Kế hoạch đầu tư công năm 2026 được Quốc hội giao ở mức 1,08 triệu tỷ đồng. Con số này cho thấy quy mô nguồn lực, nhưng chưa nói được doanh nghiệp niêm yết nào sẽ có doanh thu, vào thời điểm nào và thu tiền ra sao.Bộ Tài chính
Bạn có thể hình dung vốn đầu tư công như một chuyến hàng có bảy trạm kiểm soát. Kế hoạch vốn là tờ lệnh xuất phát; tiền chỉ đến được doanh nghiệp khi dự án được phân bổ vốn, đủ điều kiện thi công, có nhà thầu, tạo ra khối lượng được xác nhận và hoàn tất chứng từ. Luận điểm chính của bài viết là: với cổ phiếu xây dựng, vật liệu và hạ tầng, bằng chứng tại từng dự án đáng tin hơn nhiều so với nhãn “hưởng lợi đầu tư công”.
Cửa đầu tiên: vốn phải gắn với dự án
Kế hoạch ở cấp quốc gia không phải là hợp đồng của doanh nghiệp. Sau khi tổng vốn được quyết định, cơ quan có thẩm quyền vẫn phải giao và phân bổ chi tiết cho nhiệm vụ, dự án và chủ đầu tư. Luật Đầu tư công số 58/2024/QH15 có hiệu lực từ ngày 1/1/2025 là khung pháp lý cho chuỗi này; luật đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 90/2025/QH15.Công báo Chính phủCông báo Chính phủ
Vì vậy, khi đọc tin về đầu tư công, câu hỏi đầu tiên không phải là “tổng vốn bao nhiêu?”, mà là “dự án nào đã được bố trí vốn trong năm?”. Một địa phương hoặc một ngành được ưu tiên không tự động tạo phần việc cho một doanh nghiệp cụ thể. Ngay cả dự án đã có tên trong danh mục cũng chưa cho biết ai sẽ trúng thầu và giá trị công việc thuộc về họ là bao nhiêu.
Nhà đầu tư mới có thể bắt đầu bằng quyết định giao kế hoạch, danh mục dự án và mức vốn bố trí cho từng dự án. Nếu thông tin mới dừng ở chủ trương hoặc tổng mức đầu tư, đường đi đến doanh thu vẫn còn rất xa.
Cửa thứ hai: công trường phải sẵn sàng
Có vốn không có nghĩa máy móc có thể vào công trường ngay. Dự án còn cần hồ sơ đầu tư, thiết kế, mặt bằng và nguồn vật liệu phù hợp. Bộ Tài chính từng nêu những vướng mắc thường gặp gồm thiếu vật liệu xây dựng, giá đầu vào tăng so với dự toán và khó khăn trong giải phóng mặt bằng do xác định nguồn gốc đất, đơn giá và phương án bồi thường.Bộ Tài chính
Nói đơn giản, mặt bằng chưa giao thì nhà thầu không thể triển khai đủ mũi thi công. Vật liệu thiếu hoặc giá vượt dự toán có thể khiến tiến độ chậm đi và làm phát sinh nhu cầu điều chỉnh hợp đồng. Nút thắt có thể xuất hiện trước khi một khối lượng xây lắp được hình thành.
Với nhà thầu, dấu hiệu thực tế hơn tin khởi công là tỷ lệ mặt bằng đã bàn giao, tiến độ từng gói thầu và khối lượng đã thực hiện. Với doanh nghiệp vật liệu, cần tìm đơn hàng, sản lượng giao và doanh thu đã ghi nhận. Nhu cầu đá, thép hay xi măng của một tuyến đường không chứng minh một nhà cung cấp cụ thể đang bán được hàng.
Cửa thứ ba và thứ tư: hợp đồng rồi mới đến khối lượng
Khi dự án sẵn sàng, chủ đầu tư tổ chức lựa chọn nhà thầu và ký hợp đồng. Hợp đồng xác định phạm vi việc làm, giá trị, tiến độ, điều kiện tạm ứng và thanh toán.
Giá trị hợp đồng chưa thực hiện chỉ phản ánh lượng việc doanh nghiệp đã giành được, không cho biết tốc độ chuyển thành doanh thu. Nếu bàn giao mặt bằng chậm hoặc chi phí đầu vào tăng nhanh, hợp đồng lớn còn có thể kéo theo nhu cầu vốn lưu động cao.
Khi công trường vận hành, doanh nghiệp mới tạo ra khối lượng thực hiện. Khối lượng cần được đo đếm, xác nhận và nghiệm thu theo hợp đồng trước khi đi vào hồ sơ thanh toán. Vì thế, công bố về giá trị hợp đồng nên được đọc cùng với tiến độ, phần việc đã hoàn thành và chính sách ghi nhận doanh thu trong thuyết minh báo cáo tài chính.
Đừng áp một công thức cho mọi doanh nghiệp. Nhà thầu xây lắp thường ghi nhận theo phần công việc thực hiện; doanh nghiệp vật liệu cần có hàng giao và hóa đơn bán; doanh nghiệp vận hành hạ tầng có thể chỉ có doanh thu khai thác sau khi công trình hoàn thành. Cùng một dự án, ba mô hình kinh doanh này đứng ở ba điểm khác nhau trên đường đi của tiền.
Cửa thứ năm và thứ sáu: nghiệm thu, chứng từ, thanh toán
Nghị định số 254/2025/NĐ-CP quy định việc quản lý thanh toán, quyết toán dự án sử dụng vốn đầu tư công. Theo quy định này, cơ quan thanh toán căn cứ vào tính đầy đủ và thông tin trong hồ sơ pháp lý, hồ sơ tạm ứng và hồ sơ thanh toán để thực hiện giải ngân.Xây dựng Chính sách
Chi tiết này nghe có vẻ thủ tục, nhưng lại quyết định chất lượng dòng tiền. Sau nghiệm thu, chủ đầu tư phải lập hồ sơ đề nghị thanh toán; kế hoạch vốn được giao, quyết định phê duyệt dự án và hợp đồng là các tài liệu thuộc hồ sơ pháp lý ban đầu theo hướng dẫn dẫn chiếu Điều 8 của Nghị định 254/2025/NĐ-CP.Kho bạc Nhà nước Cần Thơ
Tạm ứng cũng không phải doanh thu. Quy định tại Điều 9 của nghị định cho phép tạm ứng cho công việc theo hợp đồng khi hợp đồng có hiệu lực và đáp ứng điều kiện bảo lãnh trong trường hợp phải có bảo lãnh.Xây dựng Chính sách Khoản tiền này có thể giúp nhà thầu khởi động công trường, nhưng lợi nhuận chỉ được đánh giá đúng khi xem thêm điều khoản hợp đồng, tiến độ và chi phí thực tế.
Cửa cuối: doanh thu có biến thành tiền không?
Đến đây, nhà đầu tư cần rời khỏi câu chuyện dự án để nhìn vào báo cáo tài chính. Doanh thu tăng chưa đủ nếu khoản phải thu tăng nhanh hơn và dòng tiền từ hoạt động kinh doanh vẫn âm. Khi đó, doanh nghiệp có thể đã ghi nhận kết quả trên sổ sách nhưng còn chờ chuyển hóa thành tiền mặt.
Ngược lại, tiến độ nghiệm thu đi cùng khoản phải thu được kiểm soát và dòng tiền kinh doanh cải thiện là chuỗi bằng chứng tốt hơn. Không cần đòi hỏi mọi chỉ tiêu đều đẹp trong một kỳ, nhất là với ngành xây dựng có tính mùa vụ theo dự án. Điều quan trọng là các chỉ báo phải kể cùng một câu chuyện, thay vì doanh thu đi một hướng còn tiền thu về đi hướng khác.
Khung đọc cổ phiếu đầu tư công
Khi gặp một doanh nghiệp được gắn với chủ đề đầu tư công, hãy lần theo bảy cửa trong bài: dự án có vốn cụ thể, dự án có thể triển khai, doanh nghiệp có hợp đồng hoặc đơn hàng, khối lượng có được xác nhận, hồ sơ có thể thanh toán và tiền có đang về hay không. Không phải lúc nào nhà đầu tư bên ngoài cũng có đủ dữ liệu cho mọi cửa. Tuy vậy, cửa nào càng được doanh nghiệp công bố rõ thì khả năng biến kỳ vọng thành kết quả càng dễ kiểm chứng.
Đầu tư công có thể mở ra nhu cầu cho xây dựng, vật liệu và vận hành hạ tầng. Nhưng cơ hội chỉ trở thành kết quả của từng doanh nghiệp khi chuỗi thực hiện không bị đứt. Báo cáo quý tiếp theo, thông báo về gói thầu, tiến độ nghiệm thu, khoản phải thu và dòng tiền kinh doanh sẽ cho biết đồng vốn đang đứng ở cửa nào.