Có những ngày bảng điện khiến nhà đầu tư mới thấy mình như đang đọc hai câu chuyện trái ngược. Tài khoản có VHM giảm rõ rệt, trong khi bảng tin lại báo VN-Index tăng. Phiên 7/8 là một ví dụ rất trực quan: VN-Index đóng cửa ở 1.768,06 điểm, tăng 3,28 điểm tương đương 0,19%, còn VHM giảm 5,32% xuống 73.000 đồng.
Hai diễn biến này không hề phủ định nhau. VN-Index đo thay đổi giá trị vốn hóa của một rổ cổ phiếu trên HOSE, còn lợi nhuận hay thua lỗ của mỗi người lại phụ thuộc vào những mã họ nắm và tỷ trọng của từng mã. Luận điểm cần giữ cho phiên này là: sắc xanh của VN-Index có nền từ độ rộng nghiêng về phía tăng, nhưng mức tăng còn nhỏ và lực đỡ vẫn tập trung đáng kể ở các cổ phiếu vốn hóa lớn. Vì vậy, đây là tín hiệu cần đọc kỹ, chưa phải lời xác nhận cho một nhịp tăng đồng thuận.
VN-Index không phải bản sao của một cổ phiếu
Bạn có thể hiểu đơn giản VN-Index như một chiếc cân lớn. Mỗi cổ phiếu nằm trên cân với trọng lượng khác nhau, trọng lượng đó chủ yếu đến từ quy mô vốn hóa. Khi một doanh nghiệp lớn biến động, phần cân của doanh nghiệp ấy thay đổi mạnh hơn nhiều so với một mã nhỏ cùng mức tăng hoặc giảm phần trăm.
Tuy nhiên, một vật nặng nghiêng xuống không có nghĩa cả chiếc cân buộc phải nghiêng xuống. Nếu nhiều vật khác cùng tăng lên, tổng lực bù vẫn có thể giữ cán cân ở phía tích cực. Đó là điều đã xảy ra ngày 7/8. Ảnh chụp dữ liệu gần đợt khớp lệnh đóng cửa ước tính VHM lấy đi khoảng 2,9 điểm của VN-Index. Đây là số liệu để nhìn tương quan, không nên cộng cơ học với mức thay đổi chính thức của chỉ số, bởi thời điểm ghi nhận từng thành phần có thể xê dịch rất nhỏ.
Lực bù đến từ đâu?
Nhóm cổ phiếu tăng mạnh tạo màu sắc nổi bật cho phiên. GAS tăng 6,88% lên 74.600 đồng, GVR tăng 6,82% lên 29.750 đồng, BCM tăng 6,93% lên 38.600 đồng và SZC tăng 6,89% lên 19.400 đồng. Bốn mã này tăng gần hết biên độ cho phép trong ngày, nhưng ảnh hưởng lên VN-Index không tỷ lệ một đổi một với biên độ giá, vì quy mô vốn hóa của chúng khác nhau.
Ảnh chụp thành phần ước tính tổng lực nâng của GAS, GVR, BCM và SZC chỉ khoảng 0,6 điểm. Như vậy, chúng giúp tạo ra tâm lý tích cực và cho thấy dòng tiền có mặt ở các câu chuyện riêng, nhưng chưa thể tự bù toàn bộ phần điểm VHM lấy đi. Nếu chỉ nhìn danh sách những mã tăng mạnh nhất, người đọc rất dễ bỏ lỡ phần còn lại của bức tranh.
Phần lực đỡ đáng kể hơn nằm ở ngân hàng và tiêu dùng. STB tăng 3,32% lên 74.600 đồng; VNM tăng 5,08% lên 62.000 đồng. LPB tăng 1,73% lên 52.900 đồng, TCB tăng 1,71% lên 29.700 đồng và CTG tăng 3,67% lên 32.500 đồng. Từng mức tăng không giống nhau, nhưng khi đặt cạnh quy mô vốn hóa và các mã tăng khác trên sàn, chúng góp phần giữ chỉ số trên tham chiếu.
Từ đây xuất hiện một phân biệt rất hữu ích. “Tăng mạnh nhất” nói về phần trăm thay đổi giá. “Nâng chỉ số nhiều nhất” nói về tổng tác động sau khi đã tính đến trọng số. BCM hoặc SZC có thể tăng gần kịch trần, trong khi một ngân hàng chỉ tăng hơn 1% nhưng lại tạo ảnh hưởng đáng kể hơn lên VN-Index. Hai thước đo trả lời hai câu hỏi khác nhau, nên không nên thay thế cho nhau.
Độ rộng cho thấy sắc xanh có lan tỏa
HOSE ghi nhận 177 mã tăng và 144 mã giảm vào cuối phiên. Bên cạnh đó có 9 mã tăng trần và 2 mã giảm sàn. Chênh lệch 33 mã nghiêng về phía tăng là bằng chứng trực tiếp rằng VN-Index xanh không chỉ nhờ một cổ phiếu trụ đơn lẻ.
Độ rộng thị trường giống như nhìn số người cùng bước về một phía, thay vì chỉ nhìn một người đi rất nhanh. Khi mã tăng nhiều hơn mã giảm, lực mua đã xuất hiện ở nhiều vị trí hơn lực bán. Nhưng độ rộng không đo được mỗi bước đi lớn đến đâu. Một cổ phiếu tăng 0,1% và một cổ phiếu tăng trần đều được tính là một mã tăng, nên chỉ tiêu này cần đi cùng biên độ giá và thanh khoản.
Khối lượng khớp lệnh của VN-Index đạt 647.697.546 cổ phiếu. Một con số đơn lẻ chưa chứng minh dòng tiền mới đang vào mạnh hay nhịp tăng đã bền. Cần so khối lượng với bình quân nhiều phiên. Khi chưa có phép so sánh đồng cấp, kết luận hợp lý nhất là sắc xanh đã lan về số lượng mã, còn chất lượng của dòng tiền cần thêm thời gian kiểm chứng.
Lan tỏa thật hay chỉ là đổi nhóm dẫn dắt?
Phiên 7/8 có cả hai yếu tố. Số mã tăng vượt số mã giảm cho thấy thị trường không đơn thuần đổi từ VHM sang một trụ duy nhất. Nhưng phần nâng chỉ số vẫn phụ thuộc đáng kể vào STB, VNM, LPB, TCB và CTG, những mã đủ lớn để tạo khác biệt ở cấp chỉ số. Vì vậy, người nắm VHM có thể thấy một ngày giảm sâu, còn người có ngân hàng hoặc VNM lại có danh mục tích cực hơn. VN-Index chỉ gom các trải nghiệm đó thành mức tăng 0,19%, không thể đại diện trọn vẹn cho mọi danh mục.
Sẽ là quá sớm nếu quy sắc xanh này cho một nguyên nhân duy nhất. Sự luân chuyển giữa các nhóm vốn hóa lớn, lực mua sau những diễn biến trước đó và thông tin riêng tại từng doanh nghiệp đều có thể cùng hiện diện. Dữ liệu hiện có ủng hộ chắc nhất cho nhận định rằng nhiều mã tăng đã hấp thụ áp lực từ VHM. Dữ liệu chưa đủ để tách chính xác đóng góp của từng động lực, cũng chưa đủ để khẳng định một xu hướng dòng tiền mới cho toàn thị trường.
Ba tín hiệu cho phiên kế tiếp
Thứ nhất là độ rộng. Nếu số mã tăng tiếp tục vượt số mã giảm và thanh khoản được cải thiện so với nền gần đây, tín hiệu lan tỏa sẽ đáng tin hơn. Ngược lại, nếu chỉ số vẫn xanh nhưng số mã giảm quay lại áp đảo, thị trường có thể đang dựa vào một nhóm trụ hẹp hơn.
Thứ hai là sự tiếp nối ở nhóm nâng chỉ số. STB, VNM, LPB, TCB và CTG không cần đồng loạt tăng mạnh thêm, nhưng lực mua cần đủ ổn định để giữ vai trò bù điểm. Với GAS, GVR, BCM và SZC, điều cần xem không chỉ là giá có đi lên tiếp hay không, mà là thanh khoản có duy trì sau một phiên tăng mạnh hay không. Sự tiếp nối mới cho biết thị trường có chấp nhận mặt bằng giá mới hay chỉ phản ứng trong ngắn hạn.
Thứ ba là áp lực từ VHM và các cổ phiếu vốn hóa lớn đang yếu. Nếu VHM ổn định, phần còn lại của sàn không phải dùng quá nhiều lực để bù điểm. Nếu VHM tiếp tục giảm sâu, VN-Index vẫn có thể giữ sắc xanh, nhưng điều kiện sẽ khó hơn và chỉ số dễ phụ thuộc vào vài mã lớn.
Phiên 7/8 không nói rằng “VHM giảm mà thị trường vẫn khỏe”. Nó cho thấy một thông điệp chính xác hơn: độ rộng tích cực đã giúp chỉ số hấp thụ cú giảm của VHM, nhưng phần tăng còn mỏng và chưa tách rời vai trò của các cổ phiếu vốn hóa lớn. Trong các phiên tới, độ rộng, thanh khoản và sức mua nối tiếp ở nhóm dẫn dắt là ba dữ liệu cần theo dõi để biết sắc xanh này đang mở rộng hay chỉ đang đổi chỗ giữa các trụ.