Con số được nhắc nhiều nhất sau mùa báo cáo tài chính bán niên của khối ngân hàng là mức tăng nợ xấu: dư nợ nhóm 3-5 của 27 ngân hàng niêm yết đến 30/6/2026 đã vượt 310.000 tỷ đồng, tăng gần 48.000 tỷ đồng so với cuối năm 2025.Vietbao
Nhìn con số này, dễ nghĩ nợ xấu ngành ngân hàng chỉ nhích thêm 48.000 tỷ đồng trong nửa năm. Thực tế, 48.000 tỷ đồng chỉ là chênh lệch giữa hai thời điểm chốt sổ; nợ xấu thực sự phát sinh trong kỳ lớn hơn nhiều, hơn 105.000 tỷ đồng nợ xấu hình thành mới, tương đương khoảng 0,68% tổng dư nợ tín dụng.Doanhnhanvn Khoảng cách gần 57.000 tỷ đồng giữa hai con số chính là phần nợ xấu đã đưa ra khỏi bảng cân đối trong kỳ. Băng chuyền nợ xấu đang chạy nhanh gấp đôi những gì số dư cuối kỳ thể hiện. Hiểu cơ chế hai chiều này là điều kiện để trả lời câu hỏi quan trọng hơn: vì sao tỷ lệ bao phủ nợ xấu toàn ngành lại giảm, dù phần lớn ngân hàng đều tăng quy mô dự phòng.
Dự phòng vừa trích đã bị dùng ngay để xóa nợ
Dự phòng rủi ro tín dụng không phải một kho tích trữ chỉ có tăng. Nó vừa được bồi thêm bằng chi phí trích lập hằng quý, vừa bị rút ra mỗi lần ngân hàng dùng chính khoản dự phòng đó để xóa một món nợ khỏi bảng cân đối và chuyển sang theo dõi ngoại bảng.
Số liệu Ngân hàng Nhà nước cho thấy quy mô chiều rút ra: sáu tháng đầu năm 2026, toàn hệ thống tổ chức tín dụng xử lý được 141.400 tỷ đồng nợ xấu, giảm 17,5% so với cùng kỳ, trong đó phần xử lý bằng dự phòng rủi ro là 88.020 tỷ đồng, chiếm 62,2%.Vietbao
Hai chi tiết này giải thích gần trọn vẹn hiện tượng bộ đệm mỏng đi. Gần hai phần ba khối lượng xử lý là do dự phòng gánh, không phải khách hàng trả được nợ hay ngân hàng bán được tài sản bảo đảm, nên số dư dự phòng cuối kỳ tăng chậm hơn nhiều so với chi phí đã ghi nhận. Trong khi đó, tổng khối lượng xử lý lại giảm so với cùng kỳ: đầu vào nhanh hơn, đầu ra chậm lại, phần chênh lệch đọng trên bảng cân đối dưới dạng số dư nợ xấu tăng thêm.
Tăng trích lập vẫn không giữ được tỷ lệ bao phủ
Đây là chỗ dễ đọc sai nhất mùa báo cáo này. Bộ đệm mỏng đi không đồng nghĩa ngân hàng ngừng trích lập. Nửa đầu năm, số dư dự phòng của Vietcombank tăng 20% lên 29.984 tỷ đồng, MB tăng 26,7% lên 16.663 tỷ đồng, VPBank tăng 22,7% lên 21.395 tỷ đồng, OCB tăng 27,6% lên 4.562 tỷ đồng và HDBank tăng 26% lên 9.197 tỷ đồng.Vietbao
Vấn đề nằm ở mẫu số: nợ xấu chạy nhanh hơn tốc độ trích lập ở phần lớn ngân hàng. Nợ xấu của ABBank tăng 62%, TPBank tăng 59%, HDBank tăng 38%, BIDV tăng 31%, MB tăng 27% chỉ trong sáu tháng.Vietbao Kết quả là tỷ lệ bao phủ nợ xấu, tức số dư dự phòng chia cho dư nợ xấu, đi xuống ở phần lớn nhóm khảo sát: VietinBank từ 159% xuống 134%, BIDV từ 100% xuống 76%, TPBank từ 92% xuống 67%. Bình quân toàn ngành, tỷ lệ này giảm từ khoảng 83% cuối năm 2025 xuống còn khoảng 79% cuối quý II/2026 theo số liệu Wigroup.Vietnambiz
Với nhà đầu tư mới, cách đọc đơn giản nhất: tỷ lệ bao phủ 79% nghĩa là trung bình cứ 100 đồng nợ xấu trên sổ, ngân hàng mới để dành sẵn 79 đồng để chịu tổn thất; 21 đồng còn lại, nếu khoản vay thực sự mất, sẽ phải lấy từ lợi nhuận các quý tới.
Khoảng cách giữa các ngân hàng ở chỉ tiêu này rất rộng. Chỉ sáu cái tên còn giữ tỷ lệ bao phủ từ 100% trở lên: Vietcombank 279%, Bac A Bank 135%, VietinBank 134%, Techcombank 126%, ACB 105% và VietABank 100%. Ở đầu bên kia, VIB 44%, PGBank và BVBank cùng 43%, Saigonbank 36%, Eximbank 32% và NCB 19%.
Rủi ro đang dồn về đâu
Nguồn phát sinh nợ xấu mới không rải đều. Theo số liệu Ngân hàng Nhà nước công bố ngày 14/8, nợ xấu lĩnh vực bất động sản đến cuối tháng 6/2026 tăng 10,5% so với cuối năm 2025, trong khi dư nợ tín dụng bất động sản đạt 5,146 triệu tỷ đồng, tăng 8,3% và chiếm 25,5% tổng dư nợ toàn nền kinh tế.VnEconomy Nợ xấu tăng nhanh hơn dư nợ nghĩa là chất lượng danh mục bất động sản đang xấu đi, không chỉ nở ra theo quy mô cho vay.
Mảng bán lẻ là nguồn thứ hai: mặt bằng lãi suất cho vay thiết lập mức nền cao mới đang tác động đến khả năng trả nợ, đặc biệt ở phân khúc bán lẻ.Doanhnhanvn TS Châu Đình Linh, giảng viên Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM, nêu hai nguyên nhân song song: nợ xấu tăng tự nhiên theo đà mở rộng tín dụng, và nợ xấu tiềm ẩn từ giai đoạn trước đang bộc lộ dần.Vietbao Nguyên nhân đầu có phần đúng, vì tín dụng toàn hệ thống đến 31/7/2026 tăng 8,98%. Nhưng nó không giải thích hết: tỷ lệ nợ xấu bình quân nhóm khảo sát vẫn tăng từ 1,85% lên 2,01%, tức nợ xấu chạy nhanh hơn tín dụng, cộng thêm tốc độ xử lý nợ đã chậm lại 17,5%.
Vì sao câu chuyện chưa dừng ở nửa cuối năm
Bộ đệm mỏng đi tạo ra ràng buộc cụ thể cho hai quý tới: muốn xóa nợ để làm sạch bảng cân đối thì phải có dự phòng, mà muốn có dự phòng thì phải trích lập, trừ thẳng vào lợi nhuận trước thuế. Chứng khoán Rồng Việt cho rằng áp lực trích lập sẽ gia tăng nửa cuối năm 2026, trở thành rủi ro lớn nhất với tăng trưởng lợi nhuận ngành, nhất là các ngân hàng có tỷ lệ bao phủ dưới 60%.Vietbao
Điều đáng chú ý là giá cổ phiếu ngân hàng từ đầu năm không phân hóa theo mức nợ xấu tĩnh. Sacombank có tỷ lệ nợ xấu cao nhất nhóm khảo sát, 7,54%, dư nợ xấu tuyệt đối lớn nhất hệ thống với 47.957 tỷ đồng, nhưng cổ phiếu STB lại tăng 28,97% từ đầu năm đến phiên 19/8. Ngược lại, SHB có tỷ lệ nợ xấu chỉ 2,07% và nợ xấu tăng 5% trong sáu tháng, song cổ phiếu giảm 28,64% cùng giai đoạn, trong khi VN-Index giảm khoảng 3,24%.
Cách đọc hợp lý hơn: thị trường đang trả giá cho hướng đi của chất lượng tài sản, không phải mức tuyệt đối tại một thời điểm. Sacombank đã đưa dự phòng lên 27.177 tỷ đồng, tương đương 4,27% dư nợ gộp, mức dày nhất nhóm ngân hàng lớn, và nợ xấu của nhà băng này đã hiện hết lên sổ sách, đang được xử lý dần. Với ngân hàng có tỷ lệ bao phủ dưới 60% mà nợ xấu mới vẫn tăng nhanh, phần khó nhất có thể còn ở phía trước.
Chất lượng tài sản không phải yếu tố duy nhất quyết định giá cổ phiếu ngân hàng nửa năm qua. Mặt bằng định giá đầu năm, thanh khoản từng mã và câu chuyện riêng như tăng vốn hay thoái vốn đều góp phần. Nhưng khi hai cổ phiếu cùng ngành lệch nhau gần 58 điểm phần trăm trong tám tháng, chất lượng tài sản là một trong số ít biến số đủ sức tạo ra khoảng cách đó. Phiên 20/8, VN-Index tăng 0,44%, nhóm ngân hàng phục hồi khá đồng đều, nhưng đà hồi phục ngắn hạn đó chưa nói gì về chất lượng tài sản. Mùa báo cáo quý III mới là kỳ soi chiếu tiếp theo.
Đọc gì ở báo cáo quý III
Với nhà đầu tư đang nắm cổ phiếu ngân hàng, khung đánh giá thực dụng nhất không phải so lợi nhuận, mà là so tốc độ giữa hai chiều của cỗ máy nợ xấu.
Trước hết là tỷ lệ bao phủ nợ xấu qua từng quý: xu hướng quan trọng hơn mức tuyệt đối, một ngân hàng đi từ 76% lên 85% đang khỏe lên trong khi một ngân hàng đi từ 105% xuống 90% đang yếu đi dù con số sau vẫn cao hơn. Kế đến là tốc độ hình thành nợ nhóm 2, tức nợ cần chú ý, nguồn cung cho nợ xấu hai đến ba quý sau. Ít được nhắc hơn là quan hệ giữa tăng trưởng dư nợ và tăng trưởng dự phòng: dư nợ tăng hai chữ số mà dự phòng đi ngang nghĩa là lớp đệm đang mỏng đi tương đối, ngay cả khi tỷ lệ nợ xấu chưa xấu thêm. Cuối cùng là khả năng thu hồi nợ đã chuyển ngoại bảng, khoản chảy thẳng vào thu nhập khác mà không cần trừ vào lợi nhuận lõi.
Khung phân bổ thận trọng thường là ưu tiên nhóm ngân hàng có tỷ lệ bao phủ trên 100% và dự phòng tăng ít nhất bằng tốc độ tăng dư nợ, hạ tỷ trọng ở nhóm bao phủ dưới 60% cho tới khi quý III xác nhận xu hướng đảo chiều. Tỷ trọng cụ thể tùy khẩu vị rủi ro và cấu trúc danh mục từng người.