Đêm 19/8 theo giờ Mỹ, thứ đẩy giá vàng thế giới tăng 182,86 đô la Mỹ một ounce chỉ trong một phiên không phải một cuộc chiến mới, cũng không phải số liệu lạm phát. Đó là một thông báo kỹ thuật về lịch mua lại trái phiếu, không có chữ nào nhắc tới vàng.
Bộ Tài chính Mỹ công bố tăng ít nhất gấp đôi quy mô tối đa mỗi đợt mua lại trái phiếu kho bạc, từ 2 tỷ lên tối thiểu 4 tỷ đô la Mỹ, nhắm vào kỳ hạn 10-20 năm và 20-30 năm, chạy từ 9/9 đến 4/11, do Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đứng đầu.CNBC Phản ứng đến ngay trong phiên: lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm giảm khoảng 6 điểm cơ bản về 4,647%, kỳ hạn 30 năm giảm 9 điểm cơ bản về 5,196%.NBC News Trước đó, chính lợi suất 30 năm này vừa chạm 5,31%, mức cao nhất kể từ năm 2007.Yahoo Finance
Cùng phiên, giá vàng thế giới tăng 4,22% lên 4.517,78 đô la Mỹ một ounce.Yahoo Finance Bạc tăng mạnh hơn, 5,70% lên 66,93 đô la Mỹ một ounce. Quỹ ETF khai khoáng vàng VanEck Gold Miners (GDX) có phiên tăng mạnh nhất trong gần bốn năm, chốt phiên ở 97,31 đô la Mỹ so với 88,95 đô la Mỹ phiên liền trước, tương đương khoảng 9,4%.Yahoo Finance
Cơ chế: mua lại trái phiếu kéo lợi suất xuống bằng cách nào
Khi Bộ Tài chính mua lại trái phiếu đã phát hành, họ rút bớt lượng hàng lưu hành trên thị trường thứ cấp. Cung giảm trong khi cầu không đổi thì giá trái phiếu lên và lợi suất xuống, đây là quan hệ nghịch chiều căn bản của thị trường trái phiếu. Điểm đáng chú ý là chương trình không rải đều mà tập trung đúng vùng kỳ hạn 10-30 năm, khu vực mà CNBC ghi nhận đã vắng người mua từ cuối tháng 6; Bộ Tài chính nêu mục tiêu là hỗ trợ thanh khoản cho vùng kỳ hạn dài này.Yahoo Finance
Kênh khó nhìn hơn nhưng mạnh hơn cả là phần bù kỳ hạn, tức mức lợi suất tăng thêm mà người mua đòi hỏi để giữ trái phiếu dài thay vì ngắn. Khi Bộ Tài chính phát tín hiệu sẵn sàng can thiệp mỗi lần lợi suất dài tăng quá nhanh, phần bù này hạ xuống và toàn bộ khúc cuối đường cong lợi suất hạ theo.
Quy mô nhỏ, nhưng thị trường không định giá quy mô
Mỗi đợt mua lại chỉ tăng thêm 2 tỷ đô la Mỹ. Wall Street Journal đặt con số đó cạnh mức thâm hụt ngân sách kỷ lục 432 tỷ đô la Mỹ chỉ riêng trong tháng 7 và gọi thẳng là nhỏ bé so với quy mô vấn đề.Yahoo Finance Đây cũng không phải nới lỏng định lượng: Bộ Tài chính không in tiền, mà mua lại nợ dài hạn bằng cách phát hành thêm nợ ngắn hạn, tức dịch áp lực từ khúc cuối đường cong về khúc đầu chứ không xóa tổng nợ. Deutsche Bank so sánh động thái này gần với Operation Twist của Fed hơn là một gói bơm tiền.Yahoo Finance Canada
Vậy thị trường đang trả giá cho cái gì? Không phải 2 tỷ đô la Mỹ tăng thêm, mà là cam kết đứng sau nó: Bộ Tài chính dưới thời ông Bessent phát tín hiệu sẽ can thiệp khi lợi suất dài hạn tăng quá nhanh, và thị trường vừa đọc được một mức trần mềm cho lợi suất.
Vì sao kim loại quý phản ứng mạnh hơn cả trái phiếu
Vàng và bạc không trả lãi. Chi phí nắm giữ chúng chính là phần lợi suất nhà đầu tư từ bỏ khi không mua trái phiếu, nên lợi suất dài hạn giảm thì chi phí đó giảm theo và kim loại quý hấp dẫn hơn tương đối. Đồng đô la Mỹ yếu đi so với nhóm tiền tệ G10 trong phiên càng nâng đỡ giá vàng tính bằng đô la Mỹ. Bạc tăng mạnh hơn vàng vì thanh khoản mỏng hơn và có thêm nhu cầu công nghiệp, còn cổ phiếu khai khoáng vượt xa cả hai vì lý do kế toán đơn giản: doanh thu đi gần như một-một với giá vàng trong khi chi phí khai thác gần như cố định ngắn hạn, nên giá vàng nhích vài phần trăm thì phần chênh rơi thẳng vào lợi nhuận và biên lợi nhuận phóng đại biến động giá lên nhiều lần.
Cần thừa nhận cú tăng này có nhiều tác nhân chồng lên nhau, không chỉ một. Phiên liền trước, vàng vừa giảm 1,84%, nên một phần mức tăng 19/8 là hồi phục kỹ thuật. Cùng ngày, Fed công bố biên bản họp tháng 7 nghiêng về lo ngại lạm phát, hướng thường ép giá vàng xuống chứ không đẩy lên, nên chứng cứ về thời điểm nghiêng hẳn về phía thông báo của Bộ Tài chính khi lợi suất, đồng đô la Mỹ và vàng cùng đổi hướng trong vài giờ sau đó. Cũng cần đặt đúng thang đo: 4.517,78 đô la Mỹ vẫn thấp hơn vùng đỉnh 4.841,95 đô la Mỹ hồi giữa tháng 4, nên đây là nhịp hồi mạnh trong xu hướng đi ngang rộng, chưa phải đỉnh mới.
Hai ngả phía trước
Rủi ro lớn nhất cho đà tăng của vàng lại đến từ chính lý do khiến nó tăng. Deutsche Bank cảnh báo nếu chương trình mua lại làm điều kiện tài chính dễ thở hơn, Fed có thể phải thắt chặt bù trừ, vì một Fed đang chống lạm phát khó ngồi yên nhìn lợi suất dài hạn hạ và đồng đô la Mỹ yếu đi.Yahoo Finance Canada
Điều kiện kích hoạt không mơ hồ. Tại cuộc họp 29/7, Fed giữ lãi suất ở 3,50-3,75% với 9 phiếu thuận và 3 phiếu chống của các Chủ tịch Fed khu vực Beth Hammack (Fed chi nhánh Cleveland), Neel Kashkari (Fed chi nhánh Minneapolis) và Lorie Logan (Fed chi nhánh Dallas), cả ba đều muốn tăng 25 điểm cơ bản, mức chia rẽ hướng thắt chặt mạnh nhất kể từ 2016.CNBC Ngày 5/8, ông Kashkari nói thẳng đã đến lúc bắt đầu nhích lãi suất lên từ từ.CNBC Nếu số phiếu đòi tăng lãi suất nới rộng thêm ở kỳ họp tới, hoặc Chủ tịch Fed Kevin Warsh phát tín hiệu cứng rắn về lạm phát, lợi suất dài hạn có thể quay lại vùng 5,3% bất chấp lịch mua lại, khi đó vàng mất đúng chân đỡ vừa nâng nó lên và cổ phiếu khai khoáng sẽ phóng đại chiều giảm y như đã phóng đại chiều tăng.
Ở nhánh còn lại, Bộ Tài chính thực hiện đủ chuỗi mua lại đến 4/11 với quy mô tối thiểu 4 tỷ đô la Mỹ mỗi đợt, và lợi suất 30 năm giữ dưới mốc 5,31% đã lập trước thông báo. Không cần Fed hỗ trợ, chỉ cần Fed không đi ngược. Trong kịch bản đó, lợi suất thực duy trì vùng thấp hơn, đồng đô la Mỹ chịu áp lực giảm, kim loại quý và cổ phiếu khai khoáng còn dư địa, môi trường quen thuộc với những ai theo dõi vàng nhiều năm: lợi suất thực đi xuống thường là điều kiện đủ để vàng tăng dù không có biến cố địa chính trị nào. Điểm yếu cần nhìn thẳng là cam kết chỉ có giá trị chừng nào chưa ai thử; nếu một phiên đấu thầu trái phiếu kỳ hạn dài ế khách trong lúc thâm hụt vẫn hàng trăm tỷ đô la Mỹ mỗi tháng, 4 tỷ đô la Mỹ mỗi đợt sẽ lộ ra đúng kích thước thật.
Với nhà đầu tư Việt Nam
Đây là sự kiện vĩ mô nước ngoài, tác động tới thị trường trong nước gián tiếp và có độ trễ. Kênh rõ nhất là giá vàng trong nước: vàng miếng SJC phiên gần nhất niêm yết bán ra 142,7 triệu đồng một lượng, giảm 1,6 triệu đồng, tức đang phản ánh nhịp giảm của thế giới hôm trước chứ chưa phản ánh cú tăng đêm 19/8.Báo Lào Cai Người mua vàng trong nước cần nhớ giá niêm yết chạy sau giá thế giới ít nhất một nhịp.
Kênh thứ hai là dòng vốn: lợi suất trái phiếu Mỹ hạ nhiệt thường giảm sức hút của tài sản đô la Mỹ và hỗ trợ dòng vốn vào thị trường mới nổi. Tỷ giá USD/VND phiên gần nhất là 26.173,5 đồng, giảm 0,14%, nhưng một phiên chưa nói lên xu hướng và mức giảm 6-9 điểm cơ bản của lợi suất Mỹ còn quá nhỏ để đảo chiều trạng thái bán ròng của khối ngoại. Đây là yếu tố hỗ trợ ở mức nền, không phải cú hích.
Ba mốc phân giải hai kịch bản
Ba mốc sau sẽ cho biết nhánh nào đang thành hiện thực. Ngày 9/9 là đợt mua lại đầu tiên theo quy mô mới, quy mô thực hiện có đạt tối thiểu 4 tỷ đô la Mỹ hay không sẽ cho biết cam kết là thật hay chỉ là lời nói. Mốc thứ hai là lợi suất 30 năm so với ngưỡng 5,31%: giữ dưới mốc đó nghĩa là trần mềm đang hoạt động, vượt lên nghĩa là thị trường đã thử và Bộ Tài chính chưa đủ sức đỡ. Mốc thứ ba là kỳ họp Fed tới, khi số phiếu đòi tăng lãi suất và giọng điệu ông Warsh sẽ quyết định phần nới lỏng vừa rồi được giữ lại hay bị thu về.
Kịch bản lạc quan cho kim loại quý dựa trên việc cam kết được giữ và không bị thử; kịch bản bi quan dựa trên việc Fed siết lại đúng phần vừa được nới. Yếu tố quyết định không nằm ở phân tích kỹ thuật mà ở ba mốc thời gian cụ thể nói trên, trong khi phần lớn thông tin của phiên 19/8 đã được phản ánh vào giá chỉ trong vài giờ. Với danh mục đang có tỷ trọng kim loại quý, đây là giai đoạn để theo dõi sát ba mốc này hơn là phản ứng theo biến động của từng phiên riêng lẻ.