Nửa đầu năm 2026, người dân Việt Nam gửi thêm khoảng 733.000 tỷ đồng vào hệ thống ngân hàng, đưa tổng tiền gửi dân cư lần đầu vượt 11,07 triệu tỷ đồng, tăng 7,1% so với cuối năm 2025.Dân Trí Riêng tháng 6, dòng tiền này tăng thêm gần 242.000 tỷ đồng.Vietstock Đây là hành vi của số đông, và số đông đang tin rằng gửi tiết kiệm là nơi trú ẩn an toàn nhất khi vàng, bất động sản và cổ phiếu đều biến động mạnh.
Niềm tin đó có cơ sở, nhưng chỉ đúng ở một nửa biểu lãi suất. Nếu bạn đang gửi tiết kiệm kỳ hạn dưới 6 tháng để giữ tính linh hoạt, bài viết này sẽ chỉ ra một con số trong quy định mà nhiều người bỏ qua khi so sánh các mức lãi suất.
Niềm tin này đang được số liệu ủng hộ
Nói đơn giản thì lãi suất huy động năm nay đã tăng thật, và tăng đáng kể. Theo biểu lãi suất trực tuyến ngày 6/9, nhóm bốn ngân hàng quốc doanh Agribank, BIDV, Vietcombank và VietinBank cùng niêm yết 6,6%/năm cho kỳ hạn 6 và 9 tháng, 6,8%/năm cho kỳ hạn 12 và 18 tháng.Kenh14 Ở khối cổ phần, ACB dẫn đầu kỳ hạn 12 tháng với 7,8%/năm, Sacombank 7,5%/năm, LPBank và Saigonbank cùng 7,2%/năm. Chín ngân hàng đang trả từ 7%/năm trở lên ở kỳ hạn này.
Đặt cạnh các kênh có mức rủi ro tương đương, con số đó đúng là hấp dẫn. Nhóm 24 quỹ trái phiếu mở đang có lợi suất bình quân khung 12 tháng khoảng 5,71%, phân hóa rộng từ 2,16% đến 7,63%. Đường cong lợi suất trái phiếu chính phủ ngày 9/9 chạy từ 3,915%/năm ở kỳ hạn 1 năm đến 4,424%/năm ở kỳ hạn 10 năm. Tiền gửi kỳ hạn dài vì thế vừa trả cao hơn, vừa được bảo hiểm tiền gửi, lại không chịu biến động giá trị tài sản ròng hằng ngày như chứng chỉ quỹ.
Nói cách khác, người chọn gửi tiết kiệm 12 tháng trong năm 2026 không hề chọn sai. Vấn đề nằm ở chỗ khác: phần lớn tiền nhàn rỗi của các hộ gia đình lại không nằm ở kỳ hạn 12 tháng, mà ở những kỳ hạn ngắn hơn để phòng khi cần dùng đến.
Chỗ niềm tin gãy: một con số trong quy định
Ngân hàng Nhà nước quy định mức lãi suất tối đa cho tiền gửi bằng đồng Việt Nam kỳ hạn từ 1 tháng đến dưới 6 tháng là 4,75%/năm.Dân Trí Từ 6 tháng trở lên, trần này không còn, lãi suất do từng ngân hàng ấn định theo cung cầu vốn. Cùng lúc đó, chỉ số giá tiêu dùng tháng 8/2026 tăng 4,89% so với cùng kỳ năm trước, theo Cục Thống kê.Thời báo Tài chính Việt Nam
Hai con số đó đặt cạnh nhau cho ra một kết luận khó chịu: ở kỳ hạn dưới 6 tháng, không một ngân hàng thương mại nào được phép trả đủ để bù mức tăng giá của tháng 8. Cả bốn ngân hàng quốc doanh hiện đều niêm yết kịch trần 4,75%/năm cho kỳ hạn 3 tháng, vẫn thấp hơn lạm phát 0,14 điểm phần trăm.
Đây là điểm mà nhiều người gửi tiền đọc sai. Họ nghĩ mình đang so ngân hàng này với ngân hàng kia, tìm nơi trả cao hơn vài phần mười điểm phần trăm. Thực tế, ở kỳ hạn ngắn, biến số quyết định không thuộc về ngân hàng mà thuộc về quy định. Người gửi ba tháng rồi quay vòng để giữ tính linh hoạt đang trả một khoản phí cho sự linh hoạt đó, và mức phí hiện vào khoảng 2 điểm phần trăm mỗi năm so với việc khóa 12 tháng ở chính ngân hàng quốc doanh mình đang gửi.
Ông Lương Duy Phước, Giám đốc Nghiên cứu Thị trường, Công ty Cổ phần Chứng khoán Kafi, mô tả cơ chế này trong chương trình Hộp Tài sản trên VTV8 phát ngày 10/9: "Việc gửi tiết kiệm vẫn là cách bảo toàn vốn tốt, nhưng nếu lãi suất tiền gửi thấp hơn tốc độ tăng giá của những khoản chi tiêu thiết yếu, thì giá trị thực của tài sản vẫn có thể bị hao hụt."Afamily
Rổ hàng hóa của bạn tăng nhanh hơn chỉ số chung
Vế sau trong câu trên đáng chú ý hơn vế trước. Con số 4,89% là mức tăng bình quân của cả rổ hàng hóa quốc gia, gồm 11 nhóm. Chi tiêu thật của một hộ gia đình thì dồn vào vài nhóm cụ thể, và chính những nhóm đó đang tăng nhanh hơn mặt bằng chung.
Bình quân 8 tháng đầu năm 2026, nhóm nhà ở, điện, nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng 6,71%, một mình đóng góp 1,52 điểm phần trăm vào mức tăng chung.Thời báo Tài chính Việt Nam Trong nhóm này, vật liệu bảo dưỡng nhà ở tăng 13,39%, giá nhà ở thuê tăng 4,92%, giá điện sinh hoạt tăng 4,78%. Nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng 4,76%, đóng góp 1,7 điểm phần trăm. Nhóm giao thông tăng 5,38%, chủ yếu do giá nhiên liệu tăng 9,35%.
Ghép hai bảng số lại thì bức tranh rõ hơn hẳn: bạn có thể hiểu đơn giản là người thuê nhà và trả tiền điện hằng tháng đang đối diện mức tăng chi phí 6,71%, trong khi khoản tiết kiệm 6 tháng tại ngân hàng quốc doanh trả 6,6%. Khoảng chênh đó đã âm, dù chỉ số giá chung vẫn báo dương. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến ví tiền của những hộ gia đình có tỷ trọng chi cho nhà ở, điện nước lớn hơn mức bình quân quốc gia.
Có một chi tiết an ủi. Lạm phát cơ bản, tức phần loại trừ lương thực thực phẩm, năng lượng và các mặt hàng do Nhà nước quản lý, bình quân 8 tháng chỉ tăng 4,24%, thấp hơn CPI chung 0,21 điểm phần trăm. Nghĩa là một phần áp lực giá hiện nay đến từ các yếu tố biến động mạnh và có thể đảo chiều, chứ không phải toàn bộ mặt bằng giá đã dịch lên vĩnh viễn.
Cả đường cong trái phiếu chính phủ cũng ở dưới vạch lạm phát
Nếu lấy 4,89% làm vạch chuẩn rồi rà lại các kênh còn lại, thứ tự hiện ra khá rõ ràng. Toàn bộ đường cong lợi suất trái phiếu chính phủ, từ 3,915%/năm kỳ hạn 1 năm đến 4,424%/năm kỳ hạn 10 năm, đều nằm dưới vạch này. Đây là lãi suất phi rủi ro, và nhà đầu tư cầm nó đang chấp nhận mất một phần sức mua để đổi lấy độ chắc chắn tuyệt đối về dòng tiền.
Nhóm quỹ trái phiếu mở với lợi suất bình quân 12 tháng khoảng 5,71% vượt qua vạch lạm phát, nhưng phần vượt còn phải trừ tiếp phí quản lý và chịu biến động giá trị tài sản ròng hằng ngày. Tiền gửi kỳ hạn từ 6 tháng trở lên, dao động 6,6% đến 7,8%, là nhóm duy nhất vượt vạch với biên độ rõ ràng mà vẫn giữ được tính chắc chắn của một khoản tiền gửi có bảo hiểm.
Điều đáng nói là mặt bằng lợi suất đã dịch lên trong 12 tháng qua, mà khoảng cách với lạm phát vẫn không rộng thêm bao nhiêu. Lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 1 năm tăng 116,7 điểm cơ bản so với cùng ngày năm ngoái. Cùng khoảng thời gian đó, CPI đi từ 3,24% của tháng 8/2025 lên 4,89% của tháng 8/2026, tức tăng 1,65 điểm phần trăm. Lãi suất chạy nhanh, nhưng giá cả chạy nhanh hơn.
Điều gì đáng theo dõi
Với mặt bằng hiện tại, biến số quyết định lợi suất thực của một khoản tiền gửi là kỳ hạn, không phải tên ngân hàng. Vạch 6 tháng là ranh giới do quy định tạo ra. Bên dưới vạch, trần 4,75% chặn mọi khoản tiền gửi ở mức thấp hơn lạm phát tháng 8. Bên trên vạch, lãi suất được thả theo thị trường và hiện cao hơn lạm phát từ 1,7 đến 2,9 điểm phần trăm. Phần tiền thực sự cần dùng trong vòng vài tháng vẫn nên ở kỳ hạn ngắn, đó là chi phí hợp lý cho thanh khoản. Nhưng phần tiền không có kế hoạch dùng đến mà vẫn quay vòng ba tháng thì đang trả phí cho một sự linh hoạt không dùng tới.
Con số cần theo dõi tiếp theo là CPI tháng 9, do Cục Thống kê công bố đầu tháng 10. Diễn biến năm nay cho thấy chỉ số này khá nhạy với giá nhiên liệu: từ 2,53% hồi tháng 1, CPI lên đỉnh 5,6% vào tháng 5, hạ về 4,69% tháng 6 và 4,45% tháng 7, rồi quay lại 4,89% trong tháng 8 khi giá xăng dầu tăng trở lại. Nếu tháng 9 đưa chỉ số này về vùng 5,6% như hồi tháng 5, khoảng đệm của kỳ hạn 6 tháng tại nhóm ngân hàng quốc doanh sẽ co lại còn khoảng 1 điểm phần trăm, và nhóm quỹ trái phiếu mở với lợi suất bình quân 5,71% cũng gần như về vạch. Ngược lại, nếu giá nhiên liệu hạ nhiệt và CPI lùi về vùng 4,4% như tháng 7, phần đệm thực của kỳ hạn dài sẽ dày trở lại mà không cần ngân hàng nào phải nâng lãi suất thêm.