Rạng sáng thứ Năm 17/9 giờ Việt Nam, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ công bố quyết định lãi suất sau cuộc họp 15-16/9. Thị trường tài chính đang định giá gần 90% khả năng Fed nâng lãi suất thêm 0,25 điểm phần trăm, theo công cụ CME FedWatch, tăng từ mức khoảng 70% một ngày trước đó.CNBCCBS News
Nhưng với người Việt đang giữ vàng, câu chuyện đáng chú ý hơn kết quả cuộc họp đã diễn ra rồi: trong ba tuần vàng thế giới lao dốc vì kỳ vọng thắt chặt, khoảng chênh giữa giá bán vàng miếng SJC và giá vàng thế giới quy đổi đã nới hơn gấp đôi, từ 3,72 triệu lên 8,24 triệu đồng mỗi lượng. Đây là rủi ro cụ thể và đo lường được, khác với việc dự đoán một quyết định vẫn chưa ngã ngũ.
Dữ liệu lạm phát đẩy kỳ vọng Fed lên gần 90%
Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 8 của Mỹ tăng 0,4% so với tháng trước và 3,4% so với cùng kỳ năm ngoái. Phần lõi, tức loại bỏ thực phẩm và năng lượng, tăng 0,3%, cao hơn dự báo 0,2%. Riêng giá xăng tăng 3,9% và một mình đóng góp hơn một phần ba mức tăng của cả rổ hàng hóa.CNBC
Một ngày trước đó, chỉ số giá sản xuất (PPI) tháng 8 tăng 0,4% so với tháng trước, khớp dự báo.CNBC Nhưng tính theo năm, PPI đã vọt lên 5,4% từ mức 4,8% của tháng 7.Vietstock Giá dầu thô kỳ hạn quay lại trên mốc 100 USD/thùng do xung đột Trung Đông leo thang cũng góp phần đẩy lạm phát lên.Thời báo Ngân hàng Tính đến nay, lạm phát Mỹ đã chạy trên mục tiêu 2% của Fed suốt 65 tháng liên tiếp, một chuỗi dài bất thường trong lịch sử điều hành chính sách tiền tệ Mỹ hiện đại.
Hai kịch bản và một canh bạc phiếu bầu FOMC
Kịch bản thị trường đang định giá cao nhất là Fed nâng lãi suất lên vùng 3,75-4,00%, lần tăng đầu tiên kể từ tháng 7/2023. Bài phát biểu của Chủ tịch Fed Kevin Warsh tại Jackson Hole cuối tháng 8 được giới phân tích đánh giá là nghiêng về thắt chặt. "Lập trường cứng rắn của Chủ tịch Warsh tại Jackson Hole đồng nghĩa khả năng cao sẽ có một đợt tăng lãi suất trong tháng này, trừ khi CPI giảm bất ngờ đáng kể", Stephen Stanley, Kinh tế trưởng về Mỹ tại Santander U.S. Capital Markets, nhận định trong khảo sát của Reuters.Thời báo Ngân hàng CPI công bố sau đó không giảm mà tăng nhanh hơn dự báo ở phần lõi, càng củng cố kịch bản này.
Kịch bản còn lại, Fed giữ nguyên lãi suất, vẫn là dự báo của đa số giới kinh tế. Khảo sát Reuters từ 4/9 đến 9/9 với 93 nhà kinh tế cho thấy 65 người, tương đương khoảng 70%, dự báo lãi suất được giữ trong vùng 3,50-3,75%.Thời báo Ngân hàng Nhưng khảo sát đóng ngày 9/9, hai ngày trước khi CPI được công bố, nên khoảng chênh giữa khoảng 70% này và gần 90% thị trường định giá tăng phần lớn đến từ hai ngày dữ liệu lạm phát dồn dập sau đó.
Chỗ dựa mà mức định giá thị trường chưa phản ánh hết là cơ cấu phiếu bầu FOMC: tại cuộc họp tháng 7, chỉ 3 trong 12 thành viên ủng hộ nâng lãi suất, và các nhà kinh tế của ING ước tính trong nhóm 9 người ủng hộ thắt chặt, chỉ 3 người có quyền biểu quyết năm nay.Thời báo Ngân hàng Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng công khai phản đối lãi suất cao, đe dọa ngừng giao thương với các quốc gia có thặng dư thương mại với Mỹ nếu Fed không hạ lãi suất, một sức ép chính trị lên số phiếu ủng hộ giữ nguyên.
Vàng đã phản ứng trước, nhưng không đều
Giá vàng thế giới giảm ba tuần liên tiếp, từ đỉnh 4.658,11 USD/troy ounce phiên 25/8 xuống 4.386,71 USD/troy ounce phiên 11/9, tương đương giảm 5,83%. Vàng miếng SJC giảm chậm hơn nhiều, từ đỉnh 150,6 triệu đồng/lượng phiên 25/8 về 146,0 triệu đồng/lượng ngày 12/9, tức chỉ giảm 3,06%.
Chính độ lệch tốc độ đó tạo ra thay đổi đáng chú ý nhất với người mua vàng trong nước. Quy đổi giá thế giới về đồng Việt Nam theo tỷ giá liên ngân hàng 25.933,5 đồng/USD phiên 11/9, một lượng vàng thế giới tương đương khoảng 137,16 triệu đồng, trong khi SJC bán ra 145,4 triệu đồng cùng phiên, chênh 8,24 triệu đồng/lượng, tức 6,0%. Phiên 25/8, khoảng chênh này chỉ 3,72 triệu đồng/lượng, tức 2,5%. Trong ba tuần vàng thế giới giảm, phần người mua trong nước trả cao hơn giá quốc tế đã nới hơn gấp đôi.
Bên cạnh đó, chênh lệch mua vào - bán ra của vàng miếng SJC ngày 12/9 là 3,0 triệu đồng/lượng (143,0 triệu mua vào so với 146,0 triệu bán ra). Người mua hôm nay và bán lại ngay ngày mai mất khoản này trước khi giá kịp nhúc nhích.
Cần nói rõ đà giảm ba tuần của vàng thế giới không chỉ do kỳ vọng Fed. Chốt lời sau hai tuần tăng rất mạnh trong tháng 8 (từ 4.334,92 USD/troy ounce phiên 18/8 vọt lên 4.658,11 USD/troy ounce phiên 25/8) và giá dầu trên 100 USD/thùng hút dòng tiền phòng ngừa lạm phát sang năng lượng cũng là hai lời giải cùng tồn tại. Nhưng dữ liệu vẫn nghiêng nhiều nhất về lời giải Fed, vì phiên giảm sâu nhất chuỗi là 10/9 với mức 1,84%, đúng ngày PPI được công bố; hai yếu tố còn lại chỉ khuếch đại nhịp giảm.
Tỷ giá đi ngược mô hình quen thuộc
Phản xạ phổ biến của nhà đầu tư mới là khi Fed nâng lãi suất, USD mạnh lên và đồng Việt Nam mất giá. Dữ liệu ba tuần qua chưa đi theo lối đó. Tỷ giá USD/VND đóng cửa phiên 11/9 ở 25.933,5 đồng, giảm 139 đồng so với phiên 31/8 và là vùng thấp nhất kể từ đầu năm. So với mức 26.300 đồng ngày 1/1, đồng Việt Nam đã lên giá 1,39% so với USD trong hơn tám tháng. Chỉ số đồng USD trên thị trường quốc tế cũng chỉ quanh mức 99 điểm phiên 11/9, không bật mạnh dù kỳ vọng thắt chặt tăng.Trading Economics
Nguồn cung ngoại tệ trong nước, gồm giải ngân vốn đầu tư nước ngoài, kiều hối và cán cân thương mại, mới là lý do chính, chứ không phải chênh lệch lãi suất Mỹ - Việt Nam. Quyết định của Fed có ảnh hưởng đến tỷ giá, nhưng ba tuần vừa rồi nó chưa phải yếu tố mạnh nhất.
Lãi suất tiết kiệm không đổi theo đêm thứ Năm
Đây là phần ít bị tác động nhất trong ngắn hạn. Lãi suất huy động do Ngân hàng Nhà nước và cung cầu vốn trong nước quyết định, không liên thông trực tiếp với lãi suất điều hành của Fed. Biểu lãi suất trực tuyến ngày 12/9 cho thấy kỳ hạn 12 tháng đang có 9 ngân hàng niêm yết từ 7%/năm trở lên, dẫn đầu là ACB với 7,8%/năm, cao hơn 1 điểm phần trăm so với nhóm ngân hàng quốc doanh, do cạnh tranh huy động trong nước tạo ra chứ không phải do Fed.CafeF
Một sổ tiết kiệm đã ký giữ nguyên lãi suất đến hết kỳ hạn bất kể Fed quyết gì vào đêm 16/9. Điều có thể thay đổi là mặt bằng huy động của các kỳ sau, với độ trễ thường tính bằng quý chứ không phải bằng ngày.
Tín hiệu cần theo dõi
Bức tranh lớn cho thấy hai kịch bản Fed vẫn cạnh tranh ở tỷ lệ chưa dứt khoát: gần 90% thị trường định giá tăng lãi suất, nhưng khoảng 70% giới kinh tế (tính trước khi CPI công bố) vẫn nghiêng về giữ nguyên, và cơ cấu phiếu bầu FOMC tháng 7 nghiêng về phía ôn hòa. Bản thông cáo FOMC rạng sáng 17/9 cùng câu trả lời của ông Warsh về lộ trình quý IV sẽ là yếu tố quyết định, vì thị trường quan tâm định hướng sắp tới không kém gì mức lãi suất công bố ngày 16/9.
Với riêng người mua vàng trong nước, tín hiệu đáng theo dõi nhất không nằm ở quyết định của Fed mà ở khoảng chênh giữa giá bán vàng miếng SJC và giá thế giới quy đổi. Khoảng chênh co lại về vùng 3-4 triệu đồng/lượng như hồi cuối tháng 8 cho thấy thị trường trong nước đã hấp thụ xong biến động từ Fed. Ngược lại, khoảng chênh tiếp tục nới rộng nghĩa là phần trả thêm so với giá quốc tế đang dày lên, và đó là khoản người mua gánh, không phải giá thế giới gánh.