Phiên 21/9, bảng điện thị trường Mỹ đẹp theo mọi nghĩa quen thuộc. Nasdaq Composite tăng 2,26% lên 27.122,09 điểm, mức đóng cửa cao nhất lịch sử và là kỷ lục đầu tiên kể từ tháng 6.Yahoo Finance S&P 500 tăng 1,49% lên 7.764,70 điểm, chỉ còn cách đỉnh 52 tuần chưa tới 1%.Yahoo Finance Nhóm bán dẫn dẫn dắt cả phiên, với Intel tăng 12%, AMD tăng khoảng 10%, Qualcomm tăng hơn 9%.
Nhưng ngay trong chính phiên đó, có 30 cổ phiếu thuộc rổ S&P 500 rơi xuống đáy 52 tuần mới, trong khi chỉ 7 cổ phiếu lập đỉnh 52 tuần mới.CNBC Một chỉ số áp sát đỉnh một năm, mà số cổ phiếu rơi xuống đáy một năm lại nhiều gấp hơn bốn lần số cổ phiếu lập đỉnh. Đây là tín hiệu về cấu trúc dòng tiền, không phải điều gì đó chỉ số tự nó có thể kể lại.
Hai tiền lệ trong gần một thế kỷ
Ông Jason Goepfert, Nhà sáng lập SentimenTrader và hiện phụ trách mảng thị trường tại NextGen News, chỉ ra rằng lần gần nhất S&P 500 tăng ít nhất 1% lên vùng cách đỉnh 52 tuần chưa tới 1% trong khi số mã lập đáy mới nhiều hơn số mã lập đỉnh mới là ngày 21/12/1999, vài tháng trước đỉnh bong bóng công nghệ.CNBC Trước đó, lần duy nhất còn lại trong lịch sử là ngày 23/7/1929.
Hai mốc đó đủ để giải thích vì sao giới giao dịch Phố Wall bàn tán suốt phiên. Nhưng cũng cần nói rõ: hai lần trong gần một trăm năm không tạo thành một quy luật thống kê, và bản thân tín hiệu này không dự báo được thị trường sẽ đi đâu tiếp theo. Nó chỉ mô tả chính xác một trạng thái mà nhà đầu tư cá nhân rất khó nhìn thấy nếu chỉ đọc con số chỉ số.
Độ rộng thị trường đo cái gì
S&P 500 hay VN-Index đều được tính theo vốn hóa, nghĩa là doanh nghiệp càng lớn thì biến động giá của nó càng chi phối chỉ số. Hệ quả là chỉ số có thể xanh đậm ngay cả khi đa số cổ phiếu trong rổ đang đỏ, miễn là vài mã vốn hóa lớn nhất tăng đủ mạnh để kéo cả bảng điện đi lên.
Độ rộng thị trường là nhóm chỉ báo đo xem có bao nhiêu cổ phiếu thực sự tham gia vào đà tăng đó, và cách đo phổ biến nhất có hai dạng. Dạng thứ nhất đếm số mã tăng so với số mã giảm trong cùng phiên. Dạng thứ hai đếm số mã lập đỉnh 52 tuần so với số mã lập đáy 52 tuần, tức so sánh ở khung một năm thay vì một ngày. Khi chỉ số đi lên mà cả hai phép đếm này đều đi xuống, đà tăng đang dựa vào một nhóm cổ phiếu ngày càng hẹp.
Ông Art Hogan, Giám đốc chiến lược thị trường tại B. Riley Wealth, chỉ ra điều này ngay trong phiên 21/9. Ba nhóm ngành kéo S&P 500 hôm đó là dịch vụ truyền thông, công nghệ thông tin và tiêu dùng không thiết yếu, nhưng trong ba nhóm, chỉ công nghệ thông tin đang cách đỉnh 52 tuần chưa tới 1%; dịch vụ truyền thông còn cách 4% và tiêu dùng không thiết yếu còn cách tới 7%.CNBC Ngay cả trong nhóm dẫn dắt, sức khỏe nội tại cũng không đồng đều.
Những cái tên đang rơi và cách đọc cần thận trọng
Danh sách cổ phiếu chạm đáy 52 tuần không phải các doanh nghiệp vô danh. Tính đến phiên 18/9, có 22 cổ phiếu S&P 500 đang giao dịch ở đáy một năm, trong đó có PepsiCo, McDonald's, Lowe's, Nike, Carnival, Las Vegas Sands, Clorox và Lennar.Trefis Nike mất 49,3% giá trị trong 12 tháng, Lennar mất 41,4%, Lowe's mất 26,7%, McDonald's mất 16,5%.
Đây là chỗ cần thận trọng khi diễn giải. Các mã rơi đáy tập trung vào tiêu dùng, nhà ở, du thuyền và sòng bạc, những ngành đang chịu áp lực riêng từ sức mua yếu, từ mặt bằng lãi suất dài hạn và từ thay đổi thói quen tiêu dùng, chứ không nhất thiết là dấu hiệu của một bong bóng chỉ số. Cùng một dữ liệu có ít nhất hai cách đọc: một thị trường đang tập trung quá mức vào một chủ đề công nghệ, hoặc một nền kinh tế tiêu dùng đang chậm lại trong khi vốn dồn sang hạ tầng tính toán. Bằng chứng hiện có chưa đủ để loại bỏ cách đọc thứ hai.
Tín hiệu về cấu trúc, không phải về thời điểm
Mốc 21/12/1999 còn một phần ít được nhắc lại: sau ngày đó thị trường vẫn tiếp tục đi lên. Nasdaq Composite đóng cửa năm 1999 ở 4.069,31 điểm và chỉ tạo đỉnh 5.048,62 điểm vào ngày 10/3/2000, gần ba tháng sau tín hiệu.Wikipedia S&P 500 còn tạo đỉnh muộn hơn, ở 1.527,46 điểm ngày 24/3/2000.Wikipedia Ai bán sạch danh mục ngay hôm nhận tín hiệu đã bỏ lỡ một đoạn tăng đáng kể, trước khi S&P 500 bước vào chu kỳ giảm kéo dài khoảng 30,5 tháng và mất 49,1% từ đỉnh xuống đáy.
Nói cách khác, phân kỳ độ rộng không phải công cụ canh thời điểm bán ra. Nó đo mức độ phụ thuộc của chỉ số vào một nhóm cổ phiếu hẹp. Khi số cổ phiếu chống đỡ chỉ số thu hẹp lại, bản thân con số chỉ số không còn đo được rủi ro thật sự của một danh mục cụ thể. Câu hỏi cần đặt ra thay vào đó là danh mục của bạn trùng bao nhiêu với nhóm cổ phiếu đang kéo chỉ số đi lên.
VN-Index đang có đúng cấu trúc đó
Nhà đầu tư Việt Nam không cần nhìn sang Mỹ mới thấy hiện tượng này. Lấy đúng một tháng gần nhất, từ phiên 20/8 đến phiên 21/9: VN-Index tăng 3,77% và VN30 tăng 3,51%, trong khi VNMidCap giảm 1,56% và VNSmallCap giảm 1,33%. Chỉ số chung đi lên gần như hoàn toàn nhờ nhóm vốn hóa lớn, còn nhóm cổ phiếu vừa và nhỏ đi lùi trong cùng khoảng thời gian. Ai đang nắm nhóm vừa và nhỏ đã trải qua một tháng khác hẳn con số 3,77% trên bản tin.
Xuống từng phiên còn rõ hơn. Trong 20 phiên gần nhất, VN-Index có 12 phiên tăng điểm. Ở 6 phiên trong số đó, số mã giảm trên sàn HOSE vẫn nhiều hơn số mã tăng. Đúng một nửa số phiên xanh có nền bên trong đỏ.
Hai phiên sau đây cho thấy sự khác biệt rõ nhất. Phiên 21/8, VN-Index tăng 1,95% với 245 mã tăng và 68 mã giảm; VNMidCap tăng 2,95%, VNSmallCap tăng 1,49%. Phiên 4/9, VN-Index cũng tăng mạnh 1,39%, nhưng chỉ có 122 mã tăng so với 173 mã giảm, và cả VNMidCap lẫn VNSmallCap đều đóng cửa trong sắc đỏ. Trên bảng tổng kết cuối ngày, hai phiên này đều hiện lên là một con số dương như nhau. Bên trong, chúng là hai thị trường khác nhau.
Phiên gần nhất 21/9, VN-Index đóng cửa ở 1.799,67 điểm, giảm 15,99 điểm tương đương 0,88%, với 97 mã tăng và 200 mã giảm. Sau một tháng chỉ số dẫn dắt bởi nhóm vốn hóa lớn, phiên điều chỉnh này cũng lan rộng hơn một phiên tăng điểm thông thường.
Đọc chỉ số cho đủ
Với nhà đầu tư cá nhân, bài học rút ra không phải là bán hay mua, mà là thêm hai phép đọc vào thói quen hằng ngày, cả hai đều có sẵn miễn phí trên mọi bảng giá.
Phép thứ nhất: sau khi đọc mức tăng giảm của VN-Index, đọc tiếp cột số mã tăng và số mã giảm của sàn. Chỉ số xanh mà số mã giảm áp đảo nghĩa là đà tăng đang do một nhóm nhỏ gánh, không phải dòng tiền lan tỏa.
Phép thứ hai: đặt VN-Index cạnh VNMidCap và VNSmallCap trong cùng khung thời gian. Ba chỉ số cùng chiều nghĩa là dòng tiền đang lan tỏa thật. Ba chỉ số rẽ hướng nghĩa là mức độ tương quan giữa danh mục của bạn và con số VN-Index đang thấp hơn bạn tưởng, và cảm giác an toàn khi thấy chỉ số xanh có thể không phản ánh đúng những gì đang diễn ra với chính các mã bạn đang nắm giữ.
Những tín hiệu đáng theo dõi trong các phiên tới: độ rộng của HOSE có cải thiện khi VN-Index tiếp tục tăng hay không, và khoảng cách giữa VN30 với VNMidCap, VNSmallCap có thu hẹp lại hay tiếp tục doãng ra.