Diesel bán lẻ trong nước đang đứng yên ở mức tối đa 28.543 đồng/lít, con số được chốt từ kỳ điều hành ngày 20/8 và giữ nguyên liên tục tới nay.Tiền Phong Trong khi đó, dầu Brent đã giảm hai phiên liên tiếp, đóng cửa phiên 25/8 ở 89,00 USD/thùng, thấp hơn 3,44% so với phiên trước. Nhiều bản tin sáng 25/8 mô tả thị trường thế giới đang "hạ nhiệt" và giá trong nước "chờ điều chỉnh".VietnamNet
Câu hỏi thực tế hơn là: kỳ điều hành tiếp theo, rơi vào chiều thứ Năm 27/8 theo chu kỳ 7 ngày cố định của năm nay, sẽ giảm bao nhiêu?e10.vn Câu trả lời không nằm ở phiên giảm hôm 25/8. Nó nằm ở một phép tính bình quân của cả tuần, và phép tính đó, tính đến lúc này, vẫn đang cho ra một con số cao hơn kỳ trước.
Giá cơ sở là bình quân cả tuần, không phải giá đóng cửa
Theo Nghị định 95/2021 và Nghị định 80/2023, giá cơ sở mỗi kỳ được tính từ bình quân giá xăng dầu thành phẩm trên thị trường Singapore trong suốt chu kỳ trước đó, sau đó cộng thêm chi phí định mức, lợi nhuận định mức và các loại thuế phí gồm thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường và thuế giá trị gia tăng. Nói đơn giản, một phiên giao dịch dù biến động mạnh tới đâu cũng chỉ là một trong bảy ngày được đưa vào phép bình quân đó, chứ không tự nó quyết định giá của kỳ tới.
Con số cụ thể cho thấy rõ điều này. Áp đúng công thức bình quân lên chuỗi giá Brent, bốn phiên từ 20/8 đến 25/8 cho ra mức bình quân 92,34 USD/thùng, cao hơn mức 89,82 USD/thùng của chu kỳ liền trước (13/8 đến 19/8) khoảng 2,8%. Ngay cả khi phiên 26/8 tiếp tục giảm về vùng 89 USD/thùng, bình quân cả chu kỳ nhiều khả năng vẫn cao hơn kỳ trước.
Cần nói rõ giới hạn của phép tính này: công thức chính thức dùng giá thành phẩm Singapore chứ không dùng dầu thô Brent, và hai chuỗi giá này có nhịp riêng, Brent chỉ đóng vai trò chỉ báo tham chiếu. Nhưng nguyên tắc gây ra độ trễ thì giống nhau ở cả hai chuỗi: giá bán lẻ phản ứng với bình quân của một tuần, không phản ứng với phiên gần nhất.
Quỹ bình ổn: cái đệm mà nhiều người tưởng vẫn còn
Phản xạ quen thuộc khi giá xăng dầu không giảm theo thế giới là quy cho Quỹ bình ổn giá đang "gánh" phần chênh lệch. Dữ liệu năm 2026 lại kể một câu chuyện khác. Toàn ngành gần như không trích lập quỹ trong năm nay: chỉ duy nhất một nhà phân phối ghi nhận trích lập trong tháng 4/2026 với tổng khoảng 10,5 tỷ đồng, còn từ tháng 5/2026 tới nay không còn kỳ nào có trích lập.
Số dư quỹ theo báo cáo gần nhất của các nhà phân phối đi ngang quanh 1.218,7 tỷ đồng qua hai kỳ 13/8 và 20/8. Riêng Saigon Petro, nhà báo cáo sát ngày điều hành nhất, giữ nguyên số dư 270,1 tỷ đồng tại kỳ 20/8, không trích lập và cũng không chi sử dụng. Số tổng này là số dư tại kỳ báo cáo gần nhất của từng nhà phân phối chứ không phải số liệu hạch toán cùng một ngày, vì các nhà báo cáo không cùng nhịp công bố. Dù vậy xu hướng khá rõ: quỹ bình ổn hiện gần như không can thiệp vào giá.
Điều này dẫn tới một kết luận trái với trực giác thường thấy. Giá thế giới đang được truyền vào giá bán lẻ gần như nguyên vẹn về biên độ, chỉ chậm về thời điểm. Độ trễ hiện nay là độ trễ hành chính của chu kỳ tính giá 7 ngày, không phải kết quả của việc quỹ đang đứng ra gánh đỡ.
Vì sao phần trăm thay đổi trong nước luôn nhỏ hơn dầu thô
Yếu tố thứ ba làm phẳng biên độ là cấu phần thuế phí. Phần lớn các khoản thuế và chi phí định mức được tính theo đồng trên lít hoặc theo tỷ lệ cố định, nên khi giá thành phẩm thế giới đổi một đơn vị, phần trăm thay đổi trên giá bán lẻ cuối cùng sẽ nhỏ hơn. Đây là lý do giá trong nước hiếm khi biến động cùng biên độ với dầu thô, ngay cả khi mức truyền dẫn đã đầy đủ.
Nhưng khi biến động đủ lớn và kéo dài trọn một chu kỳ, mức truyền dẫn có thể rất sát. Tuần kết thúc ngày 23/7, Brent tăng 19,54% lên đỉnh 100,69 USD/thùng. Ngay tại kỳ điều hành 23/7, diesel 0,05S-II nhảy từ 21.740 lên 25.760 đồng/lít, tương đương tăng 18,5% chỉ trong một lần chốt giá. Cơ chế không làm mất đi mức tăng của cả tuần, nó chỉ dồn mức tăng đó vào một bước nhảy duy nhất.
Một cách đọc khác cũng cần được đặt lên bàn, vì độ trễ chu kỳ không phải lời giải duy nhất cho việc diesel đang neo cao. Từ đầu tháng 7 tới nay, giá diesel bán lẻ trong nước tăng 30,6% (từ 21.860 lên 28.540 đồng/lít, Zone 1), trong khi Brent tăng 24,4% (từ 71,57 lên 89,00 USD/thùng). Diesel tăng nhanh hơn nguyên liệu gốc, và phần chênh lệch đó nhiều khả năng đến từ mức chênh giữa giá thành phẩm khu vực và giá dầu thô đang giãn rộng, chứ không đến từ bản thân chu kỳ điều hành. Nói cách khác, chu kỳ 7 ngày giải thích thời điểm giá đổi chiều, còn chênh lệch giá thành phẩm giải thích phần lớn độ cao của mặt bằng giá hiện tại.
Ai đang trả tiền cho độ trễ này
Diesel là chi phí đầu vào trực tiếp của vận tải hàng hóa. Chi phí nhiên liệu chiếm khoảng 40 đến 45% chi phí vận tải đường bộ, nên mỗi tuần giá neo cao là một tuần biên lợi nhuận của doanh nghiệp vận tải bị bào mòn.SGGP
Nhóm chịu áp lực nặng nhất là hàng không, nơi nhiên liệu bay chiếm khoảng 30 đến 40% chi phí vận hành, trong khi biên lợi nhuận gộp quý II/2026 của Vietnam Airlines chỉ 4,4% và của Vietjet là 5,6%. Tại ĐHĐCĐ 2026, Vietnam Airlines đặt giả định giá nhiên liệu bay Jet A1 bình quân cả năm ở mức 128,54 USD/thùng, tăng gần 48% so với năm 2025.Tuổi Trẻ Hãng đã cắt giảm một số chuyến bay từ tháng 4/2026 để ứng phó với chi phí nhiên liệu tăng cao.Anadolu Agency
Trong vận tải biển, VOS là trường hợp phơi nhiễm rõ nhất vì khai thác tàu hàng rời theo chuyến nên tự gánh chi phí nhiên liệu, biên lợi nhuận gộp quý II chỉ 11,1%. Ngược lại, PVT và HAH ít chịu tác động hơn nhờ phần lớn đội tàu cho thuê định hạn và mảng cảng có biên lợi nhuận dày hơn.
Thị trường cổ phiếu đã định giá khá sát trật tự chịu tác động này. Từ 31/7 đến 25/8, GAS tăng 21,72%, PLX tăng 12,61% và PVS tăng 11,44%, trong khi VJC là mã duy nhất trong nhóm theo dõi giảm giá, mất 0,24%. Bình quân nhóm dầu khí tăng 12,77%, còn nhóm hàng không chỉ tăng 2,44%.
Với nhà đầu tư muốn theo dõi biến số gốc thay vì đi vòng qua cổ phiếu, giá dầu là mặt hàng được giao dịch trực tiếp trên Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam thuộc Bộ Công Thương. Đây là kênh cho phép quan sát và tham gia trực tiếp vào chính chuỗi giá đang tạo ra độ trễ nói trên, nhưng cũng dùng đòn bẩy ký quỹ nên rủi ro cao hơn hẳn so với cổ phiếu.
Điều cần theo dõi ở kỳ điều hành chiều mai
Với bình quân chu kỳ hiện vẫn cao hơn kỳ trước khoảng 2,8%, kịch bản có khả năng cao hơn cho chiều 27/8 là giá diesel đi ngang hoặc chỉ giảm nhẹ, chứ không giảm tương ứng với biên độ hai phiên giảm của dầu thô. Một mức giảm đáng kể, nếu xảy ra, nhiều khả năng phải chờ tới kỳ sau, khi trọn một chu kỳ giá thấp hơn được đưa vào phép bình quân.
Cách đọc này cũng hữu ích cho chiều ngược lại. Độ trễ mang tính đối xứng: nó từng khiến giá trong nước chưa tăng ngay khi thế giới tăng, và giờ khiến giá chưa giảm ngay khi thế giới giảm. Với doanh nghiệp vận tải, con số đáng theo dõi không phải giá dầu đóng cửa mỗi đêm, mà là bình quân giá thành phẩm của tuần đang chạy. Với nhà đầu tư nhóm dầu khí đã tăng mạnh trong tháng 8, rủi ro nằm ở chiều ngược lại: nếu chuỗi giá thấp kéo dài trọn một chu kỳ, phần lợi nhuận đến từ hàng tồn kho giá cao có thể đảo chiều nhanh hơn nhiều so với tốc độ nó được tạo ra. Kỳ điều hành chiều mai, và nhất là kỳ kế tiếp vào 3/9, sẽ là phép thử trực tiếp cho cả hai chiều kịch bản này.