Ngày 25/9, gạo trắng 5% tấm của Việt Nam được chào bán ở mức 420–424 USD/tấn, còn gạo Thái cùng loại ở mức 466–470 USD/tấn.VFA Như vậy, mỗi tấn gạo Việt bán ra rẻ hơn khoảng 46 USD. Khoảng chênh này xuất hiện đúng vào năm Philippines, khách hàng lớn nhất của Việt Nam, dự kiến nhập khoảng 5 triệu tấn gạo, mức mà Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) gọi là kỷ lục.InfoArroz
Theo lẽ thường, người mua lớn nhất mua nhiều thì giá phải lên. Bức tranh lớn cho thấy điều ngược lại: điều quyết định giá không chỉ là Philippines mua bao nhiêu, mà là họ mua vào lúc nào. Bài viết này đi qua ba lực đang giữ giá gạo trắng Việt Nam ở thấp, xác định lực nào nặng nhất, và chỉ ra những điều kiện cần có để khoảng chênh với gạo Thái bắt đầu thu hẹp.
So đúng loại gạo trước khi so giá
Một số bản tin giá lúa gạo tuần qua đặt cạnh nhau gạo thơm 5% tấm của Việt Nam ở mức 440–445 USD/tấn và gạo trắng 5% tấm của Thái Lan ở mức 477–481 USD/tấn.Báo Công Thương Đây là hai loại gạo khác nhau. Gạo thơm thuộc phân khúc cao hơn gạo trắng thường, nên phép so sánh này khiến khoảng cách thật trông hẹp hơn thực tế.
Bảng giá VFA tổng hợp từ Oryza cho phép so đúng loại. Ở gạo trắng 5% tấm, Việt Nam không đứng gần Thái Lan hay Miến Điện. Gạo Việt đứng sát Pakistan (422–426 USD/tấn) và chỉ cao hơn gạo Ấn Độ (382–386 USD/tấn) khoảng 38 USD mỗi tấn.VFA Nói cách khác, ở phân khúc gạo trắng phổ thông, giá gạo Việt đang được định theo nhóm Ấn Độ và Pakistan chứ không theo gạo Thái.
Cũng cần nói rõ là trong chính tuần này, gạo Thái không hề tăng giá. Ngày 21/9, gạo trắng 5% tấm của Thái còn ở mức 475–479 USD/tấn, đến 25/9 đã lùi về 466–470 USD/tấn, trong khi gạo Việt cùng loại chỉ nhích xuống từ 422–426 USD/tấn.VFA Con số tăng khoảng 5,9% trong tuần mà một số bảng hàng hóa hiển thị là giá lúa thô trên sàn Chicago, từ 15,64 lên 16,57 USD/tạ trong các phiên từ 18/9 đến 24/9. Đó là lúa của Mỹ, không phải giá gạo xuất khẩu châu Á, nên không nói gì trực tiếp về gạo Việt.
Khách hàng lớn nhất đã mua từ sớm
Lực kéo quan trọng nhất đến từ nhịp mua của Philippines. Trong 8 tháng đầu năm, nước này chiếm 43,2% thị phần xuất khẩu gạo của Việt Nam, bỏ xa Trung Quốc (18,4%) và Ghana (11%).Thời báo Tài chính Ở chiều ngược lại, gạo Việt chiếm khoảng 74% lượng gạo Philippines nhập tính đến 13/8.InfoArroz Hai bên phụ thuộc nhau rất sâu, vì thế giá gạo trắng Việt Nam phản ứng mạnh với lịch mua của một khách hàng duy nhất.
Philippines mua nhiều trong năm nay vì thiếu hụt trong nước. VFA ước tính sản lượng của nước này hụt khoảng 900.000 tấn do El Niño, cộng thêm nhu cầu tích trữ cho đầu năm 2027. Tuy nhiên, phần lớn lượng mua đã diễn ra từ sớm: tính đến 13/8, Philippines đã nhập 3,46 triệu tấn, vượt tổng lượng nhập của cả năm 2025.InfoArroz
Một phép trừ đơn giản cho thấy vấn đề. Nếu mức khoảng 5 triệu tấn cả năm giữ nguyên, phần còn lại cho khoảng bốn tháng rưỡi cuối năm chỉ vào khoảng 1,54 triệu tấn. Nhịp mua bình quân từ đầu năm đến 13/8 là khoảng 0,47 triệu tấn mỗi tháng, còn phần còn lại chia đều chỉ khoảng 0,34 triệu tấn mỗi tháng. Người mua lớn nhất vẫn mua, nhưng không còn gấp như nửa đầu năm, và khi khách không gấp thì sức mặc cả nghiêng về phía người mua.
Philippines cũng đang cân nhắc siết cửa. Nước này đã khởi xướng điều tra tự vệ đối với gạo nhập khẩu, và đoàn công tác do Bộ Công Thương dẫn đầu đã sang làm việc vào cuối tháng 8 để giữ ổn định chuỗi cung ứng.InfoArroz Chừng nào cuộc điều tra còn chưa có kết luận, nhà nhập khẩu Philippines còn thêm lý do để không vội ký hợp đồng giá cao.
Ấn Độ đặt mức trần cho gạo trắng phổ thông
Lực kéo thứ hai đến từ phía đối thủ. Với giá chào 382–386 USD/tấn, gạo trắng 5% tấm của Ấn Độ đang rẻ hơn gạo Việt khoảng 38 USD mỗi tấn.VFA Với người mua gạo trắng thông thường, nhất là ở châu Phi, khoảng chênh đó đủ để chuyển đơn hàng. Gạo Việt càng nâng giá thì khoảng cách với gạo Ấn Độ càng nới rộng, và phần đơn hàng nhạy cảm với giá sẽ rời đi trước.
Điều này giải thích vì sao giá gạo Việt có thể nhích theo một phần khi nhu cầu cải thiện, nhưng khó bám được gạo Thái. Gạo Thái có tệp khách hàng riêng sẵn sàng trả giá cao hơn. Trong khi đó, gạo trắng Việt Nam phần lớn cạnh tranh trong nhóm khách hàng chọn mua theo giá.
Vụ Thu Đông vào mùa, nguồn cung trong nước dồi dào
Lực kéo thứ ba nằm ngay trên đồng ruộng miền Tây. Theo Báo Công Thương ngày 25/9, lúa Hè Thu đã vãn, lúa Thu Đông đang được chào bán với lượng khá trong khi nhu cầu tương đối chậm. Cùng ngày, lúa tươi OM 5451 và IR 50404 giảm 150 đồng/kg, IR 50404 còn 5.800–6.000 đồng/kg.Báo Công Thương
Có một tín hiệu nhỏ theo hướng ngược lại. Ngày 26/9, gạo nguyên liệu CL 555 tăng khoảng 100 đồng/kg lên 8.700–8.800 đồng/kg, IR 504 tăng khoảng 50 đồng/kg. Tuy vậy, mức tăng chỉ tập trung ở hai chủng loại, còn lúa tươi chưa tăng theo vì nguồn Thu Đông đang bổ sung dần.Báo Văn Hóa Khi nguồn cung trong nước dồi dào, doanh nghiệp xuất khẩu dễ gom hàng giá thấp và cũng dễ chào giá thấp để giành đơn.
Lực kéo nào nặng nhất
Ba lực kéo này không nặng như nhau. Nguồn cung Thu Đông là yếu tố theo mùa và sẽ qua đi sau vài tuần thu hoạch rộ. Mức giá của Ấn Độ là một mức trần dài hạn, nhưng mức trần đó đã tồn tại từ trước, nên không giải thích được vì sao năm nay khác. Yếu tố thay đổi nhiều nhất trong năm là nhịp mua của Philippines: dồn mạnh ở nửa đầu năm, chậm lại ở nửa sau, kèm một cuộc điều tra tự vệ chưa ngã ngũ. Với tỷ trọng 43,2% đầu ra, nhịp mua này tác động lên giá gạo trắng Việt trong ngắn hạn nhiều hơn hai yếu tố còn lại.
Cách đọc này cũng có giới hạn. Nguồn tin công khai không cho biết giá hợp đồng thực tế ký với Philippines, và giá chào tại cảng không phải lúc nào cũng trùng với giá giao dịch. Nếu có dữ liệu hợp đồng, bức tranh có thể nghiêng nhiều hơn về phía cạnh tranh với Ấn Độ.
Xuất khẩu giảm, nhưng giá bình quân đã có dấu hiệu phục hồi
Kết quả 8 tháng phản ánh áp lực giá từ đầu năm. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Việt Nam xuất khẩu hơn 6 triệu tấn gạo, thu gần 2,91 tỷ USD, giảm khoảng 5% về lượng và 10,7% về trị giá so với cùng kỳ.InfoArroz Trị giá giảm nhanh hơn lượng nghĩa là mỗi tấn gạo bán ra rẻ hơn năm ngoái; chia hai con số, giá bình quân 8 tháng vào khoảng 483 USD/tấn.
Điểm đáng chú ý là trong tháng 7, giá xuất khẩu bình quân đạt 511 USD/tấn, tăng 5,8% so với cùng kỳ, lần đầu tiên trong năm giá cao hơn năm trước. Bộ này dự báo kim ngạch cả năm vào khoảng 3,94 tỷ USD, giảm 4%.InfoArroz Mức giảm cả năm nhỏ hơn mức giảm 8 tháng cho thấy các tháng cuối năm được kỳ vọng khả quan hơn, dù đó vẫn chỉ là dự báo.
Ở cấp doanh nghiệp, biên lợi nhuận của nhóm gạo niêm yết rất mỏng. Theo báo cáo tài chính quý 2/2026, Vinafood 2 (VSF) lãi sau thuế 27,37 tỷ đồng trong 6 tháng đầu năm trên doanh thu 8.282,44 tỷ đồng, tức biên lợi nhuận ròng khoảng 0,33%. Trung An (TAR) lỗ 24,05 tỷ đồng trong 6 tháng, doanh thu giảm 42,3% so với cùng kỳ. Với biên mỏng như vậy, vài chục USD mỗi tấn có thể thay đổi bức tranh lợi nhuận, nhưng chỉ khi giá bán thực sự nhích lên chứ không phải khi đọc tin giá gạo Thái tăng.
Điều kiện để gạo Việt đuổi theo
Nhìn sang năm sau, các dự báo đang trái chiều. USDA dự báo Philippines có thể nhập tới 5,7 triệu tấn trong năm 2027 để tích trữ trước rủi ro El Niño.Philstar VFA lại cho rằng lượng nhập năm 2027 sẽ trở về mức bình thường hơn, khoảng 3,8–4 triệu tấn. Trong khi đó, FAO dự báo sản lượng gạo toàn cầu niên vụ 2026–2027 đạt 553,1 triệu tấn, giảm 1,9%, phần lớn do thời tiết bất lợi gắn với El Niño.InfoArroz
Từ các dữ kiện trên, nhận định của tôi là giá gạo trắng Việt Nam khó thu hẹp khoảng chênh với gạo Thái chừng nào Philippines còn mua theo nhịp chậm và vụ Thu Đông còn thu hoạch rộ. Khoảng chênh đó chỉ có cơ sở để hẹp lại khi hội đủ hai điều kiện. Thứ nhất, Philippines đặt đợt hàng mới cho quý cuối năm hoặc đầu 2027 mà không kèm thuế tự vệ. Thứ hai, giá lúa tươi trong nước bắt đầu tăng sau khi Thu Đông qua cao điểm thu hoạch.
Với người theo dõi nhóm cổ phiếu gạo hay thu nhập của nông dân miền Tây, những mốc đáng theo dõi trong các tuần tới gồm kết luận điều tra tự vệ của Philippines, giá chào gạo trắng 5% tấm Việt Nam so với mức 420–424 USD/tấn hiện nay, và giá lúa tươi IR 50404 so với vùng 5.800–6.000 đồng/kg. Chỉ khi các chỉ số này cùng đi lên, giá gạo Việt mới thật sự đổi hướng. Một tiêu đề "giá gạo châu Á tăng" thì chưa đủ.