Mỗi văn bản pháp quy về ngân hàng thường có hai ngày cần ghi nhớ: ngày văn bản có hiệu lực và ngày quy định thực sự ràng buộc từng ngân hàng. Với Thông tư 50/2026/TT-NHNN, khoảng cách giữa hai ngày đó lên tới gần hai năm. Đó là lý do tiêu đề "ngân hàng được cho vay tới 95% tiền gửi" xuất hiện trên nhiều báo ngày 1/10 cần được đọc chậm lại.
Đọc nhanh thì dễ hiểu rằng từ tháng 12 năm nay, ngân hàng nào cũng có thêm 10 điểm phần trăm dư địa cho vay. Đọc kỹ văn bản thì thấy khác: mức trần mới đi kèm một lộ trình nhiều năm, gắn với hai chuẩn thanh khoản mà phần lớn hệ thống chỉ bắt buộc áp dụng từ tháng 10/2028. Công thức tính tỷ lệ cũng đã được viết lại, nên con số 95% mới không đặt cạnh con số 85% cũ để so trực tiếp được. Bài viết này đi qua từng mốc của lộ trình để trả lời một câu hỏi cụ thể: ngân hàng bạn đang nắm cổ phiếu sẽ chịu mức trần nào, và từ khi nào.
Văn bản đã ban hành, nhưng trần mới chưa tự động áp dụng
Ngày 30/9/2026, Ngân hàng Nhà nước ban hành Thông tư 50 quy định các giới hạn, tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của ngân hàng thương mại và chi nhánh ngân hàng nước ngoài.Người Quan Sát Văn bản gồm 3 chương, 38 điều và 4 phụ lục, được xây dựng trên nền Thông tư 22/2019 và đồng bộ với chuẩn quản trị rủi ro quốc tế Basel III.Thời báo Tài chính
Điểm được nhắc nhiều nhất nằm ở khoản 6 Điều 12: ngân hàng phải duy trì tỷ lệ dư nợ cho vay so với tổng tiền gửi (LDR) ở mức tối đa 95%.CafeF Mức trần đang áp dụng theo Thông tư 22/2019 là 85%.Thanh Niên Tuy nhiên, chính Điều 12 dẫn chiếu thời điểm áp dụng LDR sang Điều 13, và Điều 13 mới là nơi trả lời câu hỏi mức 95% chạm tới ngân hàng nào.
Thông tư có hiệu lực từ ngày 1/12/2026.Thời báo Tài chính Điều 13 gắn trần LDR mới với việc ngân hàng chuyển sang hai chỉ tiêu thanh khoản theo chuẩn Basel III. Ngân hàng chưa chuyển đổi tiếp tục làm theo Thông tư 22/2019 với trần 85%.VietnamFinance Nói cách khác, ngày 1/12 không có ngân hàng nào tự động được cho vay tới 95% tiền gửi.
Hai chỉ tiêu thanh khoản mới đo điều gì
Muốn hiểu vì sao trần cho vay lại phụ thuộc vào thanh khoản, cần nhìn vào hai chỉ tiêu mà Thông tư 50 đưa vào. Tỷ lệ khả năng chi trả cho biết ngân hàng có đủ tài sản dễ bán hay không, gồm tiền mặt, tiền gửi tại Ngân hàng Nhà nước và một số loại chứng khoán đủ điều kiện, để đáp ứng dòng tiền ra ròng trong 30 ngày. Tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng thì so nguồn vốn ổn định mà ngân hàng đang có với nhu cầu vốn ổn định để tài trợ cho tài sản và các khoản ngoại bảng.Người Quan Sát
Có thể hình dung như sau. Chỉ tiêu thứ nhất kiểm tra sức chịu đựng của ngân hàng trước một đợt rút tiền ngắn hạn. Chỉ tiêu thứ hai kiểm tra độ khớp kỳ hạn giữa nguồn vốn và khoản cho vay. Logic của thông tư khá rõ: ngân hàng chứng minh được nền thanh khoản vững hơn thì được nới trần cho vay.
Cửa sổ áp dụng sớm: từ 1/12/2026 đến trước 1/1/2028
Đây là giai đoạn quyết định ngân hàng nào hưởng mức trần mới trước phần còn lại của hệ thống. Từ ngày thông tư có hiệu lực đến trước ngày 1/1/2028, ngân hàng được gửi văn bản đăng ký tới Ngân hàng Nhà nước để áp dụng hai chỉ tiêu thanh khoản sớm hơn thời điểm bắt buộc.VietnamFinance Ngân hàng có thể đăng ký theo lộ trình nêu trong thông tư, hoặc áp dụng ngay ngưỡng 100% cho cả hai chỉ tiêu.Thanh Niên
Thủ tục đăng ký không nhẹ. Hồ sơ phải kèm báo cáo đánh giá của hội đồng quản trị (hoặc tổng giám đốc với chi nhánh ngân hàng nước ngoài) cùng báo cáo của tổ chức kiểm toán độc lập, xác nhận ngân hàng đã tuân thủ đầy đủ hai chỉ tiêu tại ngày cuối cùng của mỗi tháng trong 3 tháng liên tiếp trước ngày gửi đăng ký.VietnamFinance Ngân hàng bắt đầu áp dụng các ngưỡng đã đăng ký từ ngày đầu tiên của tháng tiếp theo.Người Quan Sát
Điều kiện ba tháng liên tiếp có kiểm toán xác nhận cho thấy cửa sổ này dành cho ngân hàng đã chuẩn bị hệ thống dữ liệu và cơ cấu nguồn vốn từ trước. Các bài báo đưa tin ngày 1/10 chưa nêu ngân hàng nào có kế hoạch đăng ký. Bài viết này cũng không đoán tên, vì người ngoài chưa có số liệu hai chỉ tiêu mới của từng ngân hàng.
Mốc 1/10/2028: toàn hệ thống chuyển sang khuôn khổ mới
Theo lộ trình trong thông tư, kể từ ngày 1/10/2028, mọi ngân hàng không áp dụng sớm sẽ phải áp dụng hai tỷ lệ thanh khoản mới.Thời báo Tài chính Ngưỡng tối thiểu ban đầu là 50% với tỷ lệ khả năng chi trả và 90% với tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng.CafeF
Khi đã chuyển sang hai chỉ tiêu này nhưng chưa đạt ngưỡng 100%, ngân hàng áp dụng trần LDR 95%. Đổi lại, ngân hàng không còn phải tuân theo ba tỷ lệ của Thông tư 22/2019: tỷ lệ khả năng chi trả theo cách cũ, tỷ lệ nguồn vốn ngắn hạn dùng cho vay trung và dài hạn, và tỷ lệ LDR cũ.Thời báo Tài chính
Chi tiết thứ hai ít được nhắc tới nhưng đáng để ý. Giới hạn dùng vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn là ràng buộc quen thuộc với các ngân hàng cho vay mua nhà và cho vay dự án. Khi giới hạn này được thay bằng tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng, cách các ngân hàng này quản lý kỳ hạn nguồn vốn cũng sẽ phải thay đổi theo.
Vì sao 95% mới không phải 85% cũ cộng thêm 10 điểm
Công thức LDR tại Điều 12 thay đổi cả tử số lẫn mẫu số.CafeF Tử số là dư nợ gốc nội bảng mà ngân hàng chịu rủi ro từ hoạt động cho vay, gồm cả dư nợ nhận ủy thác. Khoản cho tổ chức tín dụng khác vay và khoản vay tái cấp vốn của Ngân hàng Nhà nước không nhằm hỗ trợ thanh khoản không được tính vào.
Mẫu số là nơi thay đổi lớn nhất, và nó dịch chuyển theo hai chiều ngược nhau. Phía được cộng thêm gồm vốn điều lệ, các quỹ, thặng dư vốn cổ phần, lợi nhuận chưa phân phối, nguồn vay nước ngoài (kể cả trái phiếu phát hành ra thị trường quốc tế), trái phiếu trong nước đủ điều kiện tính vào vốn cấp 2 và vốn ủy thác mà ngân hàng chịu rủi ro. Phía bị loại ra gồm tiền gửi của tổ chức tín dụng khác, tiền ký quỹ, vốn chuyên dùng, toàn bộ tiền gửi không kỳ hạn và 80% tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước (hoặc tỷ lệ khác do Thống đốc quyết định từng thời kỳ).Thời báo Tài chính Sau đó, mẫu số còn bị trừ dư nợ cấp tín dụng không phải cho vay và số dư đầu tư trái phiếu doanh nghiệp, trừ trái phiếu do tổ chức tín dụng trong nước phát hành và trái phiếu đặc biệt của VAMC.CafeF
Hệ quả là cùng một ngân hàng có thể ra hai con số LDR rất khác nhau theo hai cách tính. Ngân hàng có vốn chủ sở hữu dày, vay được nhiều vốn nước ngoài và phát hành nhiều trái phiếu vốn cấp 2 sẽ có mẫu số lớn hơn, nên tỷ lệ thấp đi. Ngân hàng nhận nhiều tiền gửi Kho bạc hoặc đang nắm nhiều trái phiếu doanh nghiệp sẽ thấy mẫu số thu hẹp, nên tỷ lệ cao lên. Người Quan Sát nhận định chênh lệch giữa hai mức trần và khả năng cho vay thực tế không thể quy đổi trực tiếp.Người Quan Sát Muốn biết một ngân hàng có thêm hay mất dư địa, phải chờ chính ngân hàng đó tính lại theo công thức mới, và đến nay các báo chưa đưa con số tính lại của ngân hàng nào.
Đích đến 2030 và 2033: quyền được miễn trần
Tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng nâng lên 95% từ 1/10/2029 và 100% từ 1/10/2030. Tỷ lệ khả năng chi trả tăng thêm 10 điểm phần trăm mỗi năm và đạt 100% từ 1/10/2033.Người Quan Sát Như vậy, chỉ tiêu về nguồn vốn ổn định về đích sớm hơn ba năm.
Mốc 100% quan trọng vì nó mở ra quyền miễn trần. Ngân hàng áp dụng ngưỡng tối thiểu 100% cho cả hai chỉ tiêu không phải tuân thủ trần LDR 95%, nhưng vẫn phải tính toán và báo cáo tỷ lệ này.CafeF Một ngân hàng đủ mạnh không cần chờ tới năm 2033, vì có thể đăng ký áp dụng ngay ngưỡng 100% trong cửa sổ trước năm 2028.
Quyền miễn này cũng không phải vĩnh viễn. Căn cứ kết quả thanh tra, kiểm tra, giám sát, Ngân hàng Nhà nước có thể yêu cầu ngân hàng thuộc diện miễn tiếp tục tuân thủ LDR, và có thể áp các giới hạn chặt hơn mức trong thông tư tùy mức độ rủi ro của từng ngân hàng.Người Quan Sát
Người nắm cổ phiếu ngân hàng đang đứng ở đâu
Phiên 1/10, ngày các báo đồng loạt đưa tin, VN-Index đóng cửa ở 1.749,30 điểm, giảm 1,09%. Mức giảm này diễn ra trên diện rộng, và chưa có cơ sở để quy cho riêng thông tư, vì văn bản còn hai tháng nữa mới có hiệu lực.
Nhận định chính của bài viết này là: trong quý IV/2026, Thông tư 50 chưa thay đổi dư địa cho vay của ngân hàng nào. Văn bản chỉ có hiệu lực từ 1/12, và ngân hàng muốn áp dụng sớm phải có ba tháng liên tiếp đạt chuẩn, có kiểm toán xác nhận, trước khi gửi đăng ký. Người đang tính vay mua nhà hay vay kinh doanh cũng nên hiểu rằng quy định này chưa phải nguồn vốn mới cho cuối năm nay.
Sự khác biệt giữa các ngân hàng chỉ bắt đầu lộ ra khi những hồ sơ đăng ký đầu tiên được chấp thuận. Nhóm áp dụng sớm sẽ chuyển sang trần 95% theo công thức mới, đồng thời thoát khỏi giới hạn dùng vốn ngắn hạn cho vay dài hạn của Thông tư 22. Nhóm còn lại giữ khuôn khổ cũ tới 1/10/2028. Ngay cả với nhóm đi trước, mức hưởng lợi vẫn tùy vào việc mẫu số mới của từng ngân hàng lớn lên hay thu hẹp, nên "áp dụng sớm" chưa đồng nghĩa với "cho vay được nhiều hơn".
Những tín hiệu đáng theo dõi đều đến từ chính các ngân hàng: thông báo đăng ký với Ngân hàng Nhà nước, phần trình bày tại đại hội cổ đông và các buổi gặp nhà đầu tư, và thuyết minh báo cáo tài chính có công bố LDR theo cách tính mới hay không. Cửa sổ đăng ký đóng trước ngày 1/1/2028. Ngân hàng nào không đăng ký trước mốc đó sẽ đi theo lộ trình chung từ tháng 10/2028.