Lãi suất huy động có thể không tăng thêm trong những tháng tới. Nhưng nếu từ đó kết luận áp lực vốn của ngân hàng đã đi qua, nhà đầu tư rất dễ bỏ sót phần quan trọng nhất của câu chuyện. Chi phí vốn không chỉ nằm trên bảng lãi suất niêm yết; nó nằm trong những khoản tiền gửi cũ đang lần lượt đáo hạn, trong nhu cầu vay vốn ngắn hạn và trong tốc độ tiền gửi có theo kịp tín dụng hay không.
Tại Hội nghị Nhà đầu tư MB ngày 6/8, ông Phạm Như Ánh, Tổng Giám đốc Ngân hàng TMCP Quân đội (MB), cho biết lãi suất nhiều khả năng đi ngang trong phần còn lại của năm nhờ định hướng điều hành. Đồng thời, ông nhấn mạnh thanh khoản vẫn là bài toán lớn khi nhu cầu tín dụng tăng nhanh hơn khả năng huy động vốn.CafeF
Lãi suất niêm yết đi ngang mới cho thấy cuộc đua huy động có thể dịu bớt. Nó chưa đủ chứng minh nguồn vốn đã dồi dào hay biên lãi của ngành đã phục hồi.
Một mức lãi suất không nói hết chi phí vốn
Bạn có thể hiểu đơn giản như việc thay bình nước trong nhà. Bình đang dùng được mua lúc giá thấp thì chi phí hôm nay chưa đổi. Chỉ khi bình cũ hết và phải mua bình mới với giá cao hơn, hóa đơn mới tăng. Với ngân hàng cũng vậy: một khoản tiền gửi kỳ hạn đã mở vẫn giữ lãi suất cũ đến ngày đáo hạn, dù bảng niêm yết hiện tại đã thay đổi.
Vì thế, chi phí huy động bình quân thường phản ứng chậm hơn lãi suất công bố. Khi các khoản tiền gửi lãi suất thấp đáo hạn và được khách hàng tái tục ở mức cao hơn, chi phí này mới dần đi vào báo cáo kết quả kinh doanh. Ngay cả khi lãi suất niêm yết không tăng thêm, ngân hàng vẫn có thể cần ưu đãi riêng hoặc phát hành giấy tờ có giá để giữ nguồn vốn.
MB cho biết NIM của ngân hàng và nhiều tổ chức tín dụng đã thu hẹp trong nửa đầu năm vì chi phí đầu vào tăng. Để cân đối nguồn vốn, MB kết hợp tiền gửi khách hàng, trái phiếu quốc tế, giấy tờ có giá và chứng chỉ tiền gửi.CafeF Điều này không tự nói MB yếu hay mạnh hơn phần còn lại của ngành. Nó cho thấy vì sao cùng một mặt bằng lãi suất, mỗi ngân hàng có thể có mức nhạy cảm chi phí vốn khác nhau.
NIM là chênh lệch giữa thu nhập lãi từ tài sản sinh lời và chi phí lãi của nguồn vốn. Nói đơn giản hơn, đây là phần biên còn lại sau khi ngân hàng nhận lãi từ người vay và trả lãi cho người gửi tiền. Nếu chi phí vốn tăng nhanh hơn lãi suất cho vay, NIM thu hẹp. Tín dụng vẫn có thể tăng, nhưng lợi nhuận cốt lõi không nhất thiết tăng cùng tốc độ.
Quyết định 1743 tạo khoảng đệm kỹ thuật
Từ ngày 1/8/2026, Quyết định 1743/QĐ-NHNN cho phép tính 50% tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước vào nguồn vốn huy động khi xác định LDR, thay vì 20% trước đó. Quy định này được áp dụng đến hết ngày 31/7/2028.CafeF
LDR là tỷ lệ dư nợ cho vay so với nguồn vốn huy động được tính theo quy định. Khi phần được tính ở mẫu số lớn hơn, LDR giảm về mặt kỹ thuật và ngân hàng có thêm khoảng đệm để cân đối bảng tài sản. Hình dung như một chiếc balô có cùng khối lượng đồ, nhưng được phép tính thêm một ngăn chứa vào sức chứa: tỷ lệ đầy giảm xuống, còn số đồ bên trong không tự biến mất.
Điểm cần phân biệt là khoảng đệm này không tự tạo thêm tiền gửi mới. Nó cũng không tự làm tăng tiền cho vay, không loại bỏ lệch kỳ hạn và không thay thế khả năng thu hút tiền gửi từ khách hàng. Ngân hàng có nhiều tiền gửi kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước sẽ hưởng tác động trực tiếp hơn. Với các ngân hàng khác, lợi ích nếu có chủ yếu đến từ việc cạnh tranh huy động có thể bớt căng hơn.
Thị trường liên ngân hàng là nhiệt kế ngắn hạn
Lãi suất liên ngân hàng không phải lãi suất mà người gửi tiết kiệm nhận được. Đây là mức lãi suất các ngân hàng vay mượn lẫn nhau trong thời gian ngắn để xử lý nhu cầu vốn tạm thời. Vì nhạy với cung cầu tức thời, chỉ tiêu này giống một chiếc nhiệt kế hơn là bản chẩn đoán đầy đủ về sức khỏe cả ngành.
Cuối tháng 7 và đầu tháng 8, lãi suất qua đêm đã tăng từ 0,7%/năm ngày 30/7 lên 4,3% ngày 31/7, rồi đạt 6,3% ngày 3/8 và 6,4% ngày 4/8. Lãi suất kỳ hạn một tháng cùng ngày 4/8 là 7,3%/năm.Tin nhanh Chứng khoán Diễn biến này cho thấy nhu cầu vốn ngắn hạn có thể thay đổi nhanh, dù nó chưa đủ để kết luận áp lực sẽ kéo dài.
Không nên quy toàn bộ nhịp tăng này cho một nguyên nhân duy nhất. Yếu tố mùa vụ, nhu cầu thanh toán, cơ cấu dự trữ và chênh lệch huy động - cho vay đều có thể góp phần. Điều cần theo dõi là lãi suất này chỉ tăng ngắn hạn hay duy trì cao trong các kỳ tiếp theo, đồng thời đối chiếu với dữ liệu tiền gửi.
Hai nhánh cần theo dõi thay vì một kết luận vội
Nhánh thuận lợi xuất hiện khi tiền gửi tăng đủ nhanh để thu hẹp khoảng cách với tín dụng. Khi đó, nhu cầu vay mượn ngắn hạn giữa các ngân hàng có thể giảm, các chương trình cộng thêm lãi suất để giữ khách hàng bớt phổ biến và chi phí vốn bình quân có cơ hội hạ nhiệt sau một độ trễ. Những ngân hàng có tỷ trọng tiền gửi không kỳ hạn tốt thường có lợi thế hơn, nhưng tỷ trọng đẹp ở cuối một quý vẫn cần được kiểm tra xem có bền vững hay chỉ mang tính thời điểm.
Nhánh còn lại là tín dụng tiếp tục tăng nhanh hơn tiền gửi qua nhiều kỳ. Ngân hàng khi đó có thể phải trả cao hơn để giữ người gửi tiền, tăng phát hành giấy tờ có giá hoặc vay nhiều hơn trên thị trường liên ngân hàng. Áp lực này thường đi vào báo cáo chậm hơn diễn biến lãi suất niêm yết. Tín hiệu xác nhận không phải một phiên lãi suất tăng, mà là chi phí lãi tăng nhanh hơn thu nhập lãi và NIM tiếp tục thu hẹp.
Hai nhánh này không phải dự báo chắc chắn. Chúng là khung đọc dữ liệu để tránh ngộ nhận rằng lãi suất đứng yên thì áp lực vốn đã hết. Cùng một tỷ lệ LDR có thể che giấu những cấu trúc nguồn vốn rất khác nhau.
Đọc cổ phiếu ngân hàng bằng chuỗi tín hiệu
Với nhà đầu tư mới, cách thực tế nhất là không cố dự đoán ngay ngân hàng nào sẽ hưởng lợi. Hãy theo dõi một nhóm tín hiệu có liên hệ với nhau: tiền gửi tăng nhanh hay chậm hơn tín dụng, lãi suất liên ngân hàng có hạ nhiệt không, tỷ trọng tiền gửi không kỳ hạn biến động thế nào và NIM đang ngừng giảm hay chưa. Mỗi biến số riêng lẻ chỉ kể một phần câu chuyện.
Kết luận hiện tại là chờ xác nhận, không phải kết luận rằng áp lực vốn đã biến mất. Điều kiện để bức tranh thực sự cải thiện là tiền gửi bắt kịp tín dụng và NIM ngừng thu hẹp. Báo cáo quý tiếp theo cùng lãi suất liên ngân hàng sẽ cho biết khoảng đệm chính sách đang chuyển thành lợi ích thực hay chỉ giúp hệ thống có thêm thời gian cân đối.