Ngày 6/7, bà Cao Thị Ngọc Dung, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận (PNJ), nói với nhà đầu tư rằng số kim cương trong đường dây buôn lậu không đi vào hệ thống của công ty. Cổ phiếu PNJ vẫn giảm sàn ngay phiên đó, xuống 54.600 đồng.VnExpress Ngày 20/8, Công an tỉnh Thanh Hóa phát đi thông tin với nội dung gần như trùng khớp. Mở cửa phiên 21/8, PNJ tăng trần lên 39.900 đồng, mức cao nhất trong hơn một tháng.Mekong Asean
Khoảng cách giữa hai phản ứng đó là bảy tuần. Nội dung không đổi, chỉ có nguồn phát ngôn đổi. Và đó chính là điều đáng để một nhà đầu tư nhìn lại: thị trường không định giá bằng lời khẳng định, mà bằng việc ai là người đứng ra khẳng định.
Một cái tên trong danh sách 22 bị can
Tối 2/7, Công an tỉnh Thanh Hóa cho biết đã triệt phá đường dây buôn lậu kim cương xuyên quốc gia, khởi tố 22 bị can và thu giữ 1.100 viên kim cương, với tổng doanh thu từ số kim cương đã bán ra thị trường ước tính khoảng 280 tỷ đồng.Tuổi Trẻ Trong danh sách đó có ông Đặng Ngọc Thảo, khi ấy là Giám đốc Công ty TNHH MTV Giám định PNJ, thường gọi PNJ-LAB hoặc P-Lab, đơn vị trực thuộc PNJ.
Cáo buộc chạm đúng vào chỗ nhạy cảm nhất của ngành trang sức. Theo cơ quan điều tra, ông Thảo lợi dụng kiến thức chuyên môn để mài mã số GIA khắc trên viên kim cương, khắc lại bằng mã số của PNJ-LAB, rồi cấp giấy chứng nhận kiểm định mới để bán cho khách hàng. Với một viên kim cương, giấy chứng nhận kiểm định quyết định phần lớn giá trị thương mại. Khi chính đơn vị cấp giấy bị nghi ngờ, câu hỏi của người mua không dừng lại ở một cá nhân mà lan sang toàn bộ sản phẩm mang thương hiệu đó.
Điều báo cáo tài chính hay thông cáo doanh nghiệp không thể trả lời ngay lúc đó là: giấy chứng nhận có đáng tin không. Thị trường phản ứng đúng theo logic của một câu hỏi chưa có lời đáp. PNJ đóng cửa ngày 2/7 ở 63.100 đồng, rồi giảm sàn hai phiên liên tiếp xuống 58.700 đồng và 54.600 đồng.
Doanh nghiệp lên tiếng, cổ phiếu không nghe
Sáng 6/7, ban lãnh đạo PNJ họp với nhà đầu tư. Bà Dung khẳng định toàn bộ kim cương nhập khẩu của PNJ đi qua đường chính ngạch, chủ yếu từ nhà cung cấp tại Thái Lan và Hong Kong, đồng thời cho biết P-Lab không có chức năng kinh doanh mà thuần túy là đơn vị dịch vụ kiểm định. Giữa công ty mẹ và công ty con chỉ có hợp đồng dịch vụ, không có hoạt động mua bán.VnExpress
Đó là lời khẳng định đúng nội dung mà bảy tuần sau cơ quan điều tra đưa ra. Nhưng ở thời điểm 6/7, người mua cổ phiếu không có cách nào kiểm chứng, còn người bán thì có một lý do rất đơn giản: bên đưa ra khẳng định chính là bên chịu thiệt nếu khẳng định đó sai. Một doanh nghiệp niêm yết không thể tự làm trọng tài cho chính vụ việc liên quan đến mình, dù lời khẳng định đó đúng sự thật đến đâu. Phiên 6/7 khớp lệnh chỉ 635.300 cổ phiếu, giá vẫn nằm sàn.
Kết luận ngược chiều trong cùng chuyên án
Điều khiến áp lực bán chuyển thành bán tháo đến từ chính vụ án, nhưng ở một doanh nghiệp khác. Ngày 22/7, Công an tỉnh Thanh Hóa thông tin đã khởi tố thêm 4 bị can về tội buôn lậu, thu giữ thêm 354 viên kim cương trị giá khoảng 68,8 tỷ đồng. Kết quả điều tra ban đầu xác định từ năm 2022 đến 2024, đường dây này đã đưa hơn 3.400 viên kim cương nhập lậu, tổng giá trị ước tính trên 500 tỷ đồng, vào hệ thống bán lẻ của Công ty TNHH MTV Vàng bạc Đá quý Sài Gòn (SJC) để tiêu thụ.Bộ Công an
Với nhà đầu tư đang cầm PNJ, đây là tin xấu nhất có thể xuất hiện. Nó cho thấy kịch bản "hàng lậu chảy vào hệ thống bán lẻ" không phải giả định trên giấy, mà đã được cơ quan điều tra xác định ở một doanh nghiệp kim hoàn khác trong cùng chuyên án. Rủi ro không còn là suy đoán. Nó đã có tiền lệ. Từ 21/7 đến 24/7, PNJ có bốn phiên giảm sàn liên tiếp, giá rơi từ 41.000 đồng xuống 30.750 đồng, tương đương mất 25%. Riêng phiên 24/7 khớp 41,6 triệu cổ phiếu.
Rủi ro rời khỏi giá cổ phiếu, đi vào báo cáo tài chính
Đến cuối tháng 7, thiệt hại chuyển từ giá cổ phiếu sang sổ sách. PNJ báo lỗ ròng gần 283 tỷ đồng trong quý II/2026 dù doanh thu thuần vẫn tăng gần 12% lên 8.484 tỷ đồng, do trích lập 865,5 tỷ đồng dự phòng cho nghĩa vụ mua lại kim cương.VietnamNet
Con đường mà khủng hoảng niềm tin đi vào báo cáo không phải là doanh thu sụt giảm, mà là nghĩa vụ mua lại hàng đã bán. Khi khách hàng đồng loạt yêu cầu bán lại sản phẩm, doanh nghiệp phải chi tiền ra và ôm hàng vào. Đây là chi phí thật của một cuộc khủng hoảng niềm tin, khác hẳn với biến động giá cổ phiếu vốn có thể đảo chiều trong một phiên. PNJ cho biết từ ngày 21/7 đã điều chỉnh quy trình thu đổi sang thanh toán theo đợt, kéo dài tới 120 ngày, và khoảng 95% khách hàng sau đó chọn chuyển đổi sang sản phẩm khác thay vì lấy tiền.VietnamNet
Dòng tiền tổ chức đi trước kết luận
Trước khi có thông tin từ cơ quan điều tra, hai nhóm nhà đầu tư tổ chức đã hành động. Nhóm 4 quỹ liên quan T. Rowe Price Associates mua 525.300 cổ phiếu trong phiên 13/8, nâng sở hữu lên 5,07%. Nhóm 5 quỹ do Sprucegrove Investment Management quản lý mua khoảng 1,63 triệu cổ phiếu trong phiên 14/8, nâng sở hữu từ 4,72% lên 5,04% và trở thành cổ đông lớn.Mekong Asean
Cùng giai đoạn, ông Phan Quốc Công, Thành viên HĐQT kiêm Tổng Giám đốc PNJ, hoàn tất mua 1 triệu cổ phiếu trong khoảng thời gian từ 31/7 đến 14/8, nâng sở hữu trực tiếp từ 0 lên 0,2% vốn, chi khoảng 36 tỷ đồng theo thị giá.Vietstock Điều đáng lưu ý là các giao dịch này diễn ra khi kết luận điều tra chưa được công bố. Quỹ ngoại và người trong nội bộ doanh nghiệp không có đặc quyền tiếp cận kết luận trước công chúng. Họ đặt cược dựa trên đánh giá riêng về xác suất, không phải thông tin nội gián. Nhưng dòng tiền đó cũng là một tín hiệu đáng để nhà đầu tư cá nhân ghi nhận, không phải để sao chép mù quáng.
Bên thứ ba lên tiếng
Ngày 20/8, sau khi trưng cầu Viện Khoa học hình sự Bộ Công an giám định, Công an tỉnh Thanh Hóa cho biết đã có kết luận giám định toàn bộ số đá thu giữ trong vụ án, xác định vật chứng gồm kim cương tự nhiên và kim cương tổng hợp.
Hai chi tiết trong thông tin này là thứ thị trường chờ suốt bảy tuần. Thứ nhất, cơ quan điều tra xác định số kim cương buôn lậu được ông Thảo bán cho khách hàng cá nhân, không đưa vào hệ thống bán lẻ của PNJ, và ông Thảo trực tiếp trục lợi số tiền thu được. Thứ hai, với riêng PNJ, cơ quan điều tra đã thu thập và kiểm tra hồ sơ nhập khẩu kim cương, kết quả xác định doanh nghiệp có đầy đủ hồ sơ nhập khẩu, quá trình nhập khẩu và phân phối được kiểm soát chặt chẽ và tuân thủ quy định pháp luật.Nhân Dân
Nội dung không mới: đó gần như là những gì bà Dung đã nói ngày 6/7. Nguồn phát ngôn thì mới, và đó là biến số duy nhất thay đổi giữa hai ngày cách nhau bảy tuần.
Phiên 21/8 và những gì chưa khép lại
Mở cửa phiên 21/8, PNJ được kéo thẳng lên giá trần 39.900 đồng, tăng 6,97% so với tham chiếu, mức cao nhất trong hơn một tháng. Tính từ đáy 30.750 đồng ngày 24/7, cổ phiếu đã hồi phục gần 30%.
Kết luận điều tra không phải yếu tố duy nhất đứng sau phiên tăng trần này. Nhịp hồi đã bắt đầu từ trước: phiên 20/8 PNJ tăng 4,48% khi thông tin chưa được phát đi, còn dòng tiền tổ chức và giao dịch của lãnh đạo đã diễn ra từ giữa tháng 8. Nền giá cũng đã chiết khấu rất sâu sau khi mất 25% chỉ trong bốn phiên. Nhưng việc giá bật thẳng lên trần ngay khi mở cửa phiên liền sau thông báo cho thấy phần lớn lực cầu hôm nay đến từ chính thông tin đó, trong khi các yếu tố còn lại đóng vai trò nền đỡ.
Ba việc vẫn còn ở phía trước. Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Thanh Hóa cho biết đang tiếp tục mở rộng điều tra, rà soát các đối tượng liên quan và thu giữ số kim cương buôn lậu, nên các kết luận tiếp theo vẫn là ẩn số. Khoản dự phòng 865,5 tỷ đồng đã ghi nhận trong quý II là chi phí thật, không được hoàn lại nhờ một thông báo. Và ngày 25/8 tới là ngày đăng ký cuối cùng để chốt danh sách cổ đông dự ĐHĐCĐ bất thường dự kiến trong tháng 10, nơi ban lãnh đạo sẽ trình phương án điều chỉnh kế hoạch kinh doanh 2026 so với mục tiêu ban đầu là 48.660 tỷ đồng doanh thu và 3.409 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế.Vietstock
Nói cách khác, phần rủi ro pháp lý ở cấp doanh nghiệp vừa được cơ quan điều tra thu hẹp lại đáng kể, còn phần rủi ro kinh doanh thì chưa. Với một cổ phiếu vẫn thấp hơn 36,8% so với mức 63.100 đồng của ngày 2/7, mốc thông tin đáng theo dõi tiếp theo không phải là biên độ từng phiên, mà là con số kế hoạch mà PNJ đưa ra tại đại hội tháng 10. Đó sẽ là lần đầu tiên doanh nghiệp phải lượng hóa bằng số việc bảy tuần vừa qua đã lấy đi bao nhiêu của năm 2026.