Cuối tháng 12/2023, Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán đến năm 2030 đặt ra một chỉ tiêu rất cụ thể: 9 triệu tài khoản giao dịch chứng khoán vào năm 2025 và 11 triệu tài khoản vào năm 2030.Chinhphu.vn Mốc 11 triệu bị vượt qua vào cuối tháng 9/2025, sớm hơn kế hoạch tới 5 năm.Dân trí Đến hết tháng 8/2026, nhà đầu tư cá nhân trong nước đã nắm hơn 13,8 triệu tài khoản, tương đương gần 14% dân số, với hơn 2 triệu tài khoản mở thêm chỉ trong tám tháng đầu năm.CafeF
Một chỉ tiêu chính sách bị vượt xa thường được xem là tin vui. Nhưng đặt cạnh diễn biến thanh khoản trên sàn TP.HCM cùng giai đoạn, bức tranh phức tạp hơn nhiều. Và điều đáng chú ý nhất không nằm ở con số 13,8 triệu, mà ở việc chính cơ quan quản lý cũng đã chuyển sang một thước đo khác để đánh giá thị trường.
Từ đỉnh 2021 đến cái giá của việc vào muộn
Năm 2020, lãi suất tiền gửi hạ nhanh cùng giãn cách xã hội đẩy một lớp nhà đầu tư hoàn toàn mới đến với bảng điện. Năm 2021, nhà đầu tư cá nhân trong nước mở hơn 1,5 triệu tài khoản, gấp rưỡi tổng số tài khoản mở mới của cả bốn năm 2017-2020 cộng lại.CafeF VN-Index đóng cửa năm đó ở 1.498,28 điểm, tăng 35,73%, sau khi lập đỉnh 1.511,68 điểm ngày 26/11/2021. Với phần lớn người mới, năm đầu tiên trên thị trường là một năm có lãi.
Đỉnh thật sự của chu kỳ rơi vào ngày 10/01/2022, ở mức 1.536,45 điểm. Mười tháng sau, chỉ số về đáy 873,78 điểm ngày 16/11/2022, mất khoảng 43% so với đỉnh; cả năm 2022, VN-Index giảm 32,78%. Đây là chặng ít được nhắc lại nhất và cũng đắt giá nhất: người mở tài khoản vào quý IV/2021 hoặc tháng 1/2022 gần như không có cách nào tránh nhịp giảm này, trừ khi đã quen cắt lỗ. Nhịp mở tài khoản nguội đi rất lâu sau đó, và mức độ nguội ấy chỉ thấy rõ khi đối chiếu với hiện tại: tháng mở tài khoản mạnh nhất của năm 2026 vẫn là tháng cao nhất kể từ giữa năm 2022, tức gần bốn năm liền không tháng nào chạm lại cường độ thời kỳ đỉnh.
Năm 2025 và một chỉ tiêu bị bỏ lại phía sau
Thị trường lấy lại đà từ năm 2024 và bứt lên trong năm 2025. VN-Index đóng cửa năm 2025 ở 1.784,49 điểm, tăng 40,87%, mức tăng mạnh nhất kể từ 2021, dù giữa năm có cú rơi về đáy 1.073,61 điểm ngày 09/04/2025. Dòng tài khoản mới quay lại theo đà đó: cả năm 2025, thị trường có thêm gần 2,6 triệu tài khoản, nâng tổng số lên 11,87 triệu vào cuối năm, hoàn thành chỉ tiêu 2030 trước 5 năm.Nhân Dân
Tám tháng đầu năm 2026 tiếp nối nhịp đó, nhưng không đều. Tháng mở mạnh nhất là tháng 3, với 346.406 tài khoản mới, cao nhất kể từ tháng 6/2022.Vietstock Đáng chú ý, đó cũng chính là tháng VN-Index chạm đáy cả năm, 1.582,26 điểm ngày 23/03/2026. Hai sự kiện trùng tháng chưa đủ để kết luận người mới đã học cách mua vào lúc thị trường chiết khấu, vì tháng 3 cũng là mùa cao điểm truyền thông sau Tết, và một phần tài khoản mở giai đoạn này gắn với việc chuyển tài khoản giữa các công ty chứng khoán. Nhưng đặt cạnh năm 2021, khi dòng tài khoản mới đổ vào đúng lúc chỉ số leo đỉnh, đây vẫn là một khác biệt đáng ghi nhận.
Nửa cuối năm, nhịp mở tài khoản chậm lại rõ rệt: tháng 7 chỉ có 227.300 tài khoản mới, mức thấp nhất trong vòng một năm, đưa tổng số lên 13,66 triệu, trước khi tháng 8 nhích lên gần 230.000 tài khoản.Vietstock
Số người tăng, số tiền lại giảm
Đây là chỗ chặng đường 2026 rẽ khỏi mọi giai đoạn trước đó. Tháng 1/2026, giá trị giao dịch bình quân trên sàn TP.HCM đạt hơn 34.703 tỷ đồng mỗi phiên, tăng gần 47% so với tháng liền trước.Etime Dân Việt Đến tháng 8/2026, con số này chỉ còn hơn 17.336 tỷ đồng, giảm khoảng một nửa, dù thị trường có thêm hơn 2 triệu tài khoản cùng giai đoạn.Thời báo Ngân hàng
Chia thô ra để hình dung: cuối tháng 1, mỗi tài khoản trong khoảng 12,1 triệu tài khoản khi đó ứng với chừng 2,9 triệu đồng giá trị khớp lệnh mỗi phiên. Đến cuối tháng 8, con số này chỉ còn khoảng 1,3 triệu đồng trên mỗi tài khoản trong 13,8 triệu tài khoản. Đây là phép chia cơ học trên toàn bộ tài khoản đã mở, không phải giá trị giao dịch thật của một người, nhưng hướng đi khá rõ ràng.
Có ít nhất ba cách giải thích khoảng cách này, không cách nào loại trừ cách nào. Thứ nhất là hiệu ứng nền: tháng 1/2026 vốn là tháng thanh khoản cao bất thường, lấy một đỉnh làm mốc so sánh sẽ luôn phóng đại mức giảm. Thứ hai là bản chất kỹ thuật của một phần tài khoản mới: theo Tin nhanh Chứng khoán, khách hàng chuyển sang công ty chứng khoán khác và có sử dụng margin bắt buộc phải mở tài khoản mới, nên số tài khoản tăng không đồng nghĩa với việc có thêm người mới.Tin nhanh Chứng khoán Làn sóng dịch chuyển nhân sự môi giới hơn một năm qua cũng kéo theo nhiều tài khoản được mở lại ở nơi mới.
Thứ ba là cấu trúc dòng tiền: trong tháng 8, VN-Index tăng 5,55% so với tháng 7 và vốn hóa sàn TP.HCM vượt 8,84 triệu tỷ đồng, nhưng riêng cổ phiếu VIC đã chiếm hơn 25.943 tỷ đồng giá trị giao dịch trong tháng.Thời báo Ngân hàng Khi dòng tiền dồn vào một nhóm cổ phiếu hẹp, chỉ số vẫn có thể đi lên trong khi phần lớn danh mục cá nhân không hưởng lợi tương ứng. Cả ba lý do cùng dẫn tới một kết luận: số tài khoản đã hết vai trò làm thước đo cho mức độ tham gia thực của nhà đầu tư cá nhân.
Nhà nước cũng đã đổi thước đo
Đây không chỉ là quan sát của giới phân tích. Ngày 12/9/2025, gần đúng lúc mốc 11 triệu tài khoản bị vượt qua, Bộ Tài chính ban hành Quyết định 3168/QĐ-BTC phê duyệt Đề án Tái cấu trúc nhà đầu tư và phát triển ngành quỹ đầu tư chứng khoán.Chinhphu.vn Chỉ tiêu trọng tâm lần này không còn là số tài khoản, mà là số người nắm giữ chứng chỉ quỹ: 2,5 triệu vào năm 2030, 5 triệu vào năm 2035, cùng mục tiêu 500 quỹ đầu tư chứng khoán và tổng tài sản ròng của các quỹ đạt 5% GDP vào năm 2030.
Khoảng cách tới chỉ tiêu mới còn rất xa. Tại hội nghị ngày 25/8/2026 do Ủy ban Chứng khoán Nhà nước tổ chức, ông Nguyễn Công Minh, Trưởng Ban Quản lý các công ty quản lý quỹ và Quỹ đầu tư chứng khoán thuộc Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, cho biết tổng tài sản quản lý của ngành quỹ đã tăng từ khoảng 124.000 tỷ đồng cuối năm 2015 lên hơn 846.000 tỷ đồng vào cuối tháng 6/2026, nhưng mới tương đương khoảng 6% GDP, so với hơn 31% ở Thái Lan, hơn 56% ở Malaysia và 84% ở Hàn Quốc.Tạp chí Kinh tế Tài chính Số quỹ mở tăng từ 34 quỹ năm 2020 lên 82 quỹ, số quỹ ETF từ 7 lên 21.
Đặt hai chỉ tiêu cạnh nhau sẽ thấy rõ khoảng cách: mục tiêu cả nước có 2,5 triệu người nắm chứng chỉ quỹ vào năm 2030 chưa bằng một phần năm số tài khoản chứng khoán đã mở tính đến hôm nay. Nói cách khác, cơ quan quản lý đang đặt cược vào chất lượng dòng vốn thay vì số lượng người tham gia, đúng lúc số lượng tài khoản đã ngừng phản ánh chất lượng đó.
Điều này có nghĩa gì với người vừa mở tài khoản
Bài học của làn sóng 2021 không phải là "đừng tham gia thị trường". Bài học thật sự là: thời điểm bước vào quyết định phần lớn trải nghiệm năm đầu tiên, và không ai chọn được thời điểm đó. Thứ duy nhất chọn được là cách tham gia.
Với phần vốn dài hạn mà người mới không có thời gian theo dõi từng mã, phân bổ qua quỹ mở hoặc quỹ ETF chỉ số là lựa chọn mặc định phổ biến, vì nó cắt bỏ khâu chọn cổ phiếu, thứ mà một người vừa mở tài khoản chưa có công cụ để làm tốt. Với phần vốn chấp nhận rủi ro để học nghề, tự giao dịch là hợp lý, miễn tỷ trọng của nó đủ nhỏ để một nhịp giảm 40% như năm 2022 không khiến người ta rời bỏ thị trường vĩnh viễn. Đây cũng chính là hướng mà Đề án 3168 đặt ra ở tầm chính sách: chuyển trọng tâm từ số lượng nhà đầu tư cá nhân sang chất lượng và tính chuyên nghiệp của dòng vốn.
Tín hiệu cần theo dõi
Đầu tháng 10, số tài khoản mở mới của tháng 9 sẽ được công bố. Con số đó nên được đọc cạnh giá trị giao dịch bình quân tháng 9 trên sàn TP.HCM, chứ không đọc riêng lẻ. Nếu hai đường này cùng đi lên, làn sóng năm nay có thêm bằng chứng là dòng tiền thật đang quay lại. Nếu tài khoản tiếp tục tăng trong khi giá trị giao dịch đứng yên hoặc thấp hơn tháng 8, con số 13,8 triệu chủ yếu đang đo độ phủ đăng ký, chứ không đo mức độ tham gia thực sự.
Mốc nâng hạng FTSE có hiệu lực ngày 21/9 rơi đúng vào tháng này, nên phép đo tháng 9 sẽ càng đáng theo dõi.