Người Việt hôm nay sống thọ hơn cha mẹ mình gần 9 năm, từ 65,5 tuổi năm 1993 lên 74,7 tuổi năm 2025.Vietstock Nghe thì mừng, nhưng gần 9 năm sống thêm đó không rơi vào giai đoạn đi làm kiếm tiền, mà rơi đúng vào giai đoạn đã nghỉ hưu, tức là giai đoạn phải sống bằng tiền đã tích lũy từ trước. Nói đơn giản thì, tuổi thọ dài ra bao nhiêu, gánh nặng tài chính tuổi già cũng nặng thêm bấy nhiêu.
Tuần này có hai thông tin đáng chú ý xuất hiện cùng lúc, tuy không phải nhân quả của nhau, nhưng đặt cạnh nhau lại cho thấy rất rõ khoảng trống ấy. Ngày 4/9, kết quả khảo sát Manulife Asia Care 2026 cho biết 89% người Việt tham gia khảo sát đề cao sự độc lập, tự chủ tài chính khi về già, 57% không muốn trở thành gánh nặng của người thân, và chỉ 21% còn kỳ vọng vào hỗ trợ tài chính từ con cái.Vietstock Cũng trong ngày đó, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà đã ký Quyết định 124, ấn định tháng 3/2027 là thời điểm trình Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đề án cải cách chính sách tiền lương và bảo hiểm xã hội.Tuổi Trẻ
Một bên là tâm thế người dân đã sẵn sàng tự lo cho mình. Bên kia là chính sách vẫn ở khâu soạn thảo, còn cách hiện tại nửa năm mới trình cấp có thẩm quyền. Câu hỏi thực tế đặt ra cho người đang đi làm: trong lúc chờ, mình sống bằng gì khi về già?
Số tiền cần và số tiền nhận chưa gặp nhau
Khảo sát Manulife thực hiện với 1.000 người trưởng thành tại Việt Nam cho biết người Việt dự kiến cần trung bình 10 năm được chăm sóc và 13 năm được hỗ trợ tài chính khi về già.Tinnhanhchungkhoan Riêng nhóm trên 60 tuổi, thời gian cần hỗ trợ kéo dài tới 15 năm, với chi phí sinh hoạt tự ước tính khoảng 11,8 triệu đồng mỗi tháng.
Đặt con số đó cạnh mức lương hưu đang chi trả thực tế, khoảng cách hiện ra khá rõ. Theo số liệu Bảo hiểm xã hội Việt Nam công bố tháng 4/2026, trong khoảng 3,5 triệu người đang hưởng lương hưu và trợ cấp hằng tháng, gần 564.000 người nhận dưới 3 triệu đồng, khoảng 1,35 triệu người nhận 3 đến dưới 6 triệu, hơn 1 triệu người nhận 6 đến dưới 10 triệu.Dân Trí Riêng nhóm 3-10 triệu đồng đã chiếm hơn 70% tổng số người hưởng, trong khi chỉ hơn 11.500 người nhận trên 20 triệu đồng.
Cần nói rõ để tránh so lệch: lương hưu không phải nguồn thu duy nhất của người cao tuổi, nhiều người còn có tiết kiệm, nhà cho thuê, hoặc được con cái phụ giúp. Nhưng con số chỉ 21% kỳ vọng vào con cái cho thấy chỗ dựa truyền thống đang mỏng dần, còn mức 11,8 triệu đồng mỗi tháng là do chính người trong cuộc tự ước tính, không phải áp đặt từ bên ngoài.
Vì sao tỷ lệ hưởng khó chạm trần
Cách tính lương hưu theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024, có hiệu lực từ 1/7/2025, giữ nguyên khung tỷ lệ hưởng 45-75% mức bình quân tiền lương tháng đóng bảo hiểm xã hội. Lao động nữ đạt 45% khi đóng đủ 15 năm, lao động nam đạt 45% khi đóng đủ 20 năm, mỗi năm đóng thêm được cộng 2%; để chạm trần 75%, nữ cần 30 năm, nam cần tới 35 năm đóng liên tục, điều không dễ với thị trường lao động Việt Nam, nơi việc làm phi chính thức vẫn chiếm tỷ trọng lớn.
Có một điểm hay bị bỏ qua: tỷ lệ hưởng tính trên mức bình quân tiền lương tháng đóng bảo hiểm xã hội, vốn thường thấp hơn thu nhập thực nhận, chứ không tính trên tổng thu nhập. Kết quả là con số cuối cùng bị thu hẹp hai lần, một lần qua tỷ lệ phần trăm, một lần qua mẫu số vốn đã thấp sẵn.
Lương hưu và trợ cấp bảo hiểm xã hội đã tăng 8% từ 1/7/2026 theo Nghị định 162/2026, cùng đợt lương cơ sở nâng từ 2,34 lên 2,53 triệu đồng mỗi tháng. Đây chỉ là điều chỉnh theo lộ trình hằng năm, không phải nội dung cải cách; bảng lương mới và thiết kế lại chính sách hưu trí thuộc về đề án đang soạn thảo, chưa xong.
Lịch trình cải cách vừa được chốt
Quyết định 124 do bà Phạm Thị Thanh Trà, Phó Thủ tướng Chính phủ kiêm Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về cải cách chính sách tiền lương, bảo hiểm xã hội và ưu đãi người có công, ký ban hành, đặt ra kế hoạch nghiên cứu và xây dựng đề án. Theo kế hoạch, từ tháng 8 đến tháng 10/2026, Bộ Nội vụ cùng các thành viên Ban Chỉ đạo xây dựng và hoàn thiện dự thảo đề án. Tháng 1/2027, dự thảo nghị quyết được hoàn thiện. Tháng 2/2027, đề án trình Bộ Chính trị và Ban Bí thư. Tháng 3/2027, đề án trình Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV.
Cần đọc đúng giai đoạn của lịch trình này để không kỳ vọng nhầm: đây là kế hoạch nghiên cứu, xây dựng đề án, chưa phải nghị quyết đã ban hành. Từ mốc trình Trung ương tháng 3/2027 tới lúc có nghị quyết, rồi tới lúc luật và nghị định cụ thể hóa và đi vào chi trả thực tế, còn thêm nhiều bước nữa. Với một người 40 tuổi hôm nay, khoảng cách đó chỉ là vài năm trong tổng số hơn hai mươi năm còn lại trước khi nghỉ hưu, nhưng là vài năm không nên ngồi chờ.
Hơn một nửa lực lượng lao động đứng ngoài hệ thống
Tính đến cuối tháng 5/2026, tổng số người tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc và tự nguyện đạt khoảng 21,99 triệu người, trong đó bắt buộc là 19,41 triệu. Lực lượng lao động từ 15 tuổi trở lên trong 6 tháng đầu năm 2026 là 53,7 triệu người. Đặt hai con số cạnh nhau, độ bao phủ vào khoảng 41%, nghĩa là gần sáu trên mười lao động Việt Nam chưa nằm trong hệ thống.
Con số này gần trùng tỷ lệ lao động phi chính thức 61,9% trong nửa đầu năm 2026. Với nhóm đó, câu chuyện lương hưu chưa kịp bắt đầu, vì không có năm đóng nào được ghi nhận thì cũng không có tỷ lệ hưởng để tính.
Người dân đang tự lấp khoảng trống bằng gì
Khảo sát Manulife cho biết 81% người được hỏi dự định dựa vào tiết kiệm cá nhân cho tuổi hưu, 48% chọn bảo hiểm, 43% tìm đến giải pháp đầu tư. Ở góc hành động cụ thể hơn, 51% đang tăng gửi tiết kiệm, 45% mua bảo hiểm sức khỏe, 26% tham gia quỹ mở, nhưng chỉ 27% chuyển sang các kênh tạo dòng tiền dù có tới 53% đặt mục tiêu độc lập tài chính khi về già. Nói đơn giản, khoảng cách giữa mong muốn và hành động ở đây nằm chủ yếu ở kênh phân bổ tiền.
Tính đến 4/9/2026, lãi suất tiết kiệm kỳ hạn 12 tháng tại nhóm ngân hàng lớn phổ biến quanh 5,9-6,1%/năm, mức gần như không rủi ro, phù hợp cho phần tiền cần dùng trong vài năm tới. Nhưng với chân trời dài hơn, bức tranh khác hẳn: trong 38 quỹ mở cổ phiếu đang hoạt động, chỉ 9 quỹ đủ lịch sử 10 năm, cả 9 đều dương với mức tăng trưởng trung vị 10,1%/năm, thấp nhất 6,1%, cao nhất 12,6%. Nhóm quỹ mở trái phiếu ổn định hơn nhưng thấp hơn, dao động 7,1-8,6%/năm ở mốc 10 năm, và ở mốc 3-5 năm không quỹ nào âm.
Cái giá của mức sinh lời cao hơn là biến động: ở mốc 3 năm, trung vị nhóm quỹ cổ phiếu là 8,2%/năm nhưng quỹ thấp nhất vẫn âm 1,0%; ở mốc 5 năm, trung vị 6,2% và quỹ thấp nhất âm 1,7%. Lợi thế của cổ phiếu chỉ bộc lộ ổn định từ mốc 10 năm trở đi, với điều kiện không rút tiền giữa chừng đúng lúc thị trường đang giảm.
Chân trời 13 năm và phép lãi kép
Với một người còn hai mươi năm đi làm và sau đó cần 13 đến 15 năm sống bằng tiền tích lũy, chênh lệch giữa 6%/năm và 10%/năm không phải chuyện nhỏ. Trên cùng một số tiền góp đều mỗi tháng suốt 20 năm, mức 10%/năm tạo ra số dư cuối kỳ lớn hơn hẳn mức 6%/năm, và khoảng cách ấy nới rộng dần theo thời gian chứ không thu hẹp lại.
Khung phân bổ thông dụng cho mục tiêu hưu trí là chia tiền theo kỳ hạn cần dùng, chứ không dồn hết vào một kênh duy nhất. Phần dự phòng và phần cần dùng trong 3 đến 5 năm tới nên giữ ở tiết kiệm hoặc quỹ mở trái phiếu, nơi rủi ro mất vốn thấp. Phần tiền chỉ chạm tới sau 10 năm mới hợp với quỹ mở cổ phiếu, vì đó là kỳ hạn mà dữ liệu cho thấy xác suất sinh lời dương khá ổn định. Chọn quỹ có lịch sử đủ dài để đo hiệu suất xuyên chu kỳ là bước lọc cơ bản đầu tiên, bởi hiện chỉ 9 trên 38 quỹ cổ phiếu có đủ mười năm dữ liệu để tham chiếu.
Cũng cần thừa nhận còn cách giải thích khác cho khoảng cách giữa mong muốn và hành động này. Một phần đến từ áp lực tài chính hiện tại: 72% người 35-44 tuổi đang hỗ trợ tài chính cho gia đình, và 74% trong nhóm đó nói áp lực ấy ảnh hưởng đến khả năng tự chủ dài hạn. Một phần khác đến từ thói quen ưa tiền mặt, ngại biến động. Cả hai đều có thật, và cả hai đều không làm thay đổi phép tính về sau.
Điều đáng theo dõi
Mốc tháng 3/2027 là thời điểm nội dung cải cách lộ diện lần đầu, chưa phải lúc chính sách thật sự thay đổi. Trước mốc đó, đáng theo dõi nhất là dự thảo đề án mà Bộ Nội vụ dự kiến hoàn thiện trong tháng 10/2026, nơi các phương án về tỷ lệ hưởng, số năm đóng và cách tính mức bình quân tiền lương sẽ xuất hiện sớm nhất.
Còn với người đang đi làm, phần việc của mình thì không cần chờ mốc nào cả. Bộ Y tế đã đề xuất hướng dẫn người dân chuẩn bị cho tuổi già ngay từ tuổi 40. Số năm còn lại trước khi nghỉ hưu chính là biến số quan trọng nhất trong phép lãi kép, và đó cũng là biến số duy nhất mà sau này có tiền cũng không mua lại được.