% như tháng 9, mục tiêu khoảng 4,5% gần như phải trông vào việc tiếp tục giữ mọi khoản giá do Nhà nước quản lý.
Tín hiệu thứ hai là lượng mưa và lợi nhuận của EVN trong quý IV. Nếu El Nino làm thủy điện hụt trong khi dầu thô vẫn quanh 100 USD/thùng, tấm đệm 12.215 tỷ đồng sẽ mỏng đi nhanh, và câu hỏi điều chỉnh giá điện nhiều khả năng sẽ quay lại ngay sau khi năm 2026 khép lại.