Kết phiên 11/8, VN-Index giảm 3,36 điểm, tương đương 0,19%, xuống 1.773,41 điểm. Cùng lúc đó, HoSE ghi nhận 173 mã tăng và 157 mã giảm. Hai con số này cùng thuộc một phiên giao dịch, nhưng kể hai câu chuyện khác nhau: chỉ số chịu sức ép, còn mặt bằng cổ phiếu chưa nghiêng hẳn về phía yếu.
Với người mới, đây là một nhắc nhở quan trọng. VN-Index là nhiệt kế của thị trường, nhưng không phải bảng kết quả cho từng danh mục. Muốn hiểu một phiên đỏ có rộng khắp hay không, cần đặt chỉ số cạnh độ rộng, diễn biến của nhóm vốn hóa lớn và thanh khoản.
VN-Index không đếm mọi cổ phiếu như nhau
Bạn có thể hiểu đơn giản VN-Index giống một chiếc cân, không phải một cuộc bỏ phiếu mà mỗi mã có một lá phiếu ngang nhau. Cổ phiếu của doanh nghiệp có quy mô vốn hóa lớn đặt “quả cân” nặng hơn lên chỉ số. Vì thế, vài mã lớn giảm giá có thể kéo VN-Index đi xuống, dù số mã tăng trên sàn vẫn nhỉnh hơn số mã giảm.
Theo cách xác định chỉ số được VCBS tổng hợp, VN-Index so sánh giá trị vốn hóa thị trường hiện hành với giá trị vốn hóa tại thời điểm cơ sở. Điều này khiến biến động của các doanh nghiệp lớn có ảnh hưởng mạnh hơn lên kết quả chung.VCBS Độ rộng thị trường thì trả lời câu hỏi khác: có bao nhiêu mã đang tăng và bao nhiêu mã đang giảm, không xét mỗi mã lớn đến đâu.
Sự khác biệt giữa hai thước đo không có nghĩa một bên sai. Chỉ số phù hợp để theo dõi hướng đi của phần vốn hóa lớn trên HoSE; độ rộng giúp kiểm tra sắc đỏ hay sắc xanh đang lan tỏa tới bao nhiêu cổ phiếu. Đọc một trong hai số riêng lẻ dễ dẫn tới kết luận quá nhanh về trạng thái của cả thị trường.
Nhóm trụ tạo sức ép lên chỉ số
Trong phiên 11/8, nhiều cổ phiếu ngân hàng lớn cùng điều chỉnh: VCB giảm 0,83% xuống 59.800 đồng, BID giảm 1,01% xuống 39.100 đồng và CTG giảm 1,52% xuống 32.300 đồng. VPB giảm 1,35% xuống 25.500 đồng, TCB giảm 1,44% xuống 30.900 đồng, còn GAS giảm 2,88% xuống 77.500 đồng. Khi những mã có quy mô lớn cùng giảm, tác động cộng dồn lên VN-Index có thể rõ hơn số lượng mã giảm thực tế.
Tuy nhiên, không nên biến danh sách này thành bảng đóng góp điểm khi chưa có dữ liệu trọng số và đóng góp điểm của từng cổ phiếu trong phiên. Điều có thể nói chắc là áp lực xuất hiện ở một số mã vốn hóa lớn, chứ chưa có cơ sở để quy toàn bộ mức giảm của chỉ số cho một mã hay một ngành. Cách đọc thận trọng này đặc biệt hữu ích khi bảng giá có quá nhiều tín hiệu trái chiều.
Ở chiều ngược lại, VIC đứng giá tại 208.500 đồng và VHM tăng 0,70% lên 72.100 đồng. Hai diễn biến này giúp thu hẹp phần nào sức ép, nhưng không đủ đưa chỉ số về sắc xanh. Bức tranh vì vậy không phải toàn bộ cổ phiếu lớn cùng giảm, mà là lực giảm ở nhiều mã lớn lấn át phần nâng đỡ còn lại.
Sắc xanh nằm nhiều hơn ở vốn hóa vừa và nhỏ
Các chỉ số theo quy mô làm rõ hơn vị trí của sắc xanh. VN30 giảm 0,14% xuống 1.922,53 điểm. Trong khi đó, VNMidcap tăng 0,05% lên 1.950,93 điểm và VNSmallcap tăng 0,16% lên 1.267,66 điểm. Đây là dấu hiệu của sự phân hóa theo quy mô vốn hóa trong chính phiên 11/8.
Nhưng “nhóm vừa và nhỏ tăng” cũng cần được hiểu đúng. VNMidcap tăng điểm dù có 28 mã tăng và 33 mã giảm; VNSmallcap có 98 mã tăng và 78 mã giảm. Một chỉ số nhóm vẫn có trọng số, nên kết quả xanh của chỉ số không đồng nghĩa mọi thành viên đều xanh, hoặc đa số cổ phiếu đều tăng với biên độ đáng kể.
VN30 cho tín hiệu yếu hơn với 9 mã tăng và 18 mã giảm. Đặt ba dữ kiện cạnh nhau, có thể thấy sức ép tập trung nhiều hơn ở lớp vốn hóa lớn, trong khi cổ phiếu vừa và nhỏ giữ được mặt bằng tích cực hơn. Đó là mô tả chính xác hơn câu nói ngắn gọn “thị trường giảm”.
Thanh khoản mới là phần cần kiểm chứng
Nếu tiền thực sự đang chuyển từ cổ phiếu lớn sang cổ phiếu nhỏ, dấu vết thường phải xuất hiện ở thanh khoản và cần kéo dài qua nhiều phiên. Trong ngày 11/8, khối lượng khớp lệnh toàn HoSE đạt 640.887.832 cổ phiếu, giảm 12,30% so với phiên trước. Vì thanh khoản toàn sàn đi xuống, chưa thể gọi đây là một vòng luân chuyển mạnh.
Ở từng nhóm vốn hóa, khối lượng VN30 giảm 26,23%, còn 247.811.838 cổ phiếu. VNMidcap giảm 3,64%, còn 291.964.657 cổ phiếu. Riêng VNSmallcap tăng 9,18%, lên 85.837.767 cổ phiếu. Sự chênh lệch này cho thấy giao dịch có nghiêng thêm về nhóm nhỏ trong phiên, nhưng một phiên tăng khối lượng chưa đủ để xác nhận một xu hướng.
Có nhiều lời giải thích vẫn cùng tồn tại. Nhà đầu tư có thể chốt lời ở các mã lớn đã tăng trước đó; nhóm dầu khí có thể điều chỉnh sau nhịp tăng; hoặc lực mua ngắn hạn tìm đến cổ phiếu nhỏ. Dữ liệu hiện có chưa phân bổ được giá trị giao dịch theo từng ngành và từng mã, nên chưa thể khẳng định động cơ nào là nguyên nhân chính.
Đọc phiên tiếp theo bằng hai lớp tín hiệu
Phiên 12/8 nên được theo dõi bằng hai câu hỏi tách biệt. Thứ nhất, độ rộng toàn sàn có tiếp tục nghiêng về bên tăng không. Nếu số mã tăng vẫn chiếm ưu thế và thanh khoản tại VNSmallcap duy trì cao hơn nền trước đó, sắc xanh bên ngoài nhóm trụ có thêm cơ sở. Nếu độ rộng nhanh chóng xấu đi, phần nâng đỡ của phiên 11/8 có thể chỉ là tạm thời.
Thứ hai, nhóm vốn hóa lớn có giảm bớt áp lực hay không. VN30 không cần tăng mạnh để thị trường bớt lệch; chỉ cần các mã lớn không còn đồng loạt suy yếu trong khi độ rộng giữ tích cực. Ngược lại, nếu VN30 tiếp tục giảm và số mã giảm cũng tăng lên, câu chuyện sẽ chuyển từ phân hóa sang suy yếu rộng hơn.
Điểm chính của phiên 11/8 là thị trường chưa giảm trên diện rộng, nhưng bằng chứng cũng chưa đủ để gọi đây là vòng luân chuyển bền vững. Với F0, hãy xem VN-Index là điểm bắt đầu của việc quan sát. Độ rộng, nhóm vốn hóa lớn và nơi thanh khoản tăng mới giúp bạn biết sắc đỏ trên chỉ số có thực sự phản ánh phần lớn cổ phiếu trong danh mục hay không.