Phiên 18/8, lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 30 năm vượt 5,33%, vùng giá vốn dài hạn đắt nhất kể từ tháng 6/2007.CNBC Cùng phiên đó, chỉ số bán dẫn Philadelphia giảm 5,4%, tương đương hơn 680 tỷ đô la Mỹ vốn hóa bị thổi bay nếu mức giảm giữ nguyên tới cuối phiên: Nvidia giảm 2,4%, Meta giảm 3%, Micron mất 7% sau khi vừa tăng gần 18% trong năm phiên trước đó, Sandisk giảm 9%.Detroit News
Điều đáng nói là mức thiệt hại phân bổ rất không đều: Nasdaq giảm 1,3%, Dow Jones chỉ mất 0,2%. Cùng một tin tức lãi suất, cùng một ngày giao dịch, nhóm công nghệ chịu mức giảm gấp nhiều lần nhóm cổ phiếu truyền thống. Sự lệch pha này không ngẫu nhiên, và cơ chế đứng sau nó là thứ nhà đầu tư Việt Nam nên nắm trước khi thị trường trong nước bắt sóng.
Vì sao lãi suất "ăn" vào cổ phiếu tăng trưởng nhiều hơn
Giá trị một cổ phiếu về bản chất là tổng các dòng tiền doanh nghiệp tạo ra trong tương lai, quy về hiện tại bằng một lãi suất chiết khấu gồm lãi suất phi rủi ro (theo lợi suất trái phiếu chính phủ) cộng phần bù rủi ro nhà đầu tư đòi hỏi khi cầm cổ phiếu thay vì trái phiếu. Khi lợi suất trái phiếu chính phủ tăng, toàn bộ chuỗi dòng tiền tương lai bị chiết khấu mạnh hơn. Khoảng cách thời gian của dòng tiền là thứ quyết định mức thiệt hại. Giả sử một doanh nghiệp hứa hẹn 100 đồng lợi nhuận vào năm thứ 10: với lãi suất chiết khấu 5%, giá trị hiện tại là 61,4 đồng; lãi suất tăng lên 6%, giá trị hiện tại chỉ còn 55,8 đồng, mất khoảng 9%. Cũng 100 đồng đó nhưng chỉ cách hai năm, cùng mức tăng lãi suất chỉ làm giá trị hiện tại giảm từ 90,7 xuống 89,0 đồng, mất chưa tới 2%.
Bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng công nghệ lớn rơi đúng vào nhóm dòng tiền xa: phần lớn giá trị của họ đến từ kỳ vọng lợi nhuận nhiều năm sau chứ không phải cổ tức và lợi nhuận đang có trong tay, và mức P/E cao chính là cách thị trường ghi lại niềm tin đó vào giá. Khi lãi suất chiết khấu nhích lên, phần tăng trưởng đã được định giá sẵn là thứ co lại đầu tiên, trong khi ngân hàng, tiêu dùng thiết yếu hay năng lượng có dòng tiền về sớm hơn nên chịu tác động nhẹ hơn. Cộng hưởng thêm: doanh nghiệp công nghệ tăng trưởng phải huy động vốn liên tục để mở rộng đầu tư nên lãi suất cao đội thẳng vào chi phí tài trợ, trong khi trái phiếu 30 năm trả 5,33% gần như không rủi ro vỡ nợ lại cạnh tranh trực tiếp với cổ phiếu định giá xa.
Ba lực đẩy lợi suất, nợ công không phải lực nhanh nhất
Cần thận trọng khi quy toàn bộ cú tăng lợi suất cho nợ công, vì phiên 18/8 có ít nhất ba lực cùng đẩy và nợ công là lực chậm nhất trong ba lực đó.
Lực trực tiếp nhất là giá dầu. Đàm phán chấm dứt xung đột Mỹ - Iran bế tắc, khả năng gia hạn ngừng bắn bị loại bỏ, đẩy dầu Brent lên 91,10 đô la Mỹ mỗi thùng, sau khi đã tăng 2,65% ở phiên liền trước. Dầu đắt hơn làm sống lại lo ngại lạm phát, buộc người mua trái phiếu đòi lợi suất cao hơn để bù trượt giá.
Lực thứ hai là nguồn cung giấy nợ: khoản thâm hụt 432 tỷ đô la Mỹ của riêng tháng 7, cộng 1.700 tỷ đô la Mỹ trái phiếu doanh nghiệp phát hành trong năm, đang dồn một lượng kỳ hạn dài rất lớn vào thị trường thu nhập cố định.CNBC Người mua có quá nhiều lựa chọn thì giá trái phiếu giảm, lợi suất tăng theo.
Lực thứ ba là phía cầu: vẫn theo CNBC, lượng trái phiếu chính phủ Mỹ do nước ngoài nắm giữ đã giảm trong tháng 6, với Anh, Nhật Bản và Trung Quốc đều hạ tỷ trọng. Ba chủ nợ lớn nhất cùng mua ít đi thì phần cầu còn lại phải trả giá cao hơn mới hấp thụ hết lượng phát hành. Lợi suất kỳ hạn 10 năm cùng ngày ở mức 4,73%, tăng nhẹ so với phiên trước,Trading Economics cho thấy áp lực đang dồn về phía cuối đường cong, đúng chỗ rủi ro tài khóa dài hạn được định giá.
Vòng xoáy nợ công sát mốc 40 nghìn tỷ đô la Mỹ
Tính đến ngày 11/8, tổng nợ công Mỹ theo số liệu Bộ Tài chính Mỹ là 39.941,9 tỷ đô la Mỹ, chỉ còn cách mốc 40 nghìn tỷ khoảng 58 tỷ đô la Mỹ và dự kiến vượt mốc ngay trong tuần này, sớm hơn nhiều tháng so với dự báo của Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ.Just The News Mốc đó đến sớm vì báo cáo ngân sách tháng 7: Chính phủ Mỹ ghi nhận thâm hụt 432,3 tỷ đô la Mỹ, mức cao kỷ lục cho một tháng 7, trong đó riêng tiền lãi ròng đã chiếm 104 tỷ đô la Mỹ.TTNews
Lũy kế 10 tháng đầu năm tài khóa 2026, thâm hụt đạt 1.799 tỷ đô la Mỹ, đã vượt mức thâm hụt của trọn năm tài khóa 2025 là 1.775 tỷ đô la Mỹ dù còn hai tháng nữa mới hết năm tài khóa, còn chi trả lãi ròng cùng kỳ là 931 tỷ đô la Mỹ, xấp xỉ 93 tỷ đô la Mỹ mỗi tháng.Marketplace
Đây là chỗ hai câu chuyện nối vào nhau thành một vòng lặp: nợ nhiều buộc Kho bạc Mỹ phát hành thêm trái phiếu, cung tăng đẩy lợi suất lên, lợi suất cao lại làm hóa đơn tiền lãi phình ra ở mỗi lô nợ được đảo, hóa đơn đó cộng vào thâm hụt và buộc phát hành tiếp. Với nhà đầu tư cổ phiếu, vòng lặp này quan trọng vì nó giữ lãi suất phi rủi ro ở vùng cao lâu hơn, không phải vì mốc 40 nghìn tỷ có ý nghĩa kế toán đặc biệt.
Giới hạn cần lưu ý: cú giảm 5,4% của nhóm bán dẫn không thể quy hết cho lãi suất, vì Micron đã tăng gần 18% trong năm phiên trước nên một phần là chốt lời. Lãi suất chỉ giải thích được vì sao nhóm định giá xa giảm mạnh hơn phần còn lại của thị trường trong cùng phiên.
Việt Nam: kênh truyền dẫn đi qua dòng vốn, chưa phải tỷ giá
Với thị trường trong nước, tác động rõ nhất hiện nay là dòng vốn ngoại. Phiên 18/8, VN-Index tăng 4,56 điểm lên 1.732,02 điểm, nhưng khối ngoại vẫn bán ròng hơn 700 tỷ đồng trên HOSE, tập trung ở VIC, VPB, SSI và VCB;CafeF tính rộng hơn, hơn 3.400 tỷ đồng vốn ngoại đã rút ròng sau 7 phiên liên tiếp.Dân Trí
Cơ chế khá trực quan: khi tài sản không rủi ro bằng đô la Mỹ trả 4,7-5,3% mỗi năm, chi phí cơ hội của việc giữ cổ phiếu ở một thị trường mới nổi tăng lên tương ứng. Nhà đầu tư quốc tế không cần thị trường Việt Nam xấu đi mới bán, chỉ cần lựa chọn thay thế ở nhà tốt lên là đủ để họ rút bớt tỷ trọng.
Kênh tỷ giá thì ngược lại, đang được kiềm chế. Tỷ giá USD/VND ngày 14/8 ở mức 26.063,5 đồng, gần như đi ngang trong biên độ hẹp suốt nửa năm và còn giảm khoảng 0,91% trong 30 phiên gần nhất. Sức ép từ chênh lệch lãi suất hiện thể hiện ở lệnh bán trên sàn chứng khoán, chưa chuyển thành sức ép mất giá tiền đồng.
Đọc lại danh mục thay vì đoán lợi suất
Bài học áp dụng được ngay không phải là dự đoán lợi suất Mỹ đi đâu tiếp theo, mà là đọc lại chính danh mục của mình: cổ phiếu càng dựa vào tăng trưởng của những năm xa, giá càng nhạy với lãi suất toàn cầu. Trong một chu kỳ lợi suất neo cao, khoảng an toàn hợp lý cho nhóm định giá cao cần rộng hơn so với giai đoạn lãi suất thấp, và tỷ trọng tập trung vào một câu chuyện tăng trưởng duy nhất là chỗ dễ tổn thương nhất trong danh mục. Với phần tài sản ưu tiên sự ổn định, mặt bằng lãi suất cao trên toàn cầu cũng đồng nghĩa các kênh có thu nhập cố định đang trả nhiều hơn vài năm trước. Đây là một lựa chọn thay thế thực sự, chứ không còn là phương án tạm.
Ba tín hiệu đáng theo dõi trong các tuần tới: lợi suất kỳ hạn 10 năm của Mỹ có vượt vùng 4,75% để hướng lên 5% hay hạ nhiệt; giá dầu Brent có giữ trên 90 đô la Mỹ mỗi thùng, vì đây là lực đẩy lạm phát trực tiếp nhất hiện nay; và khối ngoại có dừng chuỗi bán ròng khi ngày FTSE Russell công bố danh mục đến gần hay không.
Nếu lợi suất Mỹ hạ nhiệt trước, phần định giá bị co lại của nhóm tăng trưởng thường phục hồi nhanh, vì điều đã thay đổi là lãi suất chiết khấu chứ không phải triển vọng kinh doanh. Ngược lại, nếu cả ba lực đẩy lợi suất cùng tiếp diễn, khoảng cách hiệu suất giữa nhóm định giá cao và phần còn lại thị trường nhiều khả năng còn nới rộng.