Ngày 26/8, các ngân hàng cho nhau vay qua đêm trên thị trường liên ngân hàng với lãi suất bình quân chỉ 2%/năm.Người Quan Sát Cũng đúng ngày đó, ACB niêm yết mức lãi suất tiết kiệm trực tuyến kỳ hạn 12 tháng cao nhất trong khảo sát 34 ngân hàng, lên tới 7,8%/năm.CafeF Và Sacombank, cùng ngày 26/8, áp dụng biểu lãi suất mới, tăng ở tất cả kỳ hạn từ 6 tháng trở lên trên kênh trực tuyến.CafeF
Ba con số này không mâu thuẫn nhau. Chúng đang mô tả ba loại tiền khác nhau trên cùng một đường cong lãi suất, và khoảng cách giữa chúng là thứ sẽ quyết định người gửi tiết kiệm nhận được bao nhiêu tiền lãi từ nay đến cuối năm.
Sacombank tăng cái gì, và không tăng cái gì
Biểu lãi suất mới của Sacombank cho khách hàng cá nhân, hiệu lực từ 26/8, có một đường phân chia khá rõ. Với tiền gửi trực tuyến dưới 50 triệu đồng, các kỳ hạn từ 1 đến 5 tháng vẫn giữ nguyên 4,5%/năm.CafeF Nhưng từ mốc 6 tháng trở lên, mọi thứ đều được nâng lên: kỳ hạn 6-11 tháng tăng từ 6,4% lên 6,8%/năm, kỳ hạn 12-18 tháng tăng từ 6,6% lên 7%/năm, kỳ hạn 24 và 36 tháng tăng từ 6,9% lên 7,2%/năm.
Càng nhiều tiền, mức tăng càng mạnh. Nhóm gửi từ 50 đến dưới 500 triệu đồng được nâng đồng loạt 0,5 điểm phần trăm ở toàn bộ kỳ hạn từ 6 tháng trở lên. Nhóm gửi từ 500 triệu đồng trở lên được nâng mạnh nhất ở kỳ hạn dài nhất, với lãi suất 24 và 36 tháng tăng từ 7,1% lên 7,8%/năm, tức thêm 0,7 điểm phần trăm chỉ trong một lần điều chỉnh.
Trong khi đó, biểu lãi suất tại quầy gần như đứng yên, mức cao nhất vẫn là 6,9%/năm. Nói cách khác, Sacombank không tăng lãi cho mọi khoản tiền. Ngân hàng này chỉ tăng đúng loại tiền vào qua kênh số, ở lại lâu và có quy mô lớn.
Con số 2% chỉ đo đúng một khoản vay ngắn nhất
Lãi suất qua đêm là giá của khoản vay ngắn nhất tồn tại trên thị trường liên ngân hàng. Nó đo lượng tiền dư ra trên tài khoản thanh toán của các ngân hàng khi kết thúc một ngày làm việc, chứ không đo nguồn vốn mà ngân hàng có thể mang đi cho vay trong nhiều năm.
Khoảng cách này lộ ra ngay trên cùng một bảng giá. Phiên 26/8, lãi suất bình quân liên ngân hàng bằng tiền đồng ở kỳ hạn qua đêm là 2%, kỳ hạn 1 tuần là 6,3%, kỳ hạn 2 tuần là 6,4% và kỳ hạn 1 tháng là 6,9%/năm.Người Quan Sát Chỉ cần kéo dài khoản vay từ một đêm lên một tuần, giá đã đội thêm hơn 4 điểm phần trăm. Tiền rẻ chỉ thực sự rẻ trong đúng một đêm.
Đặt cạnh đó, mức 7,2%/năm mà Sacombank trả cho nhóm gửi lớn ở kỳ hạn 6-11 tháng chỉ nhỉnh hơn con số 6,9% mà chính các ngân hàng phải trả cho nhau khi vay một tháng. Lãi suất tiết kiệm không neo vào con số 2% qua đêm, nó neo vào phần dốc lên của đường cong đó.
Ngân hàng Nhà nước cũng đang bán tiền có kỳ hạn
Phiên 27/8, trên kênh cầm cố của thị trường mở, Ngân hàng Nhà nước chào thầu bốn kỳ hạn cùng lúc: 7.477 tỷ đồng kỳ hạn 14 ngày, 162 tỷ đồng kỳ hạn 35 ngày, 2.117 tỷ đồng kỳ hạn 63 ngày và 3.811 tỷ đồng kỳ hạn 91 ngày.Người Quan Sát Toàn bộ 13.569 tỷ đồng đều trúng thầu ở lãi suất 4,5%/năm. Với 3.973 tỷ đồng đáo hạn cùng phiên, cơ quan này bơm ròng 9.596 tỷ đồng, đưa lượng lưu hành trên kênh cầm cố lên 183.455 tỷ đồng.
Các ngân hàng nhận hết khối lượng chào thầu đó, vay của Ngân hàng Nhà nước 63 ngày và 91 ngày với giá 4,5%/năm, tức cao hơn gấp đôi mức 2% có thể vay qua đêm trên thị trường. Nhưng so với 6,9%/năm phải trả để vay một tháng của ngân hàng khác, khoản 4,5% kỳ hạn ba tháng lại là món rẻ. Hai kỳ hạn dài nhất chiếm gần 44% khối lượng trúng thầu phiên đó, cho thấy chính cơ quan điều hành cũng đang kéo dài kỳ hạn nguồn tiền cấp cho hệ thống.
Vì sao nguồn vốn dài hạn vẫn khan
Nguyên nhân nằm trong cấu trúc bảng cân đối của các ngân hàng, chứ không phải ở thanh khoản ngắn hạn. Theo chia sẻ của lãnh đạo Vietcombank tại buổi gặp gỡ nhà đầu tư, tỷ lệ dư nợ trên huy động (LDR) của toàn hệ thống tính theo cách thông thường ở mức khoảng 102,4% vào cuối tháng 7, nghĩa là hệ thống đang cho vay ra nhiều hơn số tiền huy động được từ khách hàng.CafeF Vietcombank cũng cho rằng các điều chỉnh chính sách gần đây, như nới tỷ lệ tiền gửi Kho bạc được tính vào LDR hay nới tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn, chủ yếu là giải pháp hỗ trợ về mặt kỹ thuật và không thay thế được nhu cầu huy động vốn thực từ khách hàng.
Lệch pha kỳ hạn còn nặng hơn con số LDR cho thấy. Tại Hội nghị Thường trực Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp giữa tháng 7, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Phạm Đức Ấn cho biết nguồn vốn ngắn hạn hiện chiếm tới 80% cơ cấu nguồn vốn của hệ thống, trong khi nguồn trung và dài hạn chỉ khoảng 20%, trong khi nhu cầu vay trung và dài hạn của doanh nghiệp lại rất lớn.CafeF Một ngân hàng có thể dư dả tiền qua đêm mà vẫn không đủ nguồn hợp lệ để tài trợ một khoản vay hạ tầng mười năm, vì tiền qua đêm không được tính là nguồn vốn ổn định.
Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) nhận định áp lực thanh khoản ngắn hạn đã giảm đáng kể, nhưng điều đó chưa đồng nghĩa với việc lãi suất huy động bước vào xu hướng giảm, vì các yếu tố chi phối lãi suất là những vấn đề mang tính cấu trúc trong bảng cân đối của hệ thống.CafeF
Còn cách giải thích nào khác không
Câu chuyện cấu trúc không phải lời giải duy nhất cho động thái của Sacombank, và cần đặt cạnh vài khả năng khác trước khi kết luận.
Thứ nhất là chiến lược kênh phân phối. Biểu tại quầy của Sacombank gần như không đổi trong khi kênh trực tuyến tăng tới 0,7 điểm phần trăm, đây có thể là cách ngân hàng kéo tiền gửi sang kênh số để giảm chi phí vận hành, chứ không hẳn là tín hiệu thiếu vốn. Thứ hai là yếu tố mùa vụ, vì kỳ nghỉ Quốc khánh kéo dài từ 31/8 đến 2/9 thường làm tăng nhu cầu tiền mặt, nên đợt bơm ròng mạnh phiên 27/8 của Ngân hàng Nhà nước có thể mang tính chuẩn bị cho kỳ nghỉ hơn là phản ánh xu hướng dài hạn. Thứ ba là độ lan tỏa còn hạn chế, vì trong khảo sát 34 ngân hàng ngày 26/8, chỉ có 8 ngân hàng niêm yết từ 7%/năm trở lên ở kỳ hạn 12 tháng, phần lớn còn lại vẫn tập trung quanh vùng 6-6,9%/năm.CafeF
Dù vậy, dữ liệu vẫn nghiêng về lời giải cấu trúc, vì hai ngân hàng lớn độc lập với nhau lại cùng đưa ra một dự báo. Lãnh đạo Vietcombank cho rằng mặt bằng lãi suất huy động khó giảm trong nửa cuối năm do nhu cầu tín dụng cho hạ tầng và đầu tư công ở mức cao, trong khi tốc độ huy động chậm hơn tốc độ cho vay. Ông Alexandre Macaire, Giám đốc Tài chính Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam (Techcombank), còn đi xa hơn khi cho rằng lãi suất huy động nhiều khả năng tiếp tục nhích nhẹ khoảng 0,3%/năm từ nay đến cuối năm.CafeF
Người gửi tiết kiệm đọc được gì từ đường cong này
Điều đầu tiên là khoảng cách giữa các ngân hàng đang rất rộng. Ở cùng kỳ hạn 12 tháng gửi trực tuyến, mức cao nhất ngày 26/8 là 7,8%/năm còn mức thấp nhất là 3,7%/năm, chênh nhau 4,1 điểm phần trăm.CafeF Với khoản 1 tỷ đồng gửi đủ 12 tháng, chênh lệch tiền lãi giữa hai đầu bảng vào khoảng 41 triệu đồng, đủ để người gửi cân nhắc kỹ trước khi chọn nơi gửi. Nhóm bốn ngân hàng quốc doanh Agribank, BIDV, Vietcombank và VietinBank cùng niêm yết 6,8%/năm cho kỳ hạn 12 và 18 tháng, thấp hơn đầu bảng 1 điểm phần trăm nhưng vẫn cao hơn phần lớn hệ thống.
Điều thứ hai là đường cong hiện tại đang trả nhiều hơn cho kỳ hạn dài và cho khoản tiền lớn. Ở Sacombank, cùng nhóm gửi trực tuyến từ 500 triệu đồng, kỳ hạn 6-11 tháng là 7,2%/năm còn kỳ hạn 24-36 tháng là 7,8%/năm, một khoảng cách đáng kể cho cùng một khách hàng.
Điều thứ ba là chi phí của việc chốt sai kỳ hạn. Với dự báo lãi suất huy động còn nhích thêm khoảng 0,3 điểm phần trăm đến cuối năm, khóa toàn bộ số tiền vào kỳ hạn 36 tháng ngay lúc này là đặt cược rằng mặt bằng đã tạo đỉnh. Ở chiều ngược lại, rút trước hạn thường chỉ được hưởng lãi suất không kỳ hạn, tức gần như mất toàn bộ phần chênh lệch đã chờ đợi. Trong bối cảnh đường cong dốc lên và triển vọng còn tăng nhẹ, cách phân bổ thường gặp là chia khoản tiền thành nhiều kỳ hạn khác nhau: giữ một phần ở nhóm 6-12 tháng để có điểm tái gửi, phần còn lại mới khóa dài hạn. Tỷ lệ giữa hai phần tùy thuộc vào thời điểm người gửi thực sự cần dùng đến khoản tiền đó.
Tín hiệu đáng theo dõi trong vài tuần tới không phải là lãi suất qua đêm, vốn dao động rất mạnh theo từng phiên bơm hút của Ngân hàng Nhà nước. Tín hiệu thật sự nằm ở lãi suất kỳ hạn 1 tháng trên thị trường liên ngân hàng. Chừng nào con số đó còn ở vùng gần 7%/năm, các ngân hàng vẫn còn lý do để trả cao cho tiền gửi dân cư ở những kỳ hạn dài.