Ngày 19/8, tổng nợ công của Chính phủ Mỹ chính thức vượt mốc 40.050 tỷ đô la, lần đầu tiên trong lịch sử.CNBC Theo lẽ thường, một con nợ ngày càng phình to thì chủ nợ sẽ đòi lãi cao hơn. Nhưng đúng phiên đó, lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 30 năm lại giảm 9 điểm cơ bản về 5,196%, còn kỳ hạn 10 năm giảm 5,7 điểm cơ bản về 4,647%.Yahoo Finance Hai sự thật này cùng đúng, và thứ nối chúng lại là một thông báo dài vài dòng của Bộ Tài chính Mỹ.
Cột mốc đến sớm hơn dự báo
Con số 40.050 tỷ đô la không phải là bất ngờ về hướng, mà là bất ngờ về tốc độ. Nợ công Mỹ đã chạm mốc này sớm hơn dự báo vài tháng, một phần do hụt thu từ các khoản thuế quan bị tòa tuyên vô hiệu.NPR Một thập kỷ trước, nợ công Mỹ mới ở mức 19.400 tỷ đô la. Tức là chỉ trong mười năm, khoản nợ này đã tăng hơn gấp đôi.
Phần khiến nhà đầu tư trái phiếu để mắt nhiều nhất không phải bản thân số dư nợ, mà là chi phí phục vụ khoản nợ đó. Tiền lãi Chính phủ Mỹ phải trả đã lên tới gần 1.200 tỷ đô la trong năm nay, khoản chi lớn nhất ngân sách liên bang nếu không tính an sinh xã hội và bảo hiểm y tế. Riêng tháng 7, thâm hụt ngân sách đạt 432,3 tỷ đô la, cao nhất theo tháng kể từ tháng 3/2021.CNBC
Vòng lặp ở đây khá dễ hình dung: thâm hụt lớn buộc phát hành thêm trái phiếu, nguồn cung tăng đẩy lợi suất lên, lợi suất cao lại làm chi phí lãi vay của các khoản nợ đảo hạn tăng theo. Chính vòng lặp đó đẩy lợi suất kỳ hạn 30 năm lên mức cao nhất kể từ năm 2007 trong phiên 18/8.
Bộ Tài chính Mỹ bước vào phía cầu
Ngày 19/8, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent công bố tăng ít nhất gấp đôi quy mô các phiên mua lại trái phiếu chính phủ dài hạn, từ 2 tỷ lên tối thiểu 4 tỷ đô la mỗi phiên.CNBC Chương trình nhắm vào hai khu vực kỳ hạn 10-20 năm và 20-30 năm, áp dụng cho giai đoạn từ 9/9 đến 4/11.
Cơ chế mua lại vận hành khá đơn giản: Bộ Tài chính mở phiên đấu thầu ngược, nhận chào bán từ thị trường và mua lại những mã trái phiếu cũ, ít thanh khoản đang lưu hành. Điểm cần nói thẳng là nghiệp vụ này không giảm tổng nợ, vì tiền mua lại vẫn đến từ phát hành nợ mới. Bản chất là sắp xếp lại cơ cấu danh mục nợ, chứ không phải trả nợ.
Đây cũng không phải công cụ mới. Lần gần nhất Mỹ mua lại trái phiếu quy mô lớn là giai đoạn 2000-2002, khi ngân sách còn thặng dư, tổng cộng 67,5 tỷ đô la qua 45 phiên.New York Fed Chương trình ngủ đông hai thập kỷ, chỉ khởi động lại từ tháng 5/2024 với mục tiêu hỗ trợ thanh khoản chứ không phải giảm nợ.
Vì sao 4 tỷ đô la lại xoay được thị trường 40.000 tỷ
Đặt cạnh khoản nợ 40.050 tỷ đô la, một phiên mua 4 tỷ đô la là con số rất nhỏ. Vậy vì sao lợi suất phản ứng ngay?
Một phần đến từ cung cầu thật. Tăng gấp đôi quy mô tạo ra một người mua lớn, đều đặn, có lịch trình công khai, đúng ở phần dài của đường cong mà thị trường đang khó tiêu hóa nhất. Nhà đầu tư nắm trái phiếu 20-30 năm biết rằng khi cần thoát vị thế sẽ có thêm một cửa ra, nên mức lợi suất họ đòi hỏi để chấp nhận rủi ro cũng giảm bớt.
Nhưng phần lớn hơn đến từ tín hiệu. Thông báo được tung ra ngay sau khi lợi suất 30 năm lập đỉnh 19 năm, và thị trường đọc nó như lời khẳng định rằng chính quyền Mỹ có ngưỡng chịu đựng với lợi suất dài hạn, đồng thời sẵn sàng can thiệp khi ngưỡng đó bị chạm. Bằng chứng đến từ chính phiên trước đó: ngày 18/8, một đợt mua lại 2 tỷ đô la theo lịch cũ vẫn diễn ra bình thường, và lợi suất 30 năm vẫn phá đỉnh. Cùng một nghiệp vụ, quy mô chỉ khác gấp đôi, nhưng kết quả khác hẳn vì thông điệp đi kèm đã khác.
Cần công bằng rằng đây không phải nguyên nhân duy nhất. Đợt bán tháo trái phiếu trước đó gắn với lo ngại leo thang xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran, nên tín hiệu hạ nhiệt địa chính trị cũng có thể kéo lợi suất xuống. Lợi suất trái phiếu Đức và Nhật cũng giảm cùng thời điểm, cho thấy một phần chuyển động là của toàn cầu. Dù vậy, độ dốc của cú giảm nghiêng hẳn về phần dài của đường cong, đúng khu vực chương trình mua lại nhắm tới, nên thông báo của Bộ Tài chính Mỹ vẫn là lời giải phù hợp nhất với dữ liệu trong phiên.
Điều biện pháp này không làm được cũng cần nói rõ. Mua lại trái phiếu có thể làm phẳng những cú tăng lợi suất đột ngột, nhưng không chạm tới gốc rễ là thâm hụt ngân sách và tốc độ phát hành nợ. Nếu số liệu tài khóa hoặc lạm phát tiếp tục xấu đi, hiệu ứng tâm lý của thông báo có thể bay hơi rất nhanh.
Câu chuyện này chạm tới danh mục của nhà đầu tư Việt ở đâu
Lợi suất trái phiếu Mỹ là mức lãi tham chiếu cho gần như toàn bộ dòng vốn toàn cầu, nên nó đi tới thị trường Việt Nam qua ba đường.
Tỷ giá. Đường này năm nay truyền dẫn yếu hơn nhiều người nghĩ. Lợi suất Mỹ tăng suốt mùa hè, nhưng chỉ số đô la Mỹ vẫn ở mức 99,60 điểm phiên 19/8, còn tỷ giá USD/VND đóng ở 26.173,5 đồng, giảm 0,14% so với phiên liền trước. Lý do là thị trường vừa tăng đặt cược Fed sẽ nới lỏng, khiến đồng đô la yếu đi ngay cả khi lợi suất trái phiếu cao. Lợi suất Mỹ hạ nhiệt càng làm giảm bớt áp lực lên tiền đồng.
Dòng vốn ngoại. Đây là đường truyền dẫn rõ nhất. Khi lãi suất phi rủi ro tính bằng đô la tăng, chi phí cơ hội của việc nắm cổ phiếu Việt Nam tăng theo, và nhà đầu tư nước ngoài có lý do tái phân bổ vốn về thị trường phát triển. Phiên 19/8, khối ngoại bán ròng khoảng 711 tỷ đồng trên HOSE, phiên bán ròng thứ năm liên tiếp, trong lúc VN-Index lùi 0,31% về 1.726,69 điểm.Người Quan Sát
Chi phí vốn dài hạn. Lãi suất huy động trong nước gần như đứng yên cả năm, kỳ hạn 12 tháng trực tuyến quanh 6,3% một năm, cho thấy thanh khoản tiền đồng vẫn dồi dào. Nhưng lợi suất trái phiếu chính phủ Việt Nam kỳ hạn 10 năm đã lên 4,42% một năm, cao nhất từ đầu năm, bám khá sát nhịp đi lên của mặt bằng lợi suất toàn cầu. Nói cách khác, phần bị ảnh hưởng không phải sổ tiết kiệm mà là chi phí vốn dài hạn của doanh nghiệp và ngân sách.
Đọc động thái này thế nào cho đúng
Với nhà đầu tư cá nhân, khung hợp lý là xem thông báo ngày 19/8 như một chỉ báo về ngưỡng chịu đựng lợi suất của chính quyền Mỹ, chứ không phải tín hiệu chu kỳ lãi suất đã đảo chiều. Một phiên giảm 9 điểm cơ bản sau nhiều tháng đi lên chưa đủ để đổi xu hướng, và bản thân chương trình mua lại chỉ kéo dài từ 9/9 đến 4/11.
Tín hiệu đáng theo dõi trước hết là lợi suất 30 năm có giữ được dưới vùng đỉnh vừa lập hay không, vì đó là thước đo trực tiếp cho niềm tin vào cam kết của Bộ Tài chính Mỹ. Kế đến là chỉ số đô la Mỹ: kịch bản khó chịu nhất với thị trường Việt Nam là đô la mạnh trở lại trong khi lợi suất vẫn neo cao, khi đó cả tỷ giá lẫn dòng vốn ngoại cùng chịu sức ép. Sát sườn nhất là nhịp bán ròng của khối ngoại trên HOSE, tín hiệu phản ánh nhanh nhất việc dòng vốn toàn cầu đã bớt căng hay chưa.
Nếu lợi suất dài hạn Mỹ tiếp tục hạ nhiệt và đồng đô la không mạnh lên, áp lực rút vốn khỏi thị trường Việt Nam nhiều khả năng dịu bớt trong ngắn hạn. Còn nếu số liệu thâm hụt tháng 8 của Mỹ tiếp tục xấu như tháng 7, thị trường sẽ nhanh chóng quay lại câu hỏi cũ: ai sẽ mua hết số trái phiếu mà một khoản nợ 40.000 tỷ đô la buộc phải phát hành thêm.