Tuần 17–21/8, phần lớn bản tin về căng thẳng Mỹ – Iran đều mở đầu bằng giá dầu Brent. Đó là con số dễ theo dõi nhất, nhưng lại không phải con số đang bào mòn túi tiền của doanh nghiệp vận tải Việt Nam. Bức tranh lớn nằm ở một khâu ít người để ý: chênh lệch giữa giá dầu diesel và giá dầu thô, phần lợi nhuận gộp mà nhà máy lọc dầu thu được trên mỗi thùng. Chỉ số này vừa vượt mốc ba chữ số lần đầu tiên trong lịch sử, và chính nó, chứ không phải Brent, đang quyết định hóa đơn nhiên liệu của mỗi chuyến xe tải.
Dầu Brent đóng cửa phiên 21/8 ở 93,93 USD/thùng, tăng 6,1% so với mức 88,52 USD/thùng của phiên 14/8, nhưng vẫn thấp hơn đỉnh 100,69 USD/thùng mà chính Brent đã lập ngày 23/7.Al Jazeera Trong khi đó, mỗi lít dầu diesel 0,05S-II bán tại Việt Nam đã đắt thêm 6.680 đồng so với kỳ điều hành cuối tháng 6, từ 21.860 đồng/lít lên 28.540 đồng/lít. Đó là mức tăng 30,6% trong tám tuần, trong lúc dầu thô thế giới còn chưa lấy lại đỉnh cũ.
Chuỗi sự kiện đẩy giá dầu tuần qua
Mốc khởi đầu là ngày 17/8, khi biên bản ghi nhớ ngừng giao tranh giữa Mỹ và Iran hết hiệu lực mà không bên nào gia hạn.VnExpress Brent tăng 2,65% ngay phiên đó. Ngày 19/8, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố phát động chiến dịch "chiến tranh kinh tế" nhắm vào Iran, cảnh báo trừng phạt bất kỳ quốc gia nào để ngân hàng, doanh nghiệp hay sân bay của mình tạo đường sống cho Tehran.VnExpress
Ngày 20/8, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent nói Washington sẽ áp các biện pháp trừng phạt chưa từng có trong lịch sử và kêu gọi Trung Quốc, nước mua phần lớn dầu xuất khẩu của Iran, hợp tác.Al Jazeera Chi tiết gói biện pháp dự kiến được công bố ngày 24/8. Brent tăng thêm 2,36% trong phiên này. Đến ngày 21/8, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian nói đã đến lúc kết thúc cuộc chiến khi Tehran vẫn còn ở thế mạnh.Dân Trí Brent gần như đứng yên với mức tăng chỉ 0,16%, và thị trường đọc câu nói đó như tín hiệu mở cửa cho đàm phán.
Con số lập kỷ lục nằm ở khâu lọc dầu
Điều mà giá dầu thô không kể hết diễn ra ở khâu lọc dầu. Chênh lệch giữa giá dầu diesel và giá dầu thô đã chạm 102,20 USD/thùng trong phiên 17/8 tại thị trường Mỹ, lần đầu tiên chỉ số này vượt mốc ba chữ số.Yahoo Finance Kỷ lục cũ khoảng 97–98 USD/thùng, được lập giữa tháng 3/2026. Chênh lệch tương ứng của xăng thì gần như đứng yên, cho thấy đây là cú sốc riêng của dầu diesel chứ không phải cú sốc dầu mỏ nói chung.
Cơ chế đứng sau khá thẳng. Eo biển Hormuz không chỉ chở dầu thô, nó còn là tuyến chở sản phẩm đã lọc từ các nhà máy vùng Vịnh đi châu Âu và châu Á. Theo Lloyd's List Intelligence, tuần 10–16/8 chỉ có 73 lượt tàu qua eo biển, giảm từ 91 lượt của tuần liền trước và cách rất xa mức hơn một trăm lượt mỗi ngày thời điểm trước xung đột.Lloyd's List Intelligence Cùng bản tin đó ghi nhận Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ đã chuyển hướng 55 tàu hàng, vô hiệu hóa 3 tàu và khám xét 2 tàu khác trong chiến dịch phong tỏa cảng Iran.
Khi dòng sản phẩm chưng cất bị nghẽn, giá dầu diesel tách khỏi giá dầu thô. Nhưng Hormuz không phải nguyên nhân duy nhất. Tồn kho sản phẩm chưng cất của Mỹ chỉ còn 107,1 triệu thùng tính tới ngày 7/8, mức thấp nhất cho cùng thời điểm trong năm kể từ 1996 theo số liệu Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ.Yahoo Finance Các đợt tập kích bằng máy bay không người lái nhắm vào nhà máy lọc dầu Nga cũng làm giảm nguồn cung dầu diesel toàn cầu, cộng thêm mùa thu hoạch ở Bắc bán cầu đang là cao điểm tiêu thụ. Hormuz là cú đẩy cuối cùng lên một thị trường vốn đã căng, chứ không phải toàn bộ câu chuyện.
Cú sốc chọn lọc khi về tới Việt Nam
Việt Nam nhập một phần đáng kể nhiên liệu ở dạng thành phẩm, nên chịu đúng cú sốc ở khâu lọc dầu chứ không phải ở khâu dầu thô. Giá bán lẻ trong nước được điều chỉnh theo kỳ khoảng 7 ngày, bám giá thế giới bình quân của kỳ trước đó. Tại kỳ điều hành 15h ngày 20/8, dầu diesel tăng 1.310 đồng/lít trong khi xăng E5 RON92 chỉ tăng 598 đồng/lít và xăng E10 RON95-III tăng 549 đồng/lít.Petrotimes
Bản tin điều hành cho biết giá dầu diesel thế giới bình quân kỳ này tăng 6,1%, lên 160,3 USD/thùng, và liên bộ không trích lập cũng không chi Quỹ bình ổn giá. Nghĩa là cú sốc từ thị trường thế giới đi thẳng vào giá tại cây xăng, không có bộ giảm xóc nào ở giữa. Tính từ kỳ 25/6 tới kỳ 20/8, dầu diesel 0,05S-II tăng từ 21.860 lên 28.540 đồng/lít (+30,6%), trong khi xăng E10 RON95 chỉ tăng từ 19.910 lên 22.660 đồng/lít (+13,8%). Khoảng cách giữa hai loại nhiên liệu giãn từ 1.950 đồng/lít lên 5.880 đồng/lít, tức gấp gần ba lần chỉ trong tám tuần.
Người đi xe máy và xe con chịu phần nhẹ. Phần nặng dồn vào nhóm dùng dầu diesel: xe tải đường dài, đội xe container, tàu cá, máy nông nghiệp và máy phát điện công nghiệp. Chi phí nhiên liệu thường chiếm khoảng 30–40% tổng chi phí vận hành của doanh nghiệp vận tải hàng hóa, nên mức tăng trên đủ sức đẩy giá cước và lan tiếp vào giá hàng hóa.
Hai nhánh phía trước
Có hai kịch bản đáng theo dõi trong tuần tới, và biến số quyết định là chênh lệch lọc dầu diesel, không phải giá Brent.
Nhánh hạ nhiệt xảy ra nếu gói biện pháp công bố ngày 24/8 hẹp hơn lo ngại, không áp trừng phạt thứ cấp lên các bên mua dầu Iran, và phát biểu ngày 21/8 của ông Pezeshkian được nối tiếp bằng một vòng đàm phán thật. Khi đó rủi ro gián đoạn nguồn cung sản phẩm chưng cất giảm, tàu quay lại Hormuz, chênh lệch lọc dầu diesel rời khỏi vùng ba chữ số. Tín hiệu cần quan sát: lượt tàu qua eo biển tuần tới vượt lại mốc 91 lượt, và kỳ điều hành 27/8 cho mức giảm ở dầu diesel.
Nhánh leo thang xảy ra nếu gói ngày 24/8 đánh trực tiếp vào bên mua và bên vận chuyển dầu Iran, kéo thêm tàu ngừng chạy qua khu vực. Khi đó công suất lọc dầu vùng Vịnh và dòng hàng xuất đi tiếp tục co lại trong lúc tồn kho Mỹ đã ở đáy 30 năm, đẩy chênh lệch lọc dầu lên cao hơn nữa. Tín hiệu cần quan sát: lượt tàu tuần tới tụt xuống dưới 73, tồn kho sản phẩm chưng cất Mỹ trong báo cáo tuần tới thủng mốc 107,1 triệu thùng, và kỳ điều hành 27/8 đưa dầu diesel vượt 30.000 đồng/lít.
Điểm chung của hai nhánh: Brent có thể đứng yên quanh 93 USD/thùng mà giá dầu diesel trong nước vẫn tăng tiếp, đúng như những gì đã xảy ra trong tám tuần vừa rồi.
Nhóm dầu khí phản ứng theo vị trí trong chuỗi
Đây là chu kỳ mà lợi ích không chia đều trong nhóm dầu khí. Khâu lọc dầu là bên hưởng lợi trực tiếp nhất khi chênh lệch lọc dầu mở rộng: BSR, đơn vị vận hành nhà máy lọc dầu Dung Quất, có lợi nhuận quý 2/2026 tăng 781,2% so với cùng kỳ, cổ phiếu đóng cửa 21/8 ở 26.850 đồng và tăng 16,5% trong một tháng. Khâu phân phối hưởng lợi gián tiếp qua biên tuyệt đối trên mỗi lít bán ra, với PLX ở 37.950 đồng và lợi nhuận tăng 113,8% so với cùng kỳ. Vận tải dầu khí PVT đóng cửa 20.450 đồng, tăng 25,5% trong một tháng.
Ở chiều ngược lại, dịch vụ khoan phục hồi chậm hơn chu kỳ giá: PVD giảm 43,2% trong ba tháng và vẫn ở mức 18.600 đồng, còn OIL ở 13.500 đồng với lợi nhuận âm trong quý gần nhất.
Khung phân bổ thông thường trong pha chênh lệch lọc dầu mở rộng là ưu tiên khâu lọc dầu và vận chuyển hơn khâu dịch vụ kỹ thuật, vì nhóm sau chỉ hưởng lợi khi giá dầu cao đủ lâu để kích hoạt vốn đầu tư thăm dò mới. Rủi ro lớn nhất của luận điểm này là chênh lệch lọc dầu tự hạ nhiệt: mức trên 100 USD/thùng cao bất thường so với chuẩn lịch sử và một phần đến từ yếu tố mùa vụ. Nếu nguồn cung sản phẩm chưng cất được bổ sung, cả giá dầu diesel bán lẻ lẫn biên lợi nhuận nhóm lọc dầu đều có thể đi xuống cùng nhau.
Theo dõi cái gì trong tuần tới
Các mốc quan trọng rơi sát nhau: gói biện pháp của Mỹ công bố ngày 24/8, báo cáo tồn kho hằng tuần của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, rồi kỳ điều hành giá trong nước ngày 27/8. Con số đáng đọc nhất trong tuần tới không phải giá dầu Brent, mà là mức chênh lệch giữa giá dầu diesel và giá dầu thô. Đó mới là thứ quyết định hóa đơn nhiên liệu của mỗi chuyến xe tải, mỗi chuyến ra khơi, và biên lợi nhuận của nhóm cổ phiếu lọc dầu trong quý này.