Chiều thứ Năm 3/9, liên Bộ Công Thương và Tài chính công bố kỳ điều hành giá xăng dầu đầu tiên sau nghỉ lễ Quốc khánh. Xăng E5 RON92 lên 22.486 đồng/lít, tăng 723 đồng.LuatVietnam Dầu diesel lại giảm 341 đồng, về 27.743 đồng/lít.MekongASEAN
Cùng tuần đó, dầu Brent đóng cửa phiên 2/9 ở 95,63 USD/thùng, mức cao nhất kể từ khi xung đột Mỹ - Iran quanh eo biển Hormuz bùng phát. Giá dầu thế giới lập đỉnh trong khi giá dầu diesel bán lẻ trong nước lại hạ, không phải vì sai lệch số liệu, mà vì cơ chế điều hành trong nước có độ trễ, và độ trễ đó đang sắp hết.
Giá bán lẻ chạy sau một nhịp
Theo Nghị định 80/2023, giá xăng dầu bán lẻ trong nước được điều chỉnh 7 ngày một lần vào thứ Năm hằng tuần. Giá cơ sở mỗi kỳ được tính bằng bình quân giá thành phẩm trên thị trường Singapore của cả chu kỳ trước đó, chứ không phải giá của phiên gần nhất - đây là điểm nhiều nhà đầu tư mới dễ bỏ qua khi thấy hai chiều biến động ngược nhau trong cùng một ngày công bố.
Kỳ 3/9 phản ánh mặt bằng giá từ 27/8 đến 2/9. Trong cửa sổ đó, Brent còn đi qua vùng 88 USD/thùng ngày 28/8 và chỉ bật lên trong ba phiên cuối. Bình quân cả tuần với riêng nhóm dầu diesel vì thế vẫn thấp hơn tuần trước, đủ kéo giá bán lẻ mặt hàng này xuống 341 đồng dù giá thế giới đang lập đỉnh.
Kỳ điều hành tiếp theo rơi vào thứ Năm 10/9. Cửa sổ tính giá của kỳ này là 3/9 đến 9/9, tức toàn bộ vùng đỉnh 94-95 USD/thùng đều nằm trong đó. Nói cách khác, cú tăng của tuần vừa rồi chưa vào bảng giá bơm. Nó sẽ vào kỳ tới, gần như chắc chắn, vì dữ liệu đầu vào đã khóa.
Chuỗi đòn đáp trả ở Hormuz
Đêm 30/8, Mỹ tấn công hai bệ phóng tên lửa của Vệ binh Cách mạng Iran trên đảo Larak, sau khi phát hiện Tehran chuẩn bị phóng tên lửa mang thủy lôi vào eo biển.CNBC Iran đáp trả bằng tên lửa đạn đạo nhằm vào hai căn cứ Mỹ tại Jordan, rồi ngày 1/9 một tàu chở dầu trúng ba quả đạn khi đi qua tuyến hàng hải phía nam sát bờ Oman.CNBC Ngày 2/9, Iran phát động loạt tấn công bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái vào các cơ sở quân sự Mỹ tại Kuwait, Jordan, Bahrain và khu vực Kurdistan thuộc Iraq.CafeF Đây là chuỗi đòn trực tiếp đầu tiên giữa hai bên sau hơn một tháng, đẩy xung đột sang tháng thứ bảy.
Giá dầu phản ứng đúng theo từng mốc. Phiên 1/9, Brent tăng mạnh 4,60% lên 94,65 USD/thùng, phiên tăng tốt nhất trong hơn một tháng. Tính cả tuần, Brent bứt phá 7,43% từ 88,10 USD/thùng ngày 28/8. So với đáy 79,36 USD/thùng hôm 4/8, mức hiện tại đã cao hơn 19,3%.
Một chi tiết ít được truyền thông trong nước nhắc tới: lưu lượng tàu qua Hormuz đã ở vùng đáy suốt nhiều tuần trước cả đợt leo thang này, trung bình chỉ khoảng 13 chuyến mỗi ngày trong 5 ngày tính đến 12/8, giảm khoảng 90% so với mức 130 lượt mỗi ngày trước khi xung đột nổ ra hồi 28/2.FireAnt Riêng ngày 24/8 chỉ có 2 tàu hàng đi qua, phần lớn đã chuyển sang tuyến phía Oman và tắt thiết bị nhận dạng.FireAnt Nghĩa là thị trường đã định giá kịch bản gián đoạn kéo dài từ trước, chứ chưa định giá kịch bản đóng cửa hoàn toàn eo biển.
Hai kịch bản cho tuần tới
Dòng tiền và giá dầu tuần tới sẽ đi theo một trong hai nhánh, và hai nhánh này không đối xứng về mặt thời gian.
Nhánh thứ nhất là xung đột leo thang thêm một nấc, với tín hiệu kích hoạt là một đòn đánh nhắm thẳng vào cơ sở năng lượng vùng Vịnh, hoặc một tuyên bố phong tỏa toàn diện mới từ Tehran - hai thứ chưa xuất hiện trong cửa sổ vừa rồi. Nếu xảy ra, phần bù rủi ro chưa được định giá sẽ cộng thêm, Brent có thể vượt vùng 100 USD/thùng như đã từng chạm ngày 23/7, kéo cả kỳ 10/9 lẫn 17/9 cùng tăng. Mặt hàng chịu áp lực nhiều nhất khi đó là dầu diesel, loại nhiên liệu đã tăng 30,6% từ 21.860 đồng/lít ngày 1/7 lên 28.540 đồng/lít ngày 20/8 trước khi lùi về mức hiện tại.
Nhánh thứ hai là căng thẳng tạm lắng, với tín hiệu kích hoạt là một tuần trôi qua không có đòn trả đũa mới, kèm số liệu lưu lượng tàu qua Hormuz nhích lên khỏi vùng đáy. Nếu vậy, phần bù rủi ro địa chính trị được chiết khấu ngược, Brent lùi về vùng 88-90 USD/thùng. Điểm cần chú ý là kỳ 10/9 tăng trong cả hai kịch bản vì dữ liệu đầu vào đã hình thành xong, còn nhánh hạ nhiệt chỉ có tác dụng từ kỳ 17/9 trở đi - chậm hơn diễn biến quân sự đúng một nhịp điều hành, giống hệt cách giá dầu thế giới từng chậm hơn cơ chế trong nước ở kỳ vừa rồi.
Biến số không đến từ Tehran
Có một tín hiệu kích hoạt thứ ba nằm hoàn toàn trong nước, có ngày tháng chắc chắn và không phụ thuộc diễn biến quân sự: theo Nghị quyết 34/2026/NQ-CP, thuế bảo vệ môi trường 0 đồng/lít, miễn thuế giá trị gia tăng và thuế nhập khẩu ưu đãi với xăng dầu chỉ có hiệu lực đến hết ngày 30/9/2026.LuatVietnam
Đây là khoản chiếm tỷ trọng đáng kể trong giá cơ sở. Nếu chính sách không được gia hạn thêm lần nữa, giá bán lẻ tháng 10 sẽ tăng mà không cần dầu thô tăng thêm một xu, nghĩa là ngay cả khi nhánh hạ nhiệt ở Hormuz xảy ra, người tiêu dùng và doanh nghiệp vận tải chưa chắc thấy giá bơm giảm trong quý 4.
Bối cảnh lạm phát làm biến số này nặng hơn. CPI tháng 8 tăng 0,47% so với tháng trước và 4,89% so với cùng kỳ, đảo chiều sau hai tháng giảm liên tiếp.Báo Chính phủ Nhóm giao thông tăng 4,09% và đóng góp 0,41 điểm phần trăm, mức đóng góp lớn nhất trong tháng, với dầu diesel tăng 22,15% và xăng tăng 9,53%. Bình quân 8 tháng, CPI đã lên 4,45%, chỉ còn cách mục tiêu kiểm soát cả năm khoảng 0,05 điểm phần trăm.Thời báo Tài chính Việt Nam
Cổ phiếu đã đi trước bảng giá bơm
Phản ứng của thị trường trong tuần vừa rồi cho thấy phần lớn câu chuyện giá dầu đã vào giá cổ phiếu từ tháng 8, chứ không chờ tới kỳ điều hành 3/9 - dòng tiền dịch chuyển sớm hơn tin tức chính thức, điều thường thấy với nhóm cổ phiếu nhạy giá hàng hóa.
Nhóm dịch vụ dầu khí hưởng lợi rõ nhất trên lý thuyết khi giá dầu neo cao, vì chi phí thăm dò và khai thác của các chủ mỏ được duyệt dễ hơn. PVS đóng cửa phiên 4/9 ở 38.700 đồng/cp, bật hơn 12% trong một tháng, tốt nhất nhóm theo dõi, còn PVD ở 19.200 đồng/cp tăng theo nhưng chưa đảo được xu hướng dài hạn yếu.
Nhóm phân phối và lọc dầu có cơ chế truyền dẫn khác. PLX hưởng lợi ngắn hạn nhờ tồn kho mua giá thấp hơn, song đã giảm mạnh 4% trong 5 phiên gần nhất về 36.000 đồng/cp, dấu hiệu chốt lời khi tin chính thức ra; BSR ở 26.750 đồng/cp lại phụ thuộc chênh lệch giá thành phẩm - dầu thô đầu vào, không phụ thuộc giá dầu tuyệt đối.
Ngược lại, vận tải biển và hàng không chịu áp lực chi phí: GMD đóng cửa ở 77.400 đồng/cp, HAH ở 47.200 đồng/cp, cùng giảm trong đúng những phiên giá dầu tăng mạnh nhất, trong khi HVN (22.500 đồng/cp) và VJC (124.500 đồng/cp) đi ngang nhờ khả năng thu phụ phí nhiên liệu bù đắp chi phí.
Cần nói rõ biến động giá từng mã trong giai đoạn này không chỉ do giá dầu: mùa cơ cấu chỉ số FTSE giữa tháng 9, câu chuyện riêng từng doanh nghiệp và trạng thái chung của thị trường đều có thể góp phần. Điểm dữ liệu ủng hộ rõ nhất là sự phân hóa theo vị thế trong chuỗi giá trị - mã ở đầu nguồn giữ đà tốt hơn mã ở khâu tiêu thụ nhiên liệu - còn việc tách bạch chính xác bao nhiêu phần trăm đến từ giá dầu, bao nhiêu từ FTSE thì dữ liệu hiện tại chưa đủ để phân bổ.
Ba mốc cần theo dõi tuần tới
Với nhà đầu tư cá nhân, khung theo dõi tuần tới gọn lại quanh ba mốc thay vì đuổi theo từng dòng tin chiến sự. Thứ Năm 10/9 là kỳ điều hành đã khóa dữ liệu đầu vào, gần như chắc chắn tăng, nên bản thân việc tăng hay giảm không còn là thông tin mới - thứ đáng đọc là biên độ tăng, thước đo mức độ căng của giá thành phẩm khu vực. Diễn biến quân sự trong tuần quyết định kỳ 17/9: một tuần yên tĩnh, không có đòn trả đũa mới, đủ để đảo chiều mặt bằng giá cơ sở sang hướng giảm. Ngày 30/9 là mốc chính sách thuế, biến số duy nhất trong ba biến số này mà thị trường có thể chủ động dự báo bằng lịch chứ không bằng tin chiến sự.
Xét cả ba mốc, kịch bản mặt bằng giá dầu hạ nhiệt từ kỳ 17/9 hiện có xác suất cao hơn kịch bản vượt 100 USD/thùng, vì phần bù rủi ro địa chính trị phần lớn đã được chiết khấu vào giá trong tháng 8 và lưu lượng qua Hormuz cho thấy dấu hiệu thị trường đã thích nghi với gián đoạn kéo dài hơn là chờ một cú sốc mới. Yếu tố có thể đảo ngược nhận định này là một đòn đánh mới nhắm vào hạ tầng năng lượng vùng Vịnh, và đó chính là tín hiệu đáng theo dõi nhất trong bảy ngày tới.