Sun Life bán những hợp đồng kéo dài 15 đến 20 năm tại Việt Nam, và vừa khép lại năm thua lỗ thứ 12 liên tiếp ngay tại thị trường này. Báo cáo tài chính bán niên 2026 công bố ngày 7/9 cho thấy công ty đã góp 18.909 tỷ đồng vốn điều lệ nhưng lỗ lũy kế đã lên tới 10.272 tỷ đồng tính đến 30/6/2026.Người Quan Sát Vốn chủ sở hữu còn lại chỉ là 8.638 tỷ đồng trên tổng tài sản 20.352 tỷ đồng. Nói thẳng ra, hơn một nửa số tiền tập đoàn mẹ rót vào đã bị chuỗi lỗ ăn mất.
Câu hỏi đáng đặt ra không phải là hợp đồng của bạn có an toàn không, mà là: bạn đang nhìn đúng chỉ số để trả lời câu hỏi đó hay không?
Vốn góp lớn không đồng nghĩa với an toàn
Rất nhiều người chọn hợp đồng bảo hiểm nhân thọ theo một logic tưởng chừng chắc chắn: tập đoàn ngoại càng lâu đời, vốn góp càng lớn thì hợp đồng càng đáng tin. Logic này không sai hoàn toàn. Sun Life vào Việt Nam năm 2013 qua liên doanh với PVI, khởi điểm chỉ 1.000 tỷ đồng vốn điều lệ, và tập đoàn mẹ đã liên tục bơm thêm vốn suốt hơn một thập kỷ, gần nhất là đợt nâng lên 18.909 tỷ đồng vào tháng 3/2026.Tin nhanh Chứng khoán
Nhưng điều báo cáo không nói với bạn là: ở doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ, vốn tăng không có nghĩa là kinh doanh đang thắng lợi nên mở rộng. Với Sun Life, vốn buộc phải tăng vì lỗ lũy kế đã vượt quá một nửa vốn chủ sở hữu, và công ty cần giữ biên khả năng thanh toán ở mức quy định. Đó là bình oxy giữ công ty tồn tại đúng luật, không phải huy chương cho kết quả kinh doanh.
Vì sao lỗ kéo dài suốt 12 năm
Rủi ro thực sự nằm ở cách kế toán khai thác của cả ngành, không riêng Sun Life. Hoa hồng đại lý và chi phí bán hàng cho một hợp đồng 15 đến 20 năm thường dồn vào 2 đến 3 năm đầu và ghi nhận ngay vào kỳ khai thác, trong khi doanh thu phí trải dài suốt thời hạn hợp đồng. Hãng nào bán càng mạnh trong năm nay thì lỗ kế toán năm đó càng lớn, dù chất lượng hợp đồng không hề xấu đi.
Bằng chứng rõ nhất đến từ chính nửa đầu năm nay. Khi Sun Life siết mạnh chi phí bán hàng và quản lý, khoản lỗ thu hẹp từ 608 tỷ đồng nửa đầu 2025 xuống còn 93 tỷ đồng nửa đầu 2026, giảm 84,7%, trong khi doanh thu bảo hiểm vẫn đi xuống.Người Quan Sát Chi phí khai thác, chứ không phải chất lượng rủi ro, mới là thứ quyết định con số cuối cùng trên báo cáo.
Hai nguyên nhân khác cũng góp phần và không nên bỏ qua. Trích lập dự phòng nghiệp vụ tăng mạnh khi lãi suất giảm: riêng nửa đầu 2025, chi phí dự phòng nghiệp vụ của Sun Life tăng 31% lên 708 tỷ đồng, đẩy tổng chi bồi thường và trích lập lên 928 tỷ đồng so với 733 tỷ đồng cùng kỳ 2024.Báo Mới Song song đó, danh mục đầu tư của công ty khá thận trọng, chủ yếu tiền gửi ngân hàng và trái phiếu chính phủ, nên phần lãi tài chính không đủ bù phần lỗ kỹ thuật. Riêng khoản lỗ 3.814 tỷ đồng của năm 2025, mức lớn nhất trong lịch sử hoạt động, đưa lỗ lũy kế cuối 2025 lên 10.179 tỷ đồng từ mức 6.365 tỷ đồng cuối 2024, và vẫn chưa được giải thích bằng một nguyên nhân đơn lẻ nào từ các nguồn công khai.
Lỗ nghiệp vụ bảo hiểm là chuyện phổ biến, không phải ngoại lệ
Đây là phần dữ liệu đảo ngược cách đọc thông thường nhất, và cũng là điều đáng cảnh giác nhất. Người mua thường suy ra rằng hãng báo lãi nghìn tỷ thì nghiệp vụ bảo hiểm của hãng đó đang vận hành hiệu quả. Số liệu năm 2025 nói ngược lại hoàn toàn.
Prudential Việt Nam dẫn đầu toàn ngành về lợi nhuận với lãi trước thuế 4.937 tỷ đồng.Tin nhanh Chứng khoán Nhưng riêng hoạt động kinh doanh bảo hiểm, doanh thu thuần 19.576 tỷ đồng không đủ bù tổng chi phí 21.159 tỷ đồng, tạo ra khoản lỗ gộp 1.582 tỷ đồng.Thời báo Tài chính Việt Nam Toàn bộ khoản lãi nghìn tỷ mà báo chí đăng tải đến từ hơn 11.414 tỷ đồng lãi thuần hoạt động tài chính, chứ không phải từ nghiệp vụ cốt lõi.
Manulife Việt Nam năm 2024 lãi sau thuế 3.334 tỷ đồng, trong khi mảng bảo hiểm cốt lõi lỗ hơn 2.170 tỷ đồng.Người Quan Sát Chubb Life Việt Nam thì lật hẳn sang phía lỗ: từ lãi gần 84 tỷ đồng năm 2024 chuyển thành lỗ hơn 171 tỷ đồng năm 2025, khi doanh thu phí giảm 16% xuống 3.967 tỷ đồng còn chi bồi thường tăng 7,5% lên gần 3.414 tỷ đồng.Vietstock
Kết luận rút ra không phải là ngành bảo hiểm nhân thọ sắp đổ vỡ. Kết luận là con số lợi nhuận trên báo chí phần lớn phản ánh danh mục đầu tư của hãng, chứ không phản ánh chất lượng nghiệp vụ bảo hiểm. Sun Life chỉ khác các hãng kia ở một điểm: danh mục đầu tư thận trọng của họ không tạo đủ lãi để che phần lỗ kỹ thuật, nên phần lỗ đó hiện nguyên hình trên báo cáo thay vì bị pha loãng.
Điều thực sự trừ vào tiền của bạn
Khoản lỗ của hãng không trừ trực tiếp vào tài khoản hợp đồng của khách hàng. Thứ trừ vào tài khoản đó là bảng khấu trừ phí ban đầu, và đây mới là con số bạn nên đọc kỹ trước khi đặt bút ký.
Thông tư 67/2023 của Bộ Tài chính đặt trần khấu trừ phí ban đầu cho sản phẩm liên kết đầu tư: tối đa 50% phí năm đầu, không quá 30% năm thứ hai, tối đa 20% cho năm thứ ba đến năm thứ năm, và chỉ còn 2% từ năm thứ sáu trở đi.Tin nhanh Chứng khoán Mức trần này trở thành bắt buộc từ 1/7/2025 theo lộ trình chuyển tiếp 2 năm của Nghị định 46/2023.
Trước mốc đó, thực tế thị trường cao hơn hẳn. Bảng minh họa của Manulife khấu trừ 85% phí năm đầu, 75% năm thứ hai; của AIA là 90% năm đầu, 80% năm thứ hai. Với cách tính cũ, người đóng 100 triệu đồng mỗi năm trong 3 năm đầu có thể thấy số dư tài khoản gần bằng 0 khi muốn rút ra. Với mức trần mới, cùng dòng tiền đó để lại khoảng 200 triệu đồng trong tài khoản sau 3 năm. Cùng một số phí đóng, hai bảng khấu trừ cho hai kết quả cách nhau rất xa, và đó mới là thứ ảnh hưởng trực tiếp đến ví tiền của bạn, không phải lỗ lãi của công ty bảo hiểm.
Cùng mốc 1/7/2025, Điều 101 Nghị định 46/2023 buộc tách bạch quyền lợi rủi ro khỏi quyền lợi đầu tư trong sản phẩm liên kết. Quyền lợi rủi ro của dòng sản phẩm này thu hẹp còn tử vong và thương tật toàn bộ vĩnh viễn; các quyền lợi bổ trợ như tai nạn, bệnh hiểm nghèo được tách ra thành sản phẩm riêng.Tin nhanh Chứng khoán Manulife và AIA đã dừng bán loạt sản phẩm cũ từ ngày này.
Ai chịu rủi ro nếu quỹ đầu tư giảm
Đây là câu hỏi phân loại quan trọng nhất và ít được hỏi nhất tại bàn tư vấn.
Với bảo hiểm liên kết chung, phần phí còn lại sau chi phí đi vào tài khoản hợp đồng và hưởng lãi suất do doanh nghiệp công bố, kèm một mức cam kết tối thiểu. Doanh nghiệp chịu phần lớn rủi ro đầu tư, người mua có sàn lãi. Nhưng cam kết đó chỉ là sàn: mức lãi thực tế hằng năm do doanh nghiệp quyết định theo điều kiện thị trường, và không có một con số chung cho cả thị trường vì mỗi sản phẩm công bố riêng trong tài liệu minh họa.
Với bảo hiểm liên kết đơn vị, phí được dùng mua đơn vị quỹ và giá trị hợp đồng bằng số đơn vị nhân giá đơn vị công bố định kỳ. Không có cam kết lãi nào ở đây. Rủi ro đầu tư thuộc về người mua, đúng như khi tự mua chứng chỉ quỹ, chỉ khác là có thêm lớp phí bảo hiểm rủi ro và phí quản lý quỹ khấu trừ định kỳ. Câu hỏi nên hỏi đại lý không phải "công ty có lớn không", mà là "hợp đồng này thuộc loại nào, và ai chịu lỗ nếu quỹ giảm".
Thị trường đã bắt đầu phản ứng
Người mua Việt Nam đã bắt đầu bỏ phiếu bằng chân. Số hợp đồng khai thác mới 4 tháng đầu 2026 giảm 22,2%, phí khai thác mới nửa đầu 2026 giảm 17%, và tổng số hợp đồng có hiệu lực giảm 4,5% so với cùng kỳ tính đến tháng 4/2026.Tin nhanh Chứng khoán
Điều đáng lo hơn là thị trường vẫn thiếu một chỉ số then chốt. Phần lớn doanh nghiệp bảo hiểm chỉ công bố doanh thu và lợi nhuận, không công bố tỷ lệ duy trì hợp đồng hay tỷ lệ hủy theo kênh phân phối.Tin nhanh Chứng khoán Đó chính là chỉ số cho biết bao nhiêu khách hàng còn ở lại sau năm thứ hai, tức thước đo trực tiếp nhất về chất lượng tư vấn. Khi chỉ số này còn vắng bóng, người mua buộc phải tự tìm những chỉ số thay thế.
Ba chỉ số nên đọc thay cho con số lợi nhuận
Khoản lỗ 10.272 tỷ đồng của Sun Life không phải tín hiệu cho thấy hợp đồng của bạn sắp mất hiệu lực. Nhưng nó cũng không phải tiêu chí để chọn hãng, và quan trọng hơn, con số lợi nhuận của các hãng khác cũng không phải.
Biên khả năng thanh toán là chỉ số an toàn vốn theo quy định, nhạy hơn lợi nhuận rất nhiều. Trường hợp Dai-ichi Life từng cho thấy độ nhạy này: biên khả năng thanh toán giảm từ 228% xuống 192% chỉ sau một nghĩa vụ thuế bổ sung 546,3 tỷ đồng.CafeF
Bảng khấu trừ phí ban đầu theo từng năm trong tài liệu minh họa của chính sản phẩm đang xem. Trần pháp lý là 50% cho năm đầu; nếu bảng minh họa cao hơn mức trần, đó là sản phẩm cần hỏi lại đại lý ngay tại chỗ.
Loại sản phẩm và người chịu rủi ro đầu tư, liên kết chung hay liên kết đơn vị, quyết định ai gánh phần lỗ nếu thị trường đi xuống.
Với người có nhu cầu bảo vệ rủi ro là chính, tách bạch hai nhu cầu là cách phân bổ phổ biến và an toàn hơn: mua sản phẩm bảo vệ thuần túy cho phần rủi ro, và đặt phần tích lũy ở kênh mà toàn bộ chi phí đều nhìn thấy được, chẳng hạn tiền gửi kỳ hạn hoặc chứng chỉ quỹ có công bố phí quản lý rõ ràng. Với người thực sự muốn gộp cả hai nhu cầu vào một hợp đồng, chi phí của sự tiện lợi đó nằm trong bảng khấu trừ phí, và bảng đó phải được đọc trước khi ký chứ không phải sau khi muốn rút mới phát hiện ra.
Tín hiệu đáng theo dõi trong các quý tới là hai con số song song: lỗ nửa đầu 2026 của Sun Life đã thu hẹp còn 93 tỷ đồng nhờ cắt chi phí, và số hợp đồng khai thác mới toàn ngành vẫn giảm hai chữ số. Nếu cả hai xu hướng cùng tiếp diễn, mô hình bán bảo hiểm dựa trên hoa hồng lớn trả trước sẽ buộc phải thu hẹp trước khi bảng cân đối kế toán của cả ngành trở lại trạng thái bình thường.