Sáu mươi người đã trả tiền thật để mua 3,2 triệu cổ phần có thật của Egroup. Vậy mà trong kết luận điều tra trước đây, họ không được xem xét là bị hại. Lý do không nằm ở hợp đồng hay biên nhận chuyển tiền, mà ở một cuốn sổ: tên họ chưa bao giờ được ghi vào sổ đăng ký cổ đông của công ty.Công Luận
Ngày 22/9/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an ban hành bản kết luận điều tra bổ sung số 88/QĐ-CSKT-P6 trong vụ án xảy ra tại Tập đoàn giáo dục Egroup, Công ty Egame, Công ty Nhất Trần và các đơn vị liên quan, đề nghị truy tố 29 bị can về các tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, đưa hối lộ và nhận hối lộ.CafeF Vụ án chưa được đưa ra xét xử. Mọi hành vi nêu dưới đây là cáo buộc theo kết luận điều tra, không phải phán quyết của tòa.
Điều tra bổ sung xác định nhóm 60 người này không được làm thủ tục ghi sổ theo quy định, nên cần xác định là bị hại. Nhờ đó, tổng số bị hại tăng từ 10.063 lên 10.123 người.Vietstock Nhưng câu hỏi đáng đặt ra không phải là con số. Câu hỏi là: có bao nhiêu người đang cầm hợp đồng mua cổ phần ngoài sàn và tin rằng mình đã là cổ đông?
Trả tiền mới là điều kiện cần
Luật Doanh nghiệp 2020 nói rất rõ khi nào một người trở thành cổ đông. Người nhận chuyển nhượng cổ phần chỉ trở thành cổ đông từ thời điểm thông tin của họ được ghi đầy đủ vào sổ đăng ký cổ đông.Hệ thống Pháp luật Với cổ phần mới phát hành, luật đòi hỏi cả hai điều kiện: đã thanh toán và đã được ghi vào sổ.LuatVietnam
Khi mua cổ phiếu trên sàn, Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán ghi nhận quyền sở hữu thay bạn. Với công ty chưa niêm yết, không có ai đứng giữa như vậy. Sổ cổ đông do chính công ty lập và giữ. Hợp đồng và biên nhận chỉ chứng minh bạn đã giao dịch với bên bán, chứ không tự biến bạn thành chủ sở hữu một phần công ty.
Hệ quả thực tế rất cụ thể. Chưa có tên trong sổ, bạn chưa thực hiện được quyền biểu quyết, quyền nhận cổ tức hay quyền xem thông tin. Bạn vẫn có quyền đòi lại tiền theo hợp đồng, nhưng đó là quyền của một chủ nợ, không phải của người chủ.
Luật cũng cho bạn công cụ. Công ty phải đăng ký thay đổi cổ đông trong sổ trong vòng 24 giờ kể từ khi nhận được yêu cầu của cổ đông liên quan.Hệ thống Pháp luật Vì vậy, sau khi thanh toán, hãy gửi yêu cầu bằng văn bản và đề nghị công ty xác nhận lại số cổ phần, loại cổ phần, ngày đăng ký. Một công ty trì hoãn nhiều tuần, hoặc trả lời "có hợp đồng là đủ rồi", đang gửi cho bạn một tín hiệu đáng lo.
Cam kết mua lại biến cổ phần thành khoản cho vay
Theo kết luận điều tra, ông Nguyễn Ngọc Thủy, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty CP Tập đoàn Giáo dục Egroup (hiện là bị can), trực tiếp ký hợp đồng chuyển nhượng cổ phần với giá 38.000 đồng/cổ phần, cam kết mua lại sau một năm với giá 42.000 đồng/cổ phần. Người mua được hứa khoản chênh lệch khoảng 10,5% sau một năm, bất kể công ty làm ăn ra sao.Công Luận
Rủi ro thực sự nằm ở đây. Một cổ đông thật chấp nhận rủi ro kinh doanh: công ty lãi thì cổ phần có giá, công ty lỗ thì cổ phần mất giá. Khi có người cam kết mua lại ở giá định trước, rủi ro ấy được "gỡ" khỏi người mua trên giấy tờ. Đổi lại, toàn bộ khoản tiền phụ thuộc vào một việc duy nhất: người cam kết có đủ tiền để mua lại hay không, trong khi không có tài sản bảo đảm nào đi kèm.
Hợp đồng còn một điều khoản khác: nhà đầu tư ủy quyền toàn bộ quyền cổ đông cho ông Thủy. Người mua đứng tên trên hợp đồng, nhưng quyền biểu quyết và quyền giám sát nằm lại trong tay người bán. Nhân viên kinh doanh giới thiệu được khách thì hưởng 5% hoa hồng.Công Luận Nói cách khác, người đang mời bạn mua có thể được trả tiền theo số tiền bạn bỏ ra.
Ngay cách cơ quan điều tra thống kê thiệt hại cũng dùng ngôn ngữ tín dụng. Trong số bị hại, 8.938 người còn dư nợ gốc. 1.185 người còn lại đã nhận tiền gốc và lãi từ các hợp đồng khác vượt số dư nợ, nên không được xem xét bồi thường dân sự.Vietstock "Dư nợ gốc", "tiền gốc, lãi" là từ ngữ của sổ cho vay, không phải của sổ cổ đông.
Vốn điều lệ trên giấy chưa chứng minh tiền đã góp
Lớp tiếp theo là hình ảnh một tập đoàn lớn. Theo kết luận điều tra, từ năm 2014, ông Thủy bị cáo buộc chỉ đạo cấp dưới nâng khống vốn điều lệ Egroup từ 32 tỷ đồng lên 962,5 tỷ đồng, rồi chuyển nhượng cổ phần khống cho nhà đầu tư.Công Luận Con số gần 1.000 tỷ đồng, gấp khoảng 30 lần vốn ban đầu, đủ để khiến người mua yên tâm.
Người mua có thể tra thông tin doanh nghiệp trên Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp bằng tên hoặc mã số doanh nghiệp. Phần miễn phí gồm tên, tình trạng hoạt động, loại hình, ngày thành lập, người đại diện theo pháp luật, địa chỉ và ngành nghề.Cổng ĐKDN Lịch sử thay đổi hay danh sách cổ đông sáng lập phải đề nghị cung cấp và có thể mất phí.
Nhưng cần hiểu đúng giới hạn của việc tra cứu. Cổng cho biết doanh nghiệp đã khai vốn điều lệ bao nhiêu, không cho biết số tiền ấy có thực sự nằm trong tài khoản công ty. Thứ đáng đối chiếu là lịch sử tăng vốn: ai góp, góp bằng tiền hay tài sản, báo cáo tài chính kiểm toán năm đó ghi nhận thế nào. Bên chào bán không trả lời được bằng giấy tờ thì con số vốn điều lệ không có giá trị bảo chứng.
Một tín hiệu khác là quy mô chào bán. Công ty cổ phần chưa đại chúng chỉ được chào bán riêng lẻ cho dưới 100 nhà đầu tư, không kể nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp, và không được chào bán qua phương tiện thông tin đại chúng.Luật Việt An Một công ty chưa đại chúng có cả đội nhân viên đi mời chào cổ phần cho hàng nghìn người thì đã là hình ảnh cần đặt câu hỏi, dù gọi đó là "chuyển nhượng" hay "hợp tác".
Doanh thu lớn trên báo cáo chưa phải tiền thật
Theo kết luận điều tra, khoảng 70% doanh thu hằng năm của Egroup bị cáo buộc tạo khống để dựng hình ảnh một doanh nghiệp đa ngành, lợi nhuận cao.Vietstock Cách làm được mô tả cụ thể. Từ năm 2016, Egroup ký 12 hợp đồng mua bán thẻ điện thoại với 6 công ty, với tổng giá trị mua vào 2.347 tỷ đồng và giá trị bán ra được ghi nhận 2.327 tỷ đồng. Egroup không giao nhận hàng, không bỏ vốn, chỉ ký hợp đồng, chuyển tiền và xuất hóa đơn.CafeF
Không cần là chuyên gia kế toán để thấy điểm bất thường. Một tập đoàn giáo dục có phần lớn doanh thu từ bán thẻ điện thoại, ngành chẳng liên quan gì đến trường học. Giá mua vào lại cao hơn giá bán ra, và phần chênh lệch để "thể hiện hoạt động có lãi" chỉ khoảng 0,053% đến 0,354% doanh thu.CafeF
Chi tiết đáng lo hơn: toàn bộ tiền huy động từ nhà đầu tư được quản lý, theo dõi riêng, không ghi nhận trên báo cáo thuế và báo cáo tài chính.Vietstock Nghĩa là bản báo cáo đẹp đưa cho người mua không hề phản ánh khoản nợ công ty đang gánh với chính họ.
Khi ngành chính co lại mà tiền lãi vẫn đều
Mọi cam kết lãi cố định chỉ bền khi doanh nghiệp kiếm đủ tiền. Giai đoạn 2021–2023, các trung tâm tiếng Anh và trường mầm non đều đóng cửa, khách mới ít, tiền thu vào không đủ chi trả hợp đồng đến hạn. Khi đó, ông Thủy bị cáo buộc chỉ đạo 23 quản lý, nhóm trưởng phụ trách 341 nhân viên kinh doanh dùng 70% tiền của khách mới để trả cho khách cũ, 30% còn lại nộp về công ty.Vietstock
Nhưng ai đang chịu thiệt nếu tiền lãi vẫn về tài khoản đúng hẹn? Từ phía người mua, cơ chế này gần như vô hình. Dù vậy, vẫn có những tín hiệu quan sát được. Cơ sở mà người ta dẫn bạn đi tham quan đóng cửa dần, trong khi lời hứa trả lãi không đổi. Đến hạn, bên kia ưu tiên mời bạn "chuyển sang hợp đồng mới" thay vì trả tiền gốc. Khoản trả cho bạn do chính nhân viên kinh doanh sắp xếp, không đến từ tài khoản công ty kèm chứng từ. Và bạn liên tục được khuyến khích giới thiệu thêm người.
Cần công bằng: một doanh nghiệp đóng bớt cơ sở không tự động có nghĩa là đang lừa đảo, và nhiều công ty chưa niêm yết gọi vốn hoàn toàn hợp pháp. Những tín hiệu trên không chứng minh điều gì. Chúng là lý do để bạn đòi xem chứng từ trước khi ký tiếp hợp đồng thứ hai.
Việc cần kiểm tra trước khi ký
Trước khi mua cổ phần công ty chưa niêm yết, hay ký bất kỳ hợp đồng "hợp tác đầu tư" nào có lãi cam kết, người mua có thể tự làm những việc sau:
- Tra pháp nhân trên cổng đăng ký doanh nghiệp, đối chiếu tên, mã số, người đại diện, tình trạng hoạt động.
- Hỏi tiền góp vốn đến từ đâu. Vốn tăng mạnh trong thời gian ngắn cần có báo cáo kiểm toán và chứng từ góp vốn đi kèm.
- Đọc hợp đồng tìm các cụm "cam kết mua lại", "lợi nhuận cố định", "ủy quyền quyền cổ đông". Có những điều khoản này, bạn đang cho vay chứ không sở hữu.
- Chuyển tiền vào tài khoản công ty hoặc đúng bên chuyển nhượng ghi trong hợp đồng, không qua tài khoản cá nhân của nhân viên kinh doanh.
- Đòi xác nhận ghi sổ cổ đông bằng văn bản và lưu toàn bộ hợp đồng, chứng từ.
- Tách doanh thu theo mảng. Mảng lớn nhất phải là ngành chính và phải tạo ra lãi.
Với người mới, có một phép thử đơn giản. Khoản tiền được hứa trả thêm một mức cố định sau một năm, không phụ thuộc công ty lãi hay lỗ, về bản chất giống sổ tiết kiệm. Khác biệt là tiền gửi ngân hàng có bảo hiểm tiền gửi và chịu sự giám sát của Ngân hàng Nhà nước, còn lời hứa mua lại của một cá nhân hay công ty chưa niêm yết chỉ dựa vào khả năng trả tiền của chính họ. Phần lãi cao hơn tiết kiệm chính là phần trả cho rủi ro ấy. Khi một lời mời vừa hứa lãi cao hơn ngân hàng vừa khẳng định "không có rủi ro", hai vế đó không thể cùng đúng.
Tờ xác nhận ghi sổ mới là ranh giới
Sáu mươi người trong vụ Egroup đã làm đúng một phần: họ mua được cổ phần có thật. Phần còn thiếu là bước cuối cùng, bước có tên trong sổ. Với cổ phần chưa niêm yết, văn bản xác nhận ghi sổ cổ đông là thứ phân biệt người chủ với người đưa tiền. Chưa có văn bản đó, khoản tiền của bạn nên được nhìn nhận như một khoản cho vay không có bảo đảm, và đánh giá rủi ro đúng như vậy.
Diễn biến tiếp theo của vụ án, từ quyết định truy tố của viện kiểm sát đến phiên xét xử, sẽ làm rõ trách nhiệm của từng bị can và phương án bồi thường cho người bị hại. Còn với người đang cầm hợp đồng cổ phần ngoài sàn, câu hỏi cần trả lời ngay hôm nay đơn giản hơn nhiều: tên mình đã có trong sổ cổ đông hay chưa?