Một dự thảo nghị định đang lấy ý kiến có một điểm hiếm khi xuất hiện cùng nhau trong cùng văn bản: cơ quan soạn thảo đồng ý cho trí tuệ nhân tạo (AI) tự đặt lệnh mua bán cổ phiếu, nhưng lại cấm hoàn toàn việc này ở đúng rổ cổ phiếu chiếm khoảng 77% vốn hóa thị trường.Dân trí Đây là dự thảo Nghị định về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực chứng khoán, do Bộ Tài chính xây dựng. Với nhà đầu tư cá nhân, khoảng cách giữa hai vế đó mới là phần đáng đọc, không phải bản thân việc "AI được đặt lệnh".
Dự thảo cho phép những gì
Theo bản dự thảo, giải pháp công nghệ tài chính có sử dụng AI được thử nghiệm với không quá 1.000 nhà đầu tư.VTC News Đối tượng tham gia phải là nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp, thử nghiệm hai nhóm giải pháp: tư vấn đầu tư bằng AI, và dùng AI để tự đặt lệnh đầu tư. Thời gian thử nghiệm tối đa 5 năm, tùy từng giải pháp, tính từ thời điểm Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cấp giấy chứng nhận tham gia.Dân trí
Cơ chế dừng cũng được viết sẵn. Nếu phát sinh rủi ro ảnh hưởng tới an ninh, an toàn thị trường tài chính, tới an toàn hệ thống công nghệ thông tin, hoặc tới trật tự xã hội và lợi ích công cộng, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước được quyền tạm dừng hoặc dừng hẳn giải pháp. Tổ chức đề xuất thử nghiệm chịu trách nhiệm toàn diện về hoạt động của mình và phải tuân thủ quy định về phòng, chống rửa tiền.
Phần bị loại ra lớn tới đâu
Giới hạn gây tranh luận nhất nằm ở phạm vi cổ phiếu. Dự thảo quy định cổ phiếu được dùng để AI đầu tư hoặc tạo lập thị trường phải là cổ phiếu không nằm trong rổ VNX AllShare, tức rổ chỉ số chung của hai sàn niêm yết HOSE và HNX. Tại phiên chốt dữ liệu 28/8/2026, rổ này gồm 477 cổ phiếu, trong đó 321 mã trên HOSE và 156 mã trên HNX. Báo chí dẫn dự thảo cho biết nhóm này chiếm khoảng 77% vốn hóa thị trường.Tiền Phong
Có một cách đo khác sát với việc giao dịch thực tế hơn. Nếu chỉ tính phần cổ phiếu thực sự tự do chuyển nhượng, tức phần nhà đầu tư mua bán được hằng ngày, rổ VNX AllShare phủ tới 87,77% vốn hóa tự do chuyển nhượng của hai sàn, tương đương 2.361,8 nghìn tỷ đồng trên tổng 2.690,8 nghìn tỷ đồng. Phần còn lại dành cho AI chỉ khoảng 12% lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng, rải trên 227 mã ngoài rổ. Đo bằng vốn hóa niêm yết thì AI bị loại khỏi 77% thị trường, đo bằng lượng hàng thực sự trao tay mỗi phiên thì phần bị loại còn lớn hơn nữa.
Vì sao cơ quan soạn thảo thận trọng
Bộ Tài chính đặt cơ chế thử nghiệm này trong khuôn khổ bảo vệ nhà đầu tư và giữ an toàn hệ thống tài chính, dự thảo Luật Chứng khoán sửa đổi cũng bổ sung hẳn một điều khoản riêng cho cơ chế này.Thời báo Tài chính Việt Nam Nỗi lo này có cơ sở thực tế. Ông Bùi Văn Huy, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần FIDT, cho biết giao dịch bằng robot từng được triển khai trên thị trường Việt Nam, nhưng từ năm 2023 các công ty chứng khoán đã được yêu cầu tạm dừng.Dân trí Theo ông, nếu mở lại, cơ quan quản lý cần kiểm soát chặt ba nhóm rủi ro: thao túng thị trường bằng thuật toán tốc độ cao, quá tải hệ thống khi lượng lệnh tăng đột biến, và các đợt biến động giá bất thường do thuật toán tự kích hoạt hàng loạt lệnh trong thời gian rất ngắn.
Dự thảo chưa công bố thuyết minh riêng cho việc loại rổ VNX AllShare, nên lý do chính xác vẫn là suy đoán. Có ba cách đọc khả dĩ: chặn trần thiệt hại ở nhóm cổ phiếu nhỏ, bảo vệ riêng nhóm cổ phiếu tác động tới các quỹ mô phỏng chỉ số, hoặc hạ tầng giám sát lệnh tự động theo thời gian thực chưa được kiểm chứng ở quy mô lớn. Dữ liệu hiện có nghiêng về cách đọc đầu tiên, vì phần lớn cơ chế thử nghiệm giai đoạn đầu đều ưu tiên chặn trần thiệt hại hơn là tối ưu chất lượng dữ liệu thu về.
Nghịch lý kỹ thuật của chính giới hạn đó
Vấn đề là thuật toán cần thanh khoản để chạy đúng nghĩa. Một môi giới chứng khoán tại TP.HCM nêu trên Dân trí rằng loại bỏ rổ VNX AllShare đồng nghĩa đẩy AI xuống nhóm cổ phiếu vốn hóa nhỏ, thanh khoản kém.Dân trí Ở nhóm đó, chỉ một lệnh tự động cũng đủ kéo cổ phiếu lên trần hoặc xuống sàn, gây nhiễu giá và làm hỏng chính thuật toán đang được thử nghiệm. Hệ quả là dữ liệu thu về có thể không phản ánh đúng cách AI vận hành trên một thị trường bình thường, còn nhà đầu tư chuyên nghiệp cũng khó đưa vốn lớn vào nhóm cổ phiếu mà khi thị trường đảo chiều thì gần như không thoát được hàng.
Chính môi giới này nêu hai hướng điều chỉnh khả dĩ. Một là cho AI giao dịch ở rổ VN30 hoặc VNX AllShare, đổi lại khống chế hạn mức vốn tối đa mỗi tài khoản thử nghiệm, khoảng 500 triệu đến 1 tỷ đồng. Hai là đưa hợp đồng tương lai chỉ số VN30 vào danh mục thử nghiệm, vì thị trường phái sinh có thanh khoản cao, giao dịch được hai chiều và không phải chờ ngày về hàng.
Lỗ hổng đáng lo hơn cả phạm vi cổ phiếu
Xét thuần túy về tiến độ pháp lý, đây chưa phải chuyện của năm nay. Đây mới là dự thảo đang lấy ý kiến, chưa ban hành. Theo dự thảo Luật Chứng khoán sửa đổi, luật dự kiến có hiệu lực từ 1/3/2027, còn quy định về cơ chế thử nghiệm dự kiến áp dụng từ 1/3/2028, lùi thêm một năm để kịp xây dựng văn bản hướng dẫn.VietnamBiz Cửa vào cũng rất hẹp: tối đa 1.000 nhà đầu tư, phải là nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp, tức cá nhân nắm danh mục chứng khoán niêm yết từ 2 tỷ đồng trở lên, có thu nhập chịu thuế từ 1 tỷ đồng mỗi năm, hoặc có chứng chỉ hành nghề chứng khoán. Trong khi đó, tính đến cuối tháng 7/2026, thị trường Việt Nam có hơn 13,65 triệu tài khoản chứng khoán.Nhân Dân
Nhưng có một điểm không chờ tới 2028 mới xuất hiện: mọi dịch vụ đang quảng cáo "AI đầu tư giúp bạn" trên mạng xã hội hiện nay đều không nằm trong khung thử nghiệm nào cả, vì khung đó chưa tồn tại. Ông Nguyễn Xuân Quang, Trợ lý Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Chứng khoán SSI, lưu ý rằng không ít số liệu và nhận định do AI tạo ra nghe rất thuyết phục nhưng thực chất là bịa, và khi khách hàng thua lỗ thì hiện chưa có quy định rõ ai chịu trách nhiệm.Dân trí
Điểm này đáng chú ý hơn vì bản dự thảo đang lấy ý kiến có đề xuất miễn trừ trách nhiệm hành chính, kỷ luật và dân sự cho Nhà nước, trong trường hợp thiệt hại phát sinh do nguyên nhân khách quan và các bên đã tuân thủ đúng quy định thử nghiệm.Thời báo Tài chính Việt Nam Trách nhiệm được đặt lên tổ chức đề xuất giải pháp, không phải lên cơ quan cấp phép. Đây là thiết kế hợp lý cho một cơ chế thử nghiệm, nhưng cũng có nghĩa: nếu một sản phẩm AI ngoài khung thử nghiệm khiến nhà đầu tư cá nhân thua lỗ ngay bây giờ, không có cơ chế bồi thường nào từ phía Nhà nước để viện dẫn.
Tín hiệu cần theo dõi
Trong ngắn hạn, dự thảo này không làm thay đổi cách thị trường vận hành và không tạo ra nhóm cổ phiếu nào được hưởng lợi trực tiếp. Với nhà đầu tư cá nhân, mức phản ứng hợp lý lúc này là ghi nhận thông tin, giữ nguyên cách làm hiện tại và cảnh giác hơn với mọi dịch vụ tự xưng "AI đầu tư" đang mời chào ngoài khung pháp lý.
Điều đáng theo dõi là bản dự thảo tiếp theo sau vòng lấy ý kiến, cụ thể trên ba điểm: phạm vi cổ phiếu có được nới lên rổ VN30 kèm hạn mức vốn theo từng tài khoản hay không, thị trường phái sinh có được đưa vào thử nghiệm hay không, và trách nhiệm bồi thường khi thuật toán gây thiệt hại cho khách hàng được quy định cụ thể tới đâu. Nếu phạm vi giữ nguyên như bản hiện tại, khả năng cao cuộc thử nghiệm sẽ diễn ra ở quy mô nhỏ và ít đơn vị đăng ký, đúng như lo ngại mà giới môi giới đang nêu.