Rạng sáng 17/9 theo giờ Việt Nam, Ủy ban Thị trường Mở Liên bang (FOMC) khép lại cuộc họp ngày 16/9 bằng quyết định nâng lãi suất tham chiếu thêm 25 điểm cơ bản, đưa biên độ mục tiêu lên 3,75-4% với tỷ lệ biểu quyết 12-0.CafeF Đây là lần đầu tiên Fed tăng lãi suất kể từ tháng 7/2023, sau ba lần giảm cuối năm 2025 và một chuỗi cuộc họp giữ nguyên trong năm nay.
Theo cách hiểu quen thuộc, lãi suất lên thì vàng phải xuống, vì vàng không trả lãi nên khi tiền gửi và trái phiếu trả cao hơn, chi phí cơ hội của việc nắm giữ vàng tăng theo. Nhưng phiên 16/9 tại Mỹ lại đi ngược quy luật đó: giá vàng thế giới tăng 1,46%, lên 4.354,78 USD/ounce, trong khi thị trường cổ phiếu Mỹ giảm điểm. Đây không phải một sự cố ngẫu nhiên, mà là kết quả của cách thị trường đọc lại toàn bộ bộ dự báo đi kèm quyết định.
Quyết định đã được đoán trước, thông điệp đi kèm thì không
Trước cuộc họp, thị trường đã định giá xác suất Fed nâng lãi suất trên 90%, nên bản thân quyết định không phải là thông tin bất ngờ. Bộ dự báo công bố cùng lúc mới là phần khiến thị trường phải tính toán lại. Trong 18 quan chức tham gia dự báo, 16 người cho rằng Fed có thể tăng thêm ít nhất một lần nữa trong năm nay, 4 người để ngỏ khả năng có thêm hai đợt, chỉ 2 người xem đợt tháng 9 là đủ.CafeF Phần đông nội bộ Fed vẫn nghiêng về hướng thắt chặt thêm.
Quan trọng hơn với thị trường vàng là phần dự báo lạm phát. Fed nâng dự báo PCE toàn phần năm nay lên 3,7% và PCE lõi lên 3,4%, cao hơn 0,1 điểm phần trăm so với bản dự báo tháng 6, và không kỳ vọng lạm phát trở lại mục tiêu 2% cho tới năm 2029. Tỷ lệ thất nghiệp dự báo ở 4,1%, thấp hơn 0,2 điểm phần trăm so với tháng 6, cho thấy thị trường lao động còn đủ vững để Fed dồn sức xử lý lạm phát.
Chủ tịch Hội đồng Thống đốc kiêm Chủ tịch FOMC Kevin Warsh giữ giọng cứng rắn tại họp báo. Ông nói lạm phát đang quá cao và đã quá cao trong thời gian quá dài, số liệu mùa hè chưa cho thấy xu hướng cơ bản đã cải thiện đáng kể.CNBC
Cổ phiếu giảm, lợi suất quay lại 5%, riêng vàng đi lên
Phản ứng của các kênh tài sản trong cùng phiên 16/9 tách làm hai hướng rõ rệt. Dow Jones mất 631,21 điểm, tương đương 1,21%, đóng cửa tại 51.461,90 điểm. S&P 500 giảm 0,45%, Nasdaq gần như đứng yên. VIX tăng 5,8% lên 17,71, phản ánh tâm lý phòng thủ chiếm ưu thế.CNBC Cả ba chỉ số đều đang tăng điểm trước khi quyết định được công bố, tức đà giảm đến sau khi thị trường nghe xong thông điệp cứng rắn của ông Warsh chứ không phải phản ứng với riêng con số lãi suất. Lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm quay lại mốc 5%, giao dịch quanh 5,008%, vùng cao nhất kể từ năm 2007.CNBC
Vàng lại đi hướng ngược lại hoàn toàn. Phiên 15/9, giá vàng thế giới đóng cửa ở 4.292,30 USD/ounce, vùng thấp nhất kể từ đầu tháng 8 sau ba tuần giảm liên tiếp. Sang phiên 16/9, giá bật lên 4.354,78 USD/ounce, tăng 62,48 USD chỉ trong một phiên.
Vàng chạy theo lãi suất thực, không chạy theo lãi suất danh nghĩa
Cơ chế giải thích nghịch lý này khá đơn giản khi tách đúng biến số. Chi phí cơ hội của vàng không đo bằng lãi suất danh nghĩa mà đo bằng lãi suất thực, tức phần lãi suất còn lại sau khi trừ đi lạm phát. Fed nâng lãi suất danh nghĩa thêm 0,25 điểm phần trăm, nhưng cùng lúc tự nâng dự báo lạm phát và dời mốc đạt mục tiêu 2% sang tận năm 2029. Hai con số cùng đi lên với biên độ gần nhau, nên lãi suất thực gần như đứng yên, và vàng không mất thêm sức hấp dẫn nào so với trước cuộc họp.
Nguồn gốc của đợt lạm phát lần này cũng đáng chú ý. Ngân hàng trung ương thường không phản ứng mạnh với cú sốc nguồn cung, nhưng xung đột với Iran kéo dài đã giữ giá dầu ở mức cao lâu hơn dự kiến, với dầu Brent đóng cửa phiên 16/9 tại 107,47 USD/thùng. Lãi suất cao có thể làm chậm nhu cầu tiêu dùng, nhưng không kéo được một thùng dầu nào quay lại thị trường. Với nhà đầu tư, một nền kinh tế vừa bị siết tiền vừa chịu giá năng lượng cao là môi trường mà vàng thường được chọn làm nơi trú ẩn. Lãi suất vay mua nhà cố định 30 năm tại Mỹ cũng đã lên 7,19%, tăng khoảng 0,38 điểm phần trăm kể từ hội nghị Jackson Hole cuối tháng 8.CafeF
Hai cách đọc khác cho cùng cú tăng của vàng
Câu chuyện nhân quả ở đây chưa hẳn đã khép lại. Cách đọc thứ nhất là dòng tiền ngại rủi ro: cổ phiếu Mỹ giảm và VIX tăng 5,8% trong cùng phiên, nên một phần tiền rút khỏi cổ phiếu có thể đã chảy sang vàng như kênh trú ẩn ngắn hạn. Cách đọc thứ hai là mua lại kỹ thuật: vàng đã giảm ba tuần liên tiếp và rơi về vùng thấp nhất kể từ đầu tháng 8, nên nhịp bật sau tin chính thức mang dáng dấp hành vi bán theo tin đồn rồi mua lại theo tin tức.
Dữ liệu hiện có chưa tách bạch được các lời giải này. Điều rõ hơn là lợi suất trái phiếu 10 năm đã quay lại 5% mà vàng vẫn giữ được mức tăng đến cuối phiên - nếu cú tăng chỉ đến từ tâm lý ngại rủi ro ngắn hạn, mức lợi suất cao như vậy thường đủ sức kéo giá vàng trở xuống ngay trong phiên. Việc vàng trụ vững cho thấy cơ chế lãi suất thực nhiều khả năng là lực đỡ chính, dù không phải lời giải thích duy nhất.
Vàng SJC đang đứng ở đâu so với thế giới
Giá vàng miếng SJC đóng cửa ngày 16/9 ở mức 143,5 triệu đồng/lượng mua vào và 146,5 triệu đồng/lượng bán ra, tăng 0,83% so với phiên liền trước, niêm yết trước khi Fed công bố quyết định. Nhẫn SJC 99,99% bán ra ở 145 triệu đồng/lượng. Tỷ giá USD/VND ở mức 25.986 đồng; quy đổi giá vàng thế giới 4.354,78 USD/ounce theo tỷ giá này cho khoảng 136,4 triệu đồng/lượng.
Chênh lệch giữa giá bán ra của vàng miếng SJC và giá thế giới quy đổi vì thế còn khoảng 10,1 triệu đồng/lượng, tương đương 7,4%. Với nhẫn SJC, khoảng cách là 8,6 triệu đồng/lượng, tương đương 6,3%. Con số này đã hạ nhiệt từ mức 8,7% hôm 10/9, nhưng chủ yếu vì giá thế giới tăng nhanh hơn giá trong nước chứ không phải vì giá trong nước hạ.
Bên cạnh đó còn một chi phí thứ hai người mua trả ngay từ lúc đặt tiền: chênh lệch mua vào - bán ra của vàng miếng SJC đang là 3 triệu đồng/lượng, tức khoảng 2,05% giá mua. Mua ở giá bán ra và bán lại ngay ở giá mua vào, người mua mất khoản đó trước khi thị trường kịp biến động. Lãi suất huy động 12 tháng cao nhất thị trường ngày 16/9 đạt 7,15%/năm - tức khoản chênh 7,4% mà người mua vàng SJC trả thêm so với giá thế giới quy đổi tương đương hơn một năm lãi tiền gửi ở mức tốt nhất.
Điều đáng theo dõi trong phiên hôm nay
Con số đáng đọc nhất phiên 17/9 không phải mức giá SJC trên bảng niêm yết mà là khoảng cách giữa giá đó và giá thế giới quy đổi. Giá thế giới đã tăng 1,46% từ đêm qua, còn giá SJC chưa kịp phản ánh. Nếu SJC tăng chậm hơn thế giới, khoảng cách tiếp tục co lại từ mức 7,4%. Nếu SJC tăng nhanh hơn, khoảng cách giãn lại và phần giá tăng thêm đến từ tâm lý trong nước chứ không đến từ thị trường quốc tế.
Kênh thứ hai cần theo dõi là tỷ giá. Lợi suất trái phiếu Mỹ ở 5% cùng định hướng còn một đợt tăng nữa trong năm thường giữ đồng USD ở mặt bằng cao, nhưng tỷ giá USD/VND hiện vẫn đi ngang, nên áp lực truyền dẫn tới giá vàng trong nước và dòng vốn ngoại chưa xuất hiện rõ. Mốc cần đặt cạnh nhau trong các phiên tới là tỷ giá cuối phiên và giá trị mua bán ròng của khối ngoại trên sàn HOSE.
Bức tranh chung cho thấy vàng đang được nâng đỡ bởi lãi suất thực gần như không đổi, chứ không phải bởi việc Fed nới lỏng chính sách. Nếu lạm phát Mỹ trong các tháng tới thực sự hạ nhiệt như một số dự báo lạc quan hơn kỳ vọng, khoảng cách giữa lãi suất danh nghĩa và lạm phát sẽ mở rộng trở lại - đó mới là kịch bản có thể khiến vàng chịu áp lực thật sự.