Từ 15 giờ ngày 24/9, mỗi lít xăng E5RON92 có giá tối đa 26.397 đồng, tăng 1.258 đồng so với kỳ trước.Báo Công Thương Nếu bạn để ý, con số này gần như trùng khớp với khoản 1.250 đồng mà quỹ bình ổn giá đã bù cho mỗi lít xăng sinh học ở kỳ điều hành ngày 17/9.Dân trí Kỳ này, quỹ không được chi cho mặt hàng nào.Tuổi Trẻ
Nhiều người thấy lạ: báo vừa đưa tin giá dầu thế giới có lúc giảm trong tuần, sao đổ xăng lại đắt hơn? Câu trả lời nằm ở cách giá bán lẻ được tính, và ở một tấm đệm mà người đi đổ xăng không nhìn thấy vừa được rút đi. Hiểu cơ chế này, bạn sẽ đọc được các kỳ điều hành giá sắp tới thay vì chỉ ngạc nhiên sau mỗi lần tăng.
Giá xăng không đi theo giá dầu của một phiên
Bạn có thể hiểu đơn giản thế này: giá ở cây xăng không được tính từ giá dầu thô Brent của một ngày cụ thể. Liên Bộ Công Thương và Tài chính lấy giá xăng thành phẩm trên thị trường thế giới, tính bình quân cho cả khoảng thời gian giữa hai kỳ điều hành. Sau đó cộng thêm chi phí kinh doanh, lợi nhuận định mức, các loại thuế, rồi trích lập hoặc chi quỹ bình ổn. Khung tính này dựa trên Nghị định 83/2014 và các nghị định sửa đổi sau đó.
Vì thế, nhìn giá Brent từng phiên rất dễ đoán sai. Brent đóng cửa 104,82 USD/thùng ngày 17/9, xuống 99,25 USD/thùng ngày 22/9, rồi quay lại 104,99 USD/thùng ngày 24/9. Tin "giá dầu dưới 100 USD" là có thật, nhưng chỉ kéo dài một hai phiên, còn hai đầu kỳ gần như bằng nhau.
Thứ thực sự đi vào công thức là giá xăng thành phẩm bình quân cả kỳ. Giữa hai kỳ 17/9 và 24/9, xăng RON92 dùng để pha E5 giảm 0,18%, xăng RON95 dùng pha E10 tăng 0,66%, diesel giảm 5,10% và mazut giảm 5,57%.Báo Công Thương Nói cách khác, chi phí nguồn hàng của xăng E5 trong kỳ này gần như không đổi.
Phép trừ cho thấy phần tăng đến từ đâu
Giá nguồn hàng gần như đứng yên mà giá bán lẻ vẫn tăng khoảng 5%, vậy phần chênh phải đến từ một cấu phần khác trong công thức. Cấu phần thay đổi rõ nhất là quỹ bình ổn.
Ở kỳ 17/9, liên Bộ chi quỹ 1.250 đồng/lít với xăng, 2.000 đồng/lít với diesel và 1.250 đồng/kg với mazut. Theo tính toán của Dân trí, nếu không có khoản chi đó thì giá xăng kỳ 17/9 có thể đã tăng hơn 2.600 đồng/lít.Dân trí Sang kỳ 24/9 khoản bù không còn, nên giá bán lẻ phải cộng lại phần tiền mà quỹ đã gánh trước đó.
Các mặt hàng khác cho thấy cùng một logic. Diesel mất khoản bù 2.000 đồng/lít, nhưng giá thế giới giảm 5,10% nên giá bán lẻ chỉ tăng 552 đồng/lít, lên 30.497 đồng. Mazut mất 1.250 đồng/kg, giá thế giới giảm 5,57%, nên chỉ tăng 276 đồng/kg. Xăng E10RON95-III vừa mất khoản bù vừa chịu giá RON95 tăng 0,66%, nên tăng nhiều nhất, thêm 1.451 đồng/lít lên 27.087 đồng.Báo Công Thương
Phép trừ này không khớp đến từng đồng. Công thức còn chịu ảnh hưởng của tỷ giá USD/VND và chi phí phần cồn sinh học pha vào xăng, hai yếu tố mà dữ liệu công khai không tách riêng được. Tuy vậy, khi giá xăng nguồn giảm 0,18% còn giá bán lẻ tăng 1.258 đồng, đúng bằng quy mô khoản bù 1.250 đồng vừa rút, dữ liệu nghiêng hẳn về quỹ bình ổn là lý do chính.
Điều này cũng cho thấy bản chất của quỹ. Nó giống một chiếc gối đỡ: không xóa được cú tăng giá, chỉ dời cú tăng sang kỳ sau. Kỳ 24/9 là lần tăng thứ tư liên tiếp trong bốn tuần. Tính từ kỳ 27/8, xăng E5 đã tăng hơn 4.600 đồng/lít, tức gần 20%, còn diesel tăng gần 2.500 đồng/lít, tức gần 9%.Tuổi Trẻ
Tấm đệm còn lại mỏng đến đâu
Quỹ bình ổn không nằm trong một tài khoản chung. Mỗi doanh nghiệp đầu mối tự quản lý phần quỹ của mình, gồm tiền trích từ giá bán và nguồn tạm ứng từ ngân sách. Vì vậy số liệu phải đọc theo từng doanh nghiệp.
Theo công bố của Petrolimex, chỉ trong chu kỳ từ 17/9 đến trước giờ điều chỉnh 24/9, tập đoàn này ước đã chi 276 tỷ đồng từ nguồn tạm ứng ngân sách. Tài khoản tạm ứng đó hiện âm 263 tỷ đồng, còn tổng số dư quỹ mà Petrolimex quản lý là khoảng 1.075 tỷ đồng. PVOIL ở trạng thái khác hẳn: đến 15 giờ ngày 24/9, số dư quỹ của doanh nghiệp này âm 1.766,41 tỷ đồng, trong đó phần không đến từ tạm ứng âm 1.437,74 tỷ đồng và phần tạm ứng ngân sách âm 328,67 tỷ đồng.Tuổi Trẻ
Quỹ âm nghĩa là doanh nghiệp đã chi bù giá nhiều hơn số tiền đã trích lập. Theo cơ chế trích lập, phần âm này sẽ được lấp lại bằng cách trích thêm vào giá ở những kỳ sau. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến ví tiền của bạn: khi giá thế giới quay đầu giảm, giá trong nước có thể giảm chậm hơn, vì một phần mức giảm sẽ được giữ lại để lấp quỹ.
Bức tranh toàn hệ thống gần nhất là số liệu đến cuối quý II. Theo số liệu Bộ Tài chính được Vietstock dẫn lại, tổng số dư quỹ đến ngày 30/6 là hơn 1.911 tỷ đồng, và trong quý các doanh nghiệp đã sử dụng gần 900 tỷ đồng.Vietstock Con số này đã cách gần ba tháng và không cộng gộp được với số liệu từng doanh nghiệp ngày 24/9. Điều có thể nói chắc là dư địa đỡ giá ở hai đầu mối lớn nhất đang hẹp: một bên chỉ còn phần quỹ tự có, bên kia đã âm.
Mốc 30/9: tấm đệm thứ hai cũng sắp hết hạn
Ngoài quỹ, giá xăng còn đang được giữ thấp nhờ chính sách thuế. Nghị quyết 34/2026/NQ-CP do Chính phủ ban hành ngày 30/6 kéo dài việc áp dụng thuế nhập khẩu ưu đãi, thuế bảo vệ môi trường và thuế giá trị gia tăng ưu đãi với xăng dầu. Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1/7 đến hết ngày 30/9/2026.Báo Chính phủ Riêng thuế tiêu thụ đặc biệt với xăng không nằm trong diện kéo dài mà thực hiện theo luật từ 1/7.
Nếu không có văn bản mới, thuế bảo vệ môi trường sẽ quay về mức đã quy định cho năm 2026 tại Nghị quyết 109/2025/UBTVQH15, là 2.000 đồng/lít với xăng và 1.000 đồng/lít với diesel.VietnamPlus Riêng khoản thuế này đã lớn hơn khoản bù 1.250 đồng vừa rút khỏi giá xăng, chưa kể thuế giá trị gia tăng và thuế nhập khẩu.
Đến tối 24/9, chưa có văn bản gia hạn nào được công bố. Một thương nhân đầu mối nói với Tuổi Trẻ rằng giá đang chịu sức ép lớn khi các chính sách giảm thuế sắp hết hiệu lực.Tuổi Trẻ Ở chiều ngược lại, Thanh Niên đưa tin tại cuộc họp Ban Chỉ đạo điều hành giá, Chính phủ yêu cầu Bộ Tài chính tiếp tục triển khai các chính sách miễn, giảm thuế còn phù hợp, nhất là với xăng dầu và phân bón.Thanh Niên Đây là chỉ đạo về hướng đi, chưa phải quyết định gia hạn.
Từ cây xăng tới chỉ số giá tiêu dùng
Giá nhiên liệu đã là lực đẩy lớn nhất của lạm phát tháng 8. Theo Cục Thống kê, CPI tháng 8 tăng 0,47% so với tháng 7 và 4,89% so với cùng kỳ năm trước. Nhóm giao thông tăng 4,09%, chủ yếu do giá xăng dầu, đóng góp 0,41 điểm phần trăm vào mức tăng chung. Bình quân tám tháng, CPI tăng 4,45%, cao nhất cùng kỳ trong giai đoạn 2021 đến 2026, trong khi mục tiêu cả năm là khoảng 4,5%.Thanh Niên
Bộ Tài chính đã cập nhật ba kịch bản lạm phát năm 2026 với CPI bình quân 4,5%, 5% và 5,5%.Thanh Niên Giá mới của kỳ 24/9 chỉ áp dụng cho vài ngày cuối tháng 9, nên phần lớn tác động sẽ hiện ra trong CPI tháng 10. Nếu thuế cũng trở lại từ 1/10, hai lực này cộng dồn vào cùng một tháng.
Với nhà đầu tư, lạm phát bám sát mục tiêu làm hẹp dư địa giữ mặt bằng lãi suất thấp trong những tháng cuối năm. Chi phí nhiên liệu cũng truyền sang giá cước vận tải và logistics với độ trễ. Theo nhận định của chuyên gia được Thanh Niên dẫn, ngay cả khi giá xăng dầu bắt đầu giảm, giá cước chưa chắc giảm theo ngay.
Những tín hiệu đáng theo dõi
Kết luận của bài này khá rõ: từ nay, giá xăng bán lẻ sẽ bám giá thế giới sát hơn, vì cả hai tấm đệm là quỹ bình ổn và ưu đãi thuế đều đang mỏng đi cùng lúc. Điều duy nhất có thể đổi hướng nhận định này là một văn bản gia hạn ưu đãi thuế, và kể cả khi đó, quỹ ở các đầu mối vẫn không còn nhiều dư địa để đỡ giá.
Mốc gần nhất là văn bản về thuế quanh ngày 30/9. Nếu thuế bảo vệ môi trường trở lại 2.000 đồng/lít trong khi giá xăng thế giới đi ngang, kỳ điều hành đầu tháng 10 có áp lực tăng rõ. Nếu chính sách được gia hạn, áp lực chỉ còn đến từ giá thế giới.
Tín hiệu thứ hai nằm trong dòng trích lập, chi quỹ ở thông tin điều hành mỗi kỳ. Quỹ tiếp tục không chi nghĩa là giá bán lẻ phản ánh thẳng giá xăng thành phẩm bình quân. Quỹ bắt đầu trích lập khi giá thế giới giảm nghĩa là các đầu mối đang lấp phần âm, và giá trong nước sẽ giảm chậm hơn giá thế giới.
Xa hơn một chút là CPI tháng 9 và tháng 10, do Cục Thống kê công bố đầu mỗi tháng. Đóng góp của nhóm giao thông vào mức tăng chung sẽ cho biết giá xăng đang kéo lạm phát lên đến đâu so với mục tiêu khoảng 4,5%.