Hai sự kiện của Hòa Phát diễn ra cách nhau đúng một ngày. Ngày 10/9, mỏ sắt Quý Xa ở Lào Cai khai thác trở lại sau ba năm nằm im vì giấy phép hết hạn.Báo Lào Cai Ngày 11/9, Chủ tịch HĐQT Hòa Phát Trần Đình Long và Tổng Giám đốc Nguyễn Việt Thắng đón đoàn lãnh đạo Vale do Tổng Giám đốc Gustavo Duarte Pimenta dẫn đầu, kỷ niệm 10 năm hợp tác và ký thỏa thuận mới.MarketTimes
Nhìn thoáng qua, hai tin này đi ngược chiều nhau. Một bên là tự chủ nguyên liệu trong nước, một bên là gắn chặt hơn với nhà cung cấp nước ngoài. Nhưng đọc kỹ số liệu thì cả hai cùng nói một điều: lượng quặng Hòa Phát cần đã lớn hơn rất nhiều so với những gì mỏ trong nước có thể cấp, và khoảng cách đó sẽ còn giãn ra khi Dung Quất 2 chạy đủ công suất.
Quy mô sản xuất đã vượt xa quy mô mỏ trong nước
Hòa Phát đang ở giai đoạn sản lượng lớn nhất lịch sử tập đoàn. Nửa đầu năm 2026, tập đoàn sản xuất 7 triệu tấn thép, tăng 36% so với cùng kỳ; riêng quý II, sản lượng thép thô đạt hơn 3,6 triệu tấn, tăng 48% so với cùng kỳ 2025.CafeF Mục tiêu cả năm là gần 15 triệu tấn thép, tăng khoảng 40%, phần lớn đến từ tổ hợp Dung Quất 2 chạy ổn định.VietnamBiz
Chỗ thép đó cần quặng, và quặng chủ yếu đi tàu về. Quặng sắt nhập khẩu chiếm hơn 90% nguyên liệu đầu vào sản xuất thép của Hòa Phát.Người Quan Sát Ở cấp toàn ngành, Việt Nam nhập khoảng 30 triệu tấn quặng sắt mỗi năm, tương đương 95% nhu cầu và tốn ít nhất 3 tỷ USD.CafeF
Đặt Quý Xa vào cạnh con số đó sẽ thấy rõ khoảng cách. Mỏ này có trữ lượng đưa vào thiết kế khai thác hơn 73,2 triệu tấn, công suất tối đa 5 triệu tấn quặng thô mỗi năm trong 15 năm 8 tháng.CafeF Từ nay đến cuối năm 2026, mục tiêu là hơn 1 triệu tấn quặng.Công Luận
Nói cách khác, ngay cả khi Quý Xa chạy hết công suất thiết kế, 5 triệu tấn một năm cũng chỉ bằng một phần sáu lượng quặng cả ngành thép trong nước phải nhập. Lô quặng đầu tiên còn chảy về Nhà máy Gang thép Lào Cai chứ chưa về Dung Quất. Tự chủ nguyên liệu đang có bước đi thật, chỉ là bước đi đó chưa đủ lớn để đổi cấu trúc chi phí của Hòa Phát trong vài năm tới.
Vì sao cấu trúc chi phí này quyết định biên lợi nhuận
Với doanh nghiệp luyện thép từ quặng, giá vốn ăn gần hết doanh thu, nên vài phần trăm chênh lệch ở đầu vào đủ để đảo chiều lợi nhuận. Nhìn vào con số, chuỗi tám quý gần nhất của Hòa Phát cho thấy rõ điều đó:
| Kỳ | Doanh thu thuần (tỷ đồng) | Giá vốn (tỷ đồng) | Biên lợi nhuận gộp |
|---|---|---|---|
| Q4/2024 | 34.491,0 | 30.126,1 | 12,7% |
| Q2/2025 | 35.910,5 | 29.320,8 | 18,4% |
| Q4/2025 | 46.176,5 | 39.779,8 | 13,9% |
| Q1/2026 | 52.900,8 | 44.535,8 | 15,8% |
| Q2/2026 | 55.158,9 | 44.671,1 | 19,0% |
Biên gộp quý II/2026 đạt 19,0%, cao nhất trong tám quý. Giá vốn chỉ nhích từ 44.535,8 tỷ lên 44.671,1 tỷ đồng trong khi doanh thu tăng thêm hơn 2.200 tỷ, nên phần chênh rơi thẳng vào lợi nhuận gộp.
Điều cần thừa nhận là mức 19,0% đó không chỉ đến từ giá quặng rẻ. Sản lượng thép thô tăng 48% giúp chia mỏng chi phí cố định và khấu hao của Dung Quất 2 trên mỗi tấn sản phẩm. Thuế chống bán phá giá với thép cuộn cán nóng nhập từ Trung Quốc đang đỡ giá bán trong nước. Nguyên liệu đầu vào cũng rẻ hơn giai đoạn trước. Dữ liệu hiện có chưa tách được phần đóng góp riêng của từng yếu tố, nên đọc con số 19,0% như một kết quả hội tụ của nhiều lực đẩy sẽ đúng hơn là quy hết về giá quặng.
Giá quặng đang ở đâu
Quặng sắt thế giới đóng ở 98,68 USD/tấn ngày 10/9, tăng 4,4% so với 94,55 USD/tấn cách đó đúng một tháng. Vẫn dưới mốc 100 USD, tức là vùng tương đối dễ thở cho nhà luyện thép. Than cốc, khoản chi phí đầu vào lớn còn lại, ở mức 274 USD/tấn. Đầu ra thì thuận: thép cuộn cán nóng ở 1.272,93 USD/tấn phiên 11/9.
Điểm cần lưu ý là đòn bẩy khối lượng. Khi Dung Quất 2 chạy đủ công suất thiết kế, khối lượng quặng Hòa Phát tiêu thụ tăng theo, nên mỗi biến động của giá quặng sẽ nhân với một khối lượng lớn hơn trước. Độ nhạy của biên lợi nhuận với giá quặng sắt vì thế lớn dần lên chứ không nhỏ đi, kể cả khi quặng Quý Xa đã bắt đầu chảy về.
Thạch Khê: mỏ lớn nhất, và cũng chậm nhất
Nếu Quý Xa là bước đi đã thành hình, Thạch Khê ở Hà Tĩnh vẫn là câu chuyện dài hạn. Mỏ có trữ lượng khoảng 500 triệu tấn, lớn nhất Đông Nam Á, được phát hiện từ năm 1960 và gần như đắp chiếu suốt 15 năm.
Ngày 2/7/2026, Sở Tài chính Hà Tĩnh ban hành Quyết định 4748/QĐ-STC chấm dứt hoạt động dự án và thu hồi giấy chứng nhận đầu tư của chủ đầu tư cũ là Công ty CP Sắt Thạch Khê, mở đường chọn nhà đầu tư mới.Vietstock Đây là bước chấm dứt pháp lý với bên cũ, chưa phải quyết định chọn bên mới.
Các nút thắt vẫn nguyên: lo ngại môi trường quanh phương án xả nước thải ra biển, và khoảng 7.000 hộ với 27.000 người ở các xã ven biển đang sống trong quy hoạch treo, chưa được sửa nhà, hạ tầng xuống cấp.Người Quan Sát Tháng 5/2026, Hòa Phát đề xuất tự làm hoặc liên danh với Vinacomin, THACO, Vingroup để nghiên cứu khai thác, đồng thời đề nghị mời chuyên gia quốc tế đánh giá công nghệ và tác động môi trường.Tuổi Trẻ Đây vẫn là đề xuất, chưa phải phương án được duyệt.
Cùng địa bàn, Vingroup đã đi trước một bước ở khâu hạ nguồn. Nhà máy thép Vinmetal Hà Tĩnh nhận chứng nhận đầu tư ngày 27/2/2026, tổng vốn gần 80.000 tỷ đồng, công suất giai đoạn 1 khoảng 5 đến 6 triệu tấn mỗi năm.Nhà Đầu Tư Cuộc đua giành quyền khai thác mỏ vì thế không chỉ có Hòa Phát.
Thỏa thuận với Vale thực sự ký cái gì
Đây là chỗ nhiều người đọc lướt tiêu đề sẽ hiểu sai. Thỏa thuận ngày 11/9 giữa Hòa Phát và Vale là chương trình phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực công nghệ vật liệu cho ngành luyện kim Việt Nam.Người Quan Sát Trong buổi làm việc, hai bên trao đổi về xu hướng vận hành ngành thép toàn cầu, công nghệ luyện kim mới, giải pháp tiết kiệm năng lượng và lộ trình giảm phát thải carbon.
Nói cách khác, văn bản được ký không phải hợp đồng cam kết sản lượng hay giá quặng cho các năm tới. Nó là cam kết duy trì quan hệ đối tác chiến lược, còn phần vật chất của quan hệ đó vẫn nằm trong các hợp đồng mua bán quặng thường niên mà hai bên không công bố điều khoản.
Điều đáng chú ý nằm ở việc chính Tổng Giám đốc Vale bay sang Việt Nam cho một thỏa thuận đào tạo. Một nhà cung cấp toàn cầu chỉ điều lãnh đạo cao nhất đi cho những khách hàng mà họ muốn giữ lâu dài. Với một doanh nghiệp đang nâng sản lượng lên gần 15 triệu tấn thép một năm, đây là tín hiệu về chiều dài của quan hệ mua bán, không phải về giá của lô hàng năm sau. Cũng cần nói rõ: đây là suy luận hợp lý từ việc ai đi ký, chứ không phải điều khoản nào trong thỏa thuận xác nhận trực tiếp.
Theo dõi gì
Trên sàn, HPG đóng cửa phiên 11/9 ở 21.300 đồng, giảm 2,52%, vốn hóa 163.500 tỷ đồng, trong phiên VN-Index mất 34,02 điểm.
Ba mốc phía trước sẽ trả lời câu hỏi tự chủ nguyên liệu có chuyển thành tiền hay không. Cuối tháng 10, báo cáo tài chính quý III/2026 của Hòa Phát công bố; dòng đáng đọc trước tiên là tỷ lệ giá vốn trên doanh thu thuần. Giữ được quanh 81% như quý II nghĩa là chi phí đầu vào chưa gây sức ép, còn vọt lên vùng 85-86% như quý IV/2025 nghĩa là giá nguyên liệu đã bắt đầu ăn vào biên.
Quý cuối năm, sản lượng thực tế của Quý Xa và phần quặng được phân bổ cho các nhà máy của Hòa Phát sẽ cho biết mỏ này đóng góp ở mức nào, ngoài Nhà máy Gang thép Lào Cai. Và ở Hà Tĩnh, quyết định chọn nhà đầu tư mới cho Thạch Khê là mốc quyết định câu chuyện tự chủ nguyên liệu của ngành thép Việt Nam dừng ở quy mô Quý Xa hay bước sang một quy mô khác hẳn.