Tính đến ngày 15/9/2026, Việt Nam nhập siêu hơn 23,5 tỷ USD.Báo Đầu tư Đây là mức thâm hụt thương mại lớn nhất mà nền kinh tế từng ghi nhận, vượt xa kỷ lục cũ khoảng 18 tỷ USD của trọn năm 2008.VnBusiness Cùng khoảng thời gian đó, một đô la Mỹ trên thị trường liên ngân hàng đổi được 25.999 đồng vào ngày 18/9, thấp hơn mức 26.300 đồng hồi đầu năm. Đồng Việt Nam lên giá khoảng 1,1% trong chính năm nhập siêu lớn nhất lịch sử.
Bức tranh lớn ở đây có một mâu thuẫn đáng để dừng lại: nếu nhập siêu thật sự đang rút cạn ngoại tệ như phần lớn suy đoán, tỷ giá không thể đi ngược chiều như vậy.
Vì sao nỗi lo là hợp lý
Nỗi lo lần này không hề vô cớ. Việt Nam đã quen với vai trò xuất siêu suốt gần một thập kỷ, và lần gần nhất cán cân lật sang âm ở quy mô lớn là giai đoạn 2008-2011, khi thâm hụt thương mại đi kèm lạm phát hai chữ số và nhiều đợt điều chỉnh tỷ giá liên tiếp. Ký ức đó vẫn còn với không ít nhà đầu tư kỳ cựu.
Đợt nhập siêu lần này cũng không phải một tháng lẻ tẻ. Tháng thâm hụt đầu tiên là tháng 12/2025 với 554 triệu USD, và tính tới hết tháng 8/2026 chưa tháng nào cán cân dương trở lại.Tuổi Trẻ Chín tháng liên tiếp là một chuỗi, không phải nhiễu số liệu thống kê.
Ba dữ kiện đi ngược nỗi lo đó
Dữ kiện thứ nhất nằm ở tốc độ xuất khẩu. Đến 15/9, kim ngạch xuất khẩu đã vượt 400 tỷ USD, tăng 23,2% so với cùng kỳ, còn nhập khẩu đạt 424,35 tỷ USD, tăng 36%.Người Quan Sát Cả hai chiều cùng mở rộng mạnh, chỉ khác tốc độ. Nhập siêu ở đây là chênh lệch giữa hai đường cùng đi lên, không phải một đường đi lên gặp một đường đi xuống.
Dữ kiện thứ hai nằm ở thứ Việt Nam bỏ tiền ra mua. Theo số liệu 5 tháng đầu năm của Bộ Công Thương, nhóm tư liệu sản xuất chiếm 94,1% tổng kim ngạch nhập khẩu, hàng tiêu dùng chỉ chiếm 5,9%.Người Quan Sát Dòng tiền chảy ra ngoài để mua đầu vào cho sản xuất và đầu tư, không phải để mua hàng ngoại về dùng.
Dữ kiện thứ ba nằm ở chính tỷ giá. Nếu nhập siêu 23,5 tỷ USD thật sự rút cạn nguồn ngoại tệ, đồng Việt Nam đã phải yếu đi. Thực tế ngược lại nhờ dòng vốn FDI thực hiện 8 tháng đạt 17,25 tỷ USD, cao nhất trong 5 năm, cộng thêm kiều hối và du lịch.Doanh Nhân Ngoại tệ vào nền kinh tế qua nhiều cửa, cán cân thương mại chỉ là một trong số đó.
Cách trấn an quen thuộc cũng chưa đúng
Lời giải thích thường thấy nhất là Việt Nam đang nhập máy móc về dựng nhà máy mới cho điện tử và bán dẫn, nên thâm hụt hôm nay chính là xuất khẩu ngày mai. Số liệu hải quan không ủng hộ cách đọc này ở mức mà nó được nói ra.
Tính đến 15/9, nhóm máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng xuất đi 50,7 tỷ USD và nhập về 50,6 tỷ USD, gần như cân bằng.Báo Đầu tư Phần thâm hụt của cả nền kinh tế đến từ một nhóm khác hẳn: máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện. Nhóm này nhập 174,9 tỷ USD, xuất 110,6 tỷ USD, nhập siêu 64,3 tỷ USD, tức gần gấp ba lần mức nhập siêu của toàn nền kinh tế và chiếm khoảng 41% tổng kim ngạch nhập khẩu cả nước.Tinnhanhchungkhoan
Giá chip, không phải khối lượng
Một phần đáng kể của mức tăng đó là giá, không phải lượng. Ông Phan Quốc Bửu, Giám đốc Trung tâm Phân tích Công ty Cổ phần Chứng khoán BIDV (BSC), cho rằng kim ngạch nhập khẩu điện tử tăng nhanh ngay cả khi sản lượng không tăng tương ứng, do chip nhớ và bộ xử lý đã đắt lên rất mạnh.Tuổi Trẻ TrendForce cho biết doanh thu ngành DRAM toàn cầu quý II/2026 tăng 59,5% so với quý trước, lên gần 155 tỷ USD, với động lực chính là giá hợp đồng tăng chứ không phải sản lượng bán ra.Tinnhanhchungkhoan
Nguồn cung chip nhớ đang bị các trung tâm dữ liệu AI hút phần lớn, và Việt Nam đứng ở phía phải trả mức giá đó chứ không phải phía tạo ra nó. Đây là lý do vì sao khoảng cách xuất nhập khẩu điện tử nới rộng dù các nhà máy lắp ráp trong nước không đột ngột sản xuất ít đi.
Ba lời giải đang cạnh tranh nhau
Câu chuyện nhân quả ở đây chưa ngã ngũ, và mỗi công ty chứng khoán đang nghiêng về một hướng khác nhau. Chứng khoán Vietcombank gắn nhập siêu với cầu trong nước, cho rằng nhu cầu nhập máy móc, nguyên vật liệu và hàng hóa đầu vào tăng trong bối cảnh đầu tư công được đẩy mạnh. Chứng khoán Rồng Việt gắn khoảng cách này với năng lực doanh nghiệp Việt Nam, nhận định nhập siêu "còn phản ánh hạn chế về năng lực sản xuất và xuất khẩu". Chứng khoán BIDV nghiêng về giá đầu vào.
Dữ liệu hiện có ủng hộ mạnh nhất cho hướng thứ ba và thứ hai. Mức tăng giá DRAM là con số đo được, trong khi nhóm máy móc thiết bị thuần túy lại gần như cân bằng, nên cách giải thích "nhập máy về dựng nhà máy" chỉ đúng với một phần nhỏ của con số tổng. Điều đó không loại bỏ hai hướng còn lại, chỉ xếp chúng xuống vai trò bổ sung.
Con số đáng theo dõi thật sự
Con số đáng chú ý nhất không phải 23,5 tỷ USD, mà là tốc độ co lại của phần thặng dư do khối FDI tạo ra. Theo số liệu Cục Thống kê công bố đầu tháng 9, khối FDI 8 tháng vẫn xuất siêu 10,13 tỷ USD, nhưng cùng kỳ năm ngoái con số này là 29,61 tỷ USD.Tuổi Trẻ Tính đến 15/9, phần xuất siêu ấy chỉ còn 8,74 tỷ USD.Báo Đầu tư Cùng lúc, khối doanh nghiệp trong nước nhập siêu 30,60 tỷ USD sau 8 tháng, so với 15,58 tỷ USD cùng kỳ, còn xuất khẩu của khối này chỉ tăng 7,4% trong khi khối FDI tăng 26,9%.
Cách đo gọn nhất cho cả câu chuyện là tỷ lệ chuyển hóa. Sau 8 tháng, mỗi đô la Mỹ nhập khẩu tăng thêm của nhóm điện tử chỉ đi cùng 0,52 đô la Mỹ xuất khẩu tăng thêm. Gộp cả nhóm điện thoại thì tỷ lệ này là 0,63 đô la Mỹ. Gộp hai nhóm này lại, khâu lắp ráp 8 tháng năm nay thâm hụt 21,85 tỷ USD, trong khi cùng kỳ năm ngoái còn xuất siêu 2,06 tỷ USD.
Tỷ lệ chuyển hóa nhích lên trong các kỳ tới nghĩa là hàng nhập về đang chảy đúng vào dây chuyền rồi ra cảng, và thâm hụt sẽ tự thu hẹp. Tỷ lệ này tụt xuống nghĩa là Việt Nam đang trả nhiều hơn cho cùng một lượng hàng lắp ráp, và phần giá trị giữ lại trong nước đang mỏng đi.
Mốc thời gian sắp tới
Trong kết luận tại buổi làm việc với Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc đã yêu cầu Bộ Công Thương làm rõ tình hình xuất khẩu, nhập khẩu và nhập siêu điện tử, hoàn thành trong tháng 9/2026, đồng thời làm việc trực tiếp với các doanh nghiệp có chênh lệch lớn giữa kim ngạch nhập khẩu và xuất khẩu.Tinnhanhchungkhoan Một nhiệm vụ khác là rà soát danh mục sản phẩm công nghiệp hỗ trợ ưu tiên cho ngành điện tử, hoàn thành trong tháng 10/2026.
Với nhà đầu tư, khung đọc hợp lý dưới tình hình hiện tại là tách hai câu hỏi ra. Câu hỏi về rủi ro tỷ giá đã có câu trả lời tạm thời: dòng vốn FDI, kiều hối và du lịch đang bù đủ, và thị trường ngoại hối chưa phát tín hiệu căng. Câu hỏi về chất lượng tăng trưởng thì chưa có câu trả lời chắc chắn, và nó sẽ được trả lời bằng tỷ lệ giá trị Việt Nam giữ lại được trong mỗi đô la Mỹ xuất khẩu ở các kỳ báo cáo tới.
Nhóm hưởng lợi rõ ràng nhất từ chu kỳ này là các doanh nghiệp nội địa chen được vào chuỗi cung ứng của khối ngoại, từ linh kiện điện tử, cơ khí chính xác cho tới bao bì công nghiệp và logistics cảng biển. Nhóm chịu áp lực nhiều hơn là các doanh nghiệp lắp ráp thuần túy, nơi giá đầu vào tăng nhanh hơn giá bán ra.
Con số 23,5 tỷ USD không đo sức khỏe xuất khẩu của Việt Nam. Nó đo giá chip nhớ thế giới và tốc độ mở rộng của khối FDI. Hai thứ đó đều có thể quay đầu, nhưng không quay đầu theo cùng một nhịp với cán cân thương mại. Số liệu xuất nhập khẩu tháng 9 và báo cáo rà soát của Bộ Công Thương cuối tháng này sẽ là điểm kiểm chứng gần nhất cho tỷ lệ chuyển hóa của khâu lắp ráp.