Thị trường dầu vừa có thêm một thứ mà nó thiếu suốt nhiều tuần: một ngày cụ thể trên lịch. Theo tờ Wall Street Journal, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nói với các cộng sự rằng ông dự kiến nối lại không kích Iran sau cuộc bầu cử giữa kỳ Mỹ ngày 3/11.CNBC Điều đó không cho biết giá dầu sẽ đi về đâu, nhưng cho biết khoảng thời gian mà thế giằng co quanh eo biển Hormuz nhiều khả năng còn kéo dài.
Bức tranh lớn vì vậy nên được nhìn như một cây phân nhánh hơn là một dự báo. Bài viết này vạch ra ba nhánh có thể xảy ra từ nay đến sau ngày bầu cử, tín hiệu nào kích hoạt từng nhánh, và mỗi nhánh đi vào giá xăng, lạm phát cũng như nhóm cổ phiếu dầu khí Việt Nam theo cách nào.
Washington đã nói "không" với điều gì
Hôm thứ Sáu, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đưa ra đề xuất mở lại eo biển Hormuz và nối lại đàm phán hạt nhân với Mỹ trong vòng bảy ngày, với điều kiện Washington chấp nhận các yêu cầu của Tehran. Các yêu cầu đó gồm chấm dứt điều Iran gọi là "hành động gây hấn" của Mỹ, dỡ bỏ phong tỏa hải quân cùng các biện pháp chiến tranh kinh tế, và giải phóng tài sản của Iran.CNBC
Ông Trump trả lời phóng viên rằng ông đã bác đề xuất này: "Họ đưa ra một đề xuất nhưng tôi đã từ chối". Theo WSJ, cốt lõi của đề xuất là đổi việc mở lại Hormuz lấy việc Mỹ dỡ phong tỏa các cảng Iran. Trước công chúng, ông Trump nói Tehran đang muốn có thỏa thuận. Trong nội bộ, theo các quan chức Mỹ được WSJ dẫn, ông vẫn hoài nghi Iran sẽ đáp ứng yêu cầu về chương trình hạt nhân.Iran International
Phía Iran cũng không lùi bước. Ông Araghchi cho biết các điều kiện của Tehran đã rõ ràng và Iran sẽ không nhượng bộ, đồng thời Iran vẫn chờ một phản hồi dứt khoát từ Mỹ qua các bên trung gian.Japan Times Cả hai bên giữ nguyên lập trường, nên eo biển vẫn đóng.
Giá dầu tăng sáng nay, nhưng chủ yếu là lấy lại phần đã mất
Sáng thứ Hai theo giờ châu Á, Brent tăng khoảng 1,8% lên 106,31 USD/thùng, còn WTI giao tháng 11 tăng 1,3% lên 93,62 USD/thùng.CNBC Đọc riêng thì con số này dễ bị hiểu là phản ứng với lời từ chối của Mỹ. Đặt cạnh tuần trước, câu chuyện khác đi khá nhiều.
Ngày 24/9, Brent đóng cửa ở 106,60 USD/thùng. Sang phiên 25/9, khi đề xuất bảy ngày của Iran xuất hiện, Brent giảm 1,57%. Mức giá sáng nay vì thế chủ yếu xóa đi phần giảm của phiên thứ Sáu và đưa giá về gần chỗ cũ. Nói cách khác, thị trường đã phản ánh vào giá phần lớn khả năng Mỹ nói "không" từ trước khi lời từ chối được xác nhận.
Nhìn rộng hơn, từ 9/9 đến 25/9, giá đóng cửa của Brent đi trong vùng từ hơn 99 USD đến 108,75 USD/thùng, với đỉnh rơi vào ngày 15/9. So với ngày 26/8, Brent đang cao hơn khoảng 20,7%. Đây là mặt bằng giá mà thị trường đang dùng để phản ánh việc Hormuz đóng cửa. Câu hỏi của năm tuần tới là giá sẽ ở lại vùng này, vượt lên trên hay rơi xuống dưới.
Nhánh thứ nhất: giằng co kéo dài tới tháng 11
Đây là nhánh mà thông tin hiện có ủng hộ nhiều nhất. Mỹ giữ phong tỏa các cảng Iran, Iran giữ điều kiện, và theo WSJ, ông Trump nhìn về thời điểm sau bầu cử để quyết định bước quân sự tiếp theo. Trong khoảng năm tuần tới, không bên nào có động cơ rõ ràng để đổi thế.
Tín hiệu xác nhận nhánh này khá đơn giản. Đó là không có vòng trao đổi mới qua trung gian, Mỹ không nới phong tỏa, và cũng không có vụ tấn công lớn nào nhằm vào tàu chở dầu hay hạ tầng dầu trong vùng Vịnh. Khi ấy, Brent nhiều khả năng tiếp tục dao động trong vùng giá của nửa cuối tháng 9, lên xuống theo từng tin trung gian nhưng thiếu lực để thoát hẳn ra ngoài.
Với Việt Nam, kênh truyền dẫn rõ nhất là giá xăng. Ở kỳ điều hành 24/9, liên Bộ Công Thương và Tài chính không trích lập và không chi Quỹ bình ổn giá, đưa xăng E5 RON92 lên 26.390 đồng/lít.Công dân & Khuyến học Mức này cao hơn khoảng 20,9% so với kỳ 20/8. Khi quỹ không còn được dùng để đệm, giá bán lẻ trong nước bám sát giá xăng thành phẩm thế giới qua từng kỳ. Giằng co kéo dài vì thế nghĩa là giá xăng neo cao kéo dài, chứ không nhất thiết tăng thêm.
Nhánh thứ hai: leo thang sau bầu cử
Đây là nhánh mà báo cáo của WSJ trực tiếp gợi ra. Tuy nhiên, cũng chính báo cáo đó cho thấy Mỹ còn do dự. Theo các quan chức được WSJ dẫn, ông Trump ngại mở lại một chiến dịch lớn, một phần vì Washington muốn giữ kho đạn dược đang vơi cho những tình huống khác.Iran International Quy mô của bất kỳ đợt không kích mới nào vẫn chưa rõ, và lập trường của ông có thể thay đổi trong những tuần tới.
Tín hiệu kích hoạt là Mỹ nối lại không kích, hoặc các cuộc tấn công vào tàu và hạ tầng dầu trong vùng Vịnh gia tăng. Một tín hiệu sớm cần để ý là lực lượng Houthi. Ngày 26/9, liên minh do Saudi Arabia dẫn đầu cho biết đã đánh chặn hai máy bay không người lái hướng về Riyadh và hai tên lửa đạn đạo nhắm vào khu vực Khamis Mushait.CNBC
Nếu xung đột lan sang hạ tầng dầu của các nước vùng Vịnh ngoài Iran, Brent có khả năng vượt lên trên vùng giá hiện tại. Mốc cần theo dõi là đỉnh đóng cửa 108,75 USD/thùng của ngày 15/9. Ở phía Việt Nam, khi quỹ bình ổn không còn đệm, mỗi nấc tăng của giá thành phẩm thế giới sẽ đi thẳng vào giá xăng kỳ sau, rồi lan sang chi phí vận tải và lạm phát. Tỷ giá hiện vẫn ổn định, USD/VND quanh 25.980 đồng ngày 25/9. Dù vậy, hóa đơn nhập khẩu xăng dầu lớn hơn sẽ làm tăng nhu cầu ngoại tệ nếu nhánh này kéo dài.
Nhánh thứ ba: một bên nhượng bộ
Sau lời từ chối, nhánh này vẫn còn dấu hiệu từ cả hai phía. Ông Trump cho biết ông kỳ vọng đàm phán sẽ nối lại ngay trong tuần này, dù vừa bác đề xuất.Japan Times Ở phía Iran, Tổng thống Masoud Pezeshkian nói với Fox News rằng Iran sẵn sàng giảm mức làm giàu uranium, pha loãng kho uranium làm giàu 60% và chấp nhận kiểm chứng quốc tế. Ông Pezeshkian cũng nói Tehran muốn có thỏa thuận trước bầu cử giữa kỳ Mỹ.Iran International Phát biểu này bị phe cứng rắn trong nước phản đối mạnh, nên chưa thể coi là lập trường chính thức của Iran.
Tín hiệu kích hoạt nhánh này là Mỹ nới một phần phong tỏa các cảng Iran, hoặc Iran chấp nhận đưa vấn đề hạt nhân lên bàn trước khi đòi Mỹ dỡ phong tỏa. Thị trường đã cho thấy nó phản ứng rất nhanh với tin hạ nhiệt: chỉ riêng một đề xuất có điều kiện đã kéo Brent giảm 1,57% trong phiên 25/9. Một thỏa thuận thật, kèm lịch mở lại eo biển, sẽ có sức kéo lớn hơn nhiều, vì phần giá đang phản ánh việc Hormuz đóng cửa sẽ phải được rút ra. Khi đó, giá xăng trong nước giảm theo ở các kỳ điều hành kế tiếp, cũng qua đúng cơ chế đang khiến giá tăng.
Đọc nhóm dầu khí trong những phiên tới
Hôm nay sẽ có nhiều tiêu đề kiểu "giá dầu tăng vì Mỹ bác đề xuất". Như đã phân tích, mức 106,31 USD chủ yếu là Brent quay về chỗ cũ sau một phiên giảm, không phải tín hiệu của nhánh leo thang.
Nhóm dầu khí cũng đã phản ánh một phần câu chuyện Hormuz vào giá. Trong một tháng tính đến phiên 25/9, BSR tăng 10,95% và PVT tăng 11,86%, trong khi PLX giảm 8,02%. Một phiên dầu tăng 1,8% sau khi đã giảm 1,57% không mang thông tin mới đủ để thay đổi cách định giá các doanh nghiệp này.
Cách đọc hợp lý hơn là đặt giá cổ phiếu cạnh các tín hiệu phân nhánh ở trên, thay vì cạnh tiêu đề trong ngày. Nếu nhóm dầu khí tăng mạnh trong khi Brent vẫn quanh 106 USD và không có tin leo thang thật, đó là dòng tiền chạy theo tiêu đề. Còn nếu Brent đóng cửa vượt 108,75 USD cùng với tin tấn công hạ tầng dầu vùng Vịnh, một mặt bằng giá mới đang hình thành.
Kết luận: giằng co là kịch bản chính cho tới sau 3/11
Với thông tin hiện có, giằng co kéo dài đến sau ngày bầu cử là nhánh chính. Trong nhánh này, Brent neo trong vùng giá của nửa cuối tháng 9, còn giá xăng trong nước giữ ở mức cao qua từng kỳ điều hành vì quỹ bình ổn đã thôi đệm. Nhánh leo thang cần một hành động quân sự cụ thể để kích hoạt, và chính sự do dự về kho đạn dược mà WSJ nêu khiến nó chưa phải kịch bản mặc định. Nhánh nhượng bộ có dấu hiệu từ phát biểu của cả hai phía, nhưng chưa có bước đi nào trên thực tế.
Những mốc đáng theo dõi trong vài tuần tới:
- Vòng đàm phán mới: có hay không một vòng trao đổi qua trung gian ngay trong tuần này, như ông Trump nói. Có thì nhánh nhượng bộ mạnh lên, không có thì nhánh giằng co được củng cố.
- Giá đóng cửa của Brent so với đỉnh 108,75 USD ngày 15/9: vượt qua kèm tin tấn công hạ tầng dầu là dấu hiệu của nhánh leo thang.
- Kỳ điều hành giá xăng kế tiếp: đây là nơi biến động của giá dầu thế giới đi vào túi tiền người tiêu dùng Việt Nam nhanh nhất.