Dầu Brent áp sát 100 USD sau một tuần leo thang quân sự ở Trung Đông, và điều đó đang chảy thẳng vào bảng giá xăng dầu Việt Nam. 15h chiều thứ Năm 10/9, cơ quan điều hành sẽ công bố mặt bằng giá bán lẻ mới, kỳ đầu tiên hấp thụ trọn vẹn chuỗi tấn công tàu dầu Iran và cơ sở năng lượng Saudi Arabia trong mười ngày qua. Nhưng bức tranh lớn hơn không nằm ở giá xăng người đi xe máy phải trả, mà ở khoảng cách ngày càng rộng giữa diesel và xăng, nơi vận tải, hàng không và hóa chất đang gánh phần chênh lệch nặng nhất.
Leo thang ở Trung Đông đẩy Brent lên gần đỉnh cũ
Ngày 8/9, lực lượng Houthi phóng hàng chục máy bay không người lái và tên lửa đạn đạo vào bốn khu vực miền nam Saudi Arabia, gây hỏa hoạn tại các cơ sở của Saudi Aramco và làm 73 người bị thương.CafeF Jazan, một trong các khu vực bị nhắm tới, là nơi đặt nhà máy lọc dầu công suất 400.000 thùng mỗi ngày.Seoul Economic Daily Thị trường phản ứng ngay trong phiên: Brent có lúc chạm 99,22 USD/thùng, cao nhất kể từ 24/7, trước khi chốt phiên ở 97,41 USD/thùng.Seoul Economic Daily
Điểm đáng chú ý không phải mức tăng giá mà là loại mục tiêu bị nhắm tới đã đổi khác. Suốt nhiều tháng, rủi ro nguồn cung dầu tập trung vào khả năng eo biển Hormuz bị phong tỏa. Từ đầu tháng 9, hai lằn ranh mới bị vượt qua: quân đội Mỹ trực tiếp tấn công tàu chở dầu của chính phủ Iran theo chính sách "tàu đổi tàu" được Tổng thống Mỹ Donald Trump phê duyệt, đánh tiếp ba tàu dầu nữa trong hai ngày 5-6/9,Người Quan Sát và Houthi mở thêm mặt trận nhắm vào hạ tầng năng lượng của Saudi Arabia, quốc gia xuất khẩu lớn nhất khu vực và cũng là bên được kỳ vọng bù đắp sản lượng thiếu hụt.
Cần nói rõ để tránh đổ hết cho địa chính trị: Brent đã hồi phục từ đáy 71,57 USD/thùng hồi đầu tháng 7, tức phần bù rủi ro chiến sự đang cộng dồn lên một xu hướng phục hồi nhu cầu vốn đã có sẵn. Ngay cả khi căng thẳng hạ nhiệt, giá dầu khó quay lại vùng 70 USD như hồi giữa năm.
Vì sao giá xăng dầu trong nước sắp tăng, và tăng bao nhiêu
Giá bán lẻ xăng dầu Việt Nam không chạy theo phiên dầu thế giới mà theo giá bình quân bảy ngày của giá xăng dầu thành phẩm Singapore. Mức tăng chiều mai vì vậy phản ánh cả chuỗi phiên từ 3/9 đến 9/9, không riêng cú tăng hôm 8/9, và đó là lý do dự báo tăng khá đồng đều ở cả xăng lẫn dầu thay vì chỉ giật một nhịp theo tin Saudi. Giới đầu mối tính tới mức tăng khoảng 1.400 đồng mỗi lít với xăng E5 RON92, 1.300 đồng với E10 RON95-III và 700 đồng với dầu diesel.Techz Nếu đúng dự báo, xăng E5 sẽ lên vùng 23.900 đồng/lít và E10 RON95-III vượt 24.500 đồng/lít, tính từ mặt bằng hiện hành ấn định từ 15h ngày 3/9.LuatVietnam Đây vẫn là con số của giới đầu mối, chưa tính phần điều tiết của Quỹ bình ổn giá, nên kết quả cuối cùng phụ thuộc vào quyết định 15h ngày mai.
Diesel tăng nhanh hơn xăng gấp 5 lần: ai gánh phần chênh lệch
Nhìn xa hơn một kỳ điều hành, phần đáng chú ý nhất không phải Brent mà là khoảng cách đã hình thành nhiều tuần giữa hai loại nhiên liệu. Từ kỳ 1/7 đến kỳ 20/8, dầu diesel 0,001S-V đi từ 23.960 lên 30.640 đồng/lít, tăng 27,9%, trong khi xăng E5 RON92 chỉ nhích từ 20.780 lên 21.830 đồng/lít, tăng 5,1%. Người đi xe máy gần như không cảm nhận được gì, còn doanh nghiệp chạy xe tải, tàu biển và máy phát điện gánh gần trọn phần chênh lệch đó.
Chi phí nhiên liệu vì vậy đang phân tầng rõ theo ngành. Hàng không là nhóm mỏng đệm nhất: quý II/2026, biên lợi nhuận gộp của HVN chỉ 4,2%, biên hoạt động âm 1,7%, trong khi tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu lên tới 6,7 lần. VJC còn biên gộp 5,6% và lợi nhuận vẫn dương, nhưng đã giảm 46,5% so với cùng kỳ dù doanh thu tăng 70,6%. Vận tải đường bộ, chuyển phát, nhựa và hóa chất (nguyên liệu hạt nhựa đi theo giá dầu), phân bón đạm (urê sản xuất từ khí) cũng chịu áp lực chi phí tương tự.
Quỹ bình ổn giá: tấm đệm đang mỏng dần
Quỹ bình ổn giá xăng dầu là công cụ duy nhất có thể ghìm biên độ tăng của một kỳ điều hành, nhưng dữ liệu công khai về Quỹ hiện rất thưa. Đến kỳ báo cáo 2/9/2026, Sài Gòn Petro rút ròng khoảng 29,7 tỷ đồng và không trích lập đồng nào, số dư còn 27,6 tỷ đồng. Các đầu mối lớn nhất chưa cập nhật số liệu quý III: con số gần nhất của Petrolimex là số dư dương 928 tỷ đồng ở kỳ 8/4/2026, còn PVOIL âm 1.671 tỷ đồng ở kỳ 21/4/2026.
Với độ phủ dữ liệu như vậy, chưa thể khẳng định Quỹ đang dày lên hay mỏng đi trong giai đoạn tháng 7-9. Nhưng tín hiệu quan sát được ở Sài Gòn Petro, chi sử dụng mà không trích lập, nghiêng về chiều bào mòn chứ không phải tích lũy, nghĩa là kỳ điều hành ngày mai nhiều khả năng có ít đệm giảm sốc hơn những kỳ trước.
Dòng tiền đã bắt đầu định giá lại nhóm dầu khí
Phiên 8/9 cho thấy thị trường trong nước không đợi đến kỳ điều hành mà đã phản ứng ngay với diễn biến Brent. Nhóm dầu khí đảo chiều bứt phá sau phiên giảm hôm 7/9: PVT tăng 6,77% lên 21.300 đồng/cổ phiếu, PVS tăng 4,29%, BSR tăng 2,66%, GAS tăng 1,93%, PLX tăng 1,71%. VN-Index cùng phiên tăng nhẹ 0,48% lên 1.830,44 điểm.
Ở chiều hưởng lợi, lọc hóa dầu là nhóm rõ nhất: quý II/2026, BSR đạt biên lợi nhuận gộp 15% và lợi nhuận tăng 805,6% so với cùng kỳ. PLX hưởng lợi ở doanh thu hơn là ở biên, với biên gộp chỉ 5,6%. Nhưng "giá dầu cao" không tự động thành lợi nhuận cho mọi mã dầu khí: lợi nhuận quý II/2026 của PVD giảm 28,5% dù doanh thu tăng 24,1%, và cổ phiếu này đã mất 43,1% giá trị từ cuối tháng 6 tới phiên 8/9, sâu hơn mọi mã còn lại trong nhóm. Với doanh nghiệp khoan, thứ quyết định doanh thu là giá thuê giàn và hợp đồng đã ký, không phải bảng giá Brent hôm nay. Đà tăng của cổ phiếu dầu khí phiên 8/9 cũng có thể một phần đến từ tâm lý bắt đáy sau phiên giảm hôm trước, không chỉ thuần túy từ giá dầu.
Bốn tín hiệu đáng theo dõi
Mức tăng thực tế công bố 15h ngày 10/9 và mức chi Quỹ bình ổn đi kèm là tín hiệu đầu tiên. Nếu mức tăng thấp hơn dự báo đáng kể, phần chênh nhiều khả năng đến từ chi Quỹ, và đó là thông tin về dư địa cho các kỳ sau chứ không chỉ về giá hôm nay. Số liệu CPI tháng 9 là tín hiệu thứ hai, vì nhóm giao thông chiếm tỷ trọng đáng kể trong rổ CPI và phản ứng gần như tức thời với giá xăng dầu.
Trạng thái eo biển Hormuz và phản ứng trả đũa của Saudi Arabia là tín hiệu thứ ba. Saudi đã cảnh báo sẽ đáp trả Houthi; nếu vòng trả đũa mở rộng sang tuyến Biển Đỏ và Bab al-Mandab, tuyến xuất khẩu thay thế của Saudi cũng bị đe dọa, và kịch bản giá dầu trên 100 USD kéo dài trở nên khả thi hơn. Cuối cùng, báo cáo quý III của nhóm tiêu thụ nhiên liệu, công bố cuối tháng 10, sẽ cho thấy doanh nghiệp nào chuyển được chi phí sang giá bán và doanh nghiệp nào phải nuốt vào biên lợi nhuận.
Kết luận: hai kịch bản, một yếu tố quyết định
Bức tranh hiện tại có hai kịch bản. Kịch bản thứ nhất là địa chính trị hạ nhiệt trong vài tuần tới, Brent lùi về vùng 85-90 USD, áp lực chi phí với nhóm vận tải và hàng không dần giảm theo kỳ điều hành kế tiếp. Kịch bản thứ hai là Saudi Arabia trả đũa mở rộng, kéo dài trạng thái giá dầu trên 90-100 USD, khiến khoảng cách chi phí giữa diesel và xăng tiếp tục nới rộng và bào mòn thêm biên lợi nhuận vốn đã mỏng của HVN, VJC cùng nhóm vận tải đường bộ.
Yếu tố quyết định giữa hai kịch bản là diễn biến ở Hormuz và phản ứng của Saudi Arabia trong những ngày tới, không phải mức tăng giá xăng dầu trong nước ngày mai. Nhà đầu tư có thể cân nhắc theo dõi sát mức chi Quỹ bình ổn qua từng kỳ điều hành và báo cáo quý III của nhóm tiêu thụ nhiên liệu, để đánh giá ai thực sự chuyển được chi phí sang giá bán, thay vì phản ứng theo từng phiên biến động của Brent.