Con số 4,1% có thể tạo cảm giác yên tâm nếu chỉ nhìn lướt qua: tỷ lệ thất nghiệp Mỹ trong tháng 7 đã giảm từ 4,2%. Nhưng ngay trong cùng báo cáo, số việc làm phi nông nghiệp lại giảm 23.000. Điều này không phải nghịch lý, cũng chưa phải bằng chứng rằng thị trường lao động đã khỏe hơn. Nó cho thấy nhà đầu tư cần nhìn thêm vào lực lượng lao động, tức mẫu số phía dưới của tỷ lệ thất nghiệp.AP
Điểm then chốt nằm ở chỗ 264.000 người đã rời lực lượng lao động trong tháng, kéo tỷ lệ tham gia xuống 61,4%. Khi một người không có việc nhưng không còn tích cực tìm việc, họ không được tính là thất nghiệp theo định nghĩa thống kê. Vì thế, tỷ lệ thất nghiệp có thể đi xuống ngay cả khi doanh nghiệp không mở rộng tuyển dụng.AP
Hai khảo sát, hai câu hỏi khác nhau
Bạn có thể hiểu đơn giản: một chỉ tiêu đếm số ghế việc làm, chỉ tiêu còn lại đếm tình trạng của con người. Số việc làm phi nông nghiệp chủ yếu đến từ khảo sát doanh nghiệp, dựa trên bảng lương của các đơn vị sử dụng lao động. Mỗi vị trí việc làm được ghi nhận, nên một người làm hai công việc có thể tạo ra hai vị trí trong chuỗi số liệu này. Người tự kinh doanh lại không nằm trong trọng tâm của thước đo đó.
Tỷ lệ thất nghiệp xuất phát từ khảo sát hộ gia đình. Khảo sát này hỏi từng người liệu họ có việc làm hay không, có sẵn sàng làm hay không và có đang chủ động tìm việc hay không. Chỉ người đáp ứng đầy đủ các điều kiện này mới thuộc nhóm thất nghiệp. Người dừng tìm việc sẽ chuyển sang nhóm ngoài lực lượng lao động, dù tình trạng thu nhập của họ chưa chắc đã tốt hơn.
Sự khác biệt này giải thích vì sao không nên lấy con số giảm 23.000 việc làm rồi so trực tiếp với biến động của số người thất nghiệp. Một bên đo vị trí trên bảng lương, bên kia phân loại người. Sai số lấy mẫu, điều chỉnh mùa vụ và thay đổi trong hoạt động tự doanh cũng có thể khiến hai chỉ tiêu đi theo các hướng khác nhau trong một tháng.
Mẫu số nhỏ đi thay đổi cách đọc tỷ lệ
Tỷ lệ thất nghiệp là phép chia: số người thất nghiệp chia cho lực lượng lao động. Lực lượng lao động gồm những người đang làm việc và những người chưa có việc nhưng còn đi tìm việc. Vì vậy, không phải mọi chuyển động giảm của tỷ lệ này đều mang cùng một ý nghĩa.
Nếu một người đang tìm việc quyết định nghỉ hưu, đi học, chăm sóc gia đình hoặc tạm dừng tìm việc, họ rời cả tử số lẫn mẫu số. Khi số người rời đi đủ lớn, tỷ lệ thất nghiệp có thể giảm. Báo cáo tháng 7 cho thấy lực lượng lao động thu hẹp và tỷ lệ tham gia xuống mức thấp nhất kể từ tháng 2/2021.AP
Điều này không cho phép kết luận rằng toàn bộ 264.000 người đều nản lòng vì không tìm được việc. Có nhiều lý do chính đáng để rời lực lượng lao động, và báo cáo tổng hợp không phân bổ được từng lý do. Tuy nhiên, bằng chứng hiện có đủ để nói một điều hẹp hơn nhưng quan trọng: mức giảm của tỷ lệ thất nghiệp không phải tín hiệu độc lập về sự cải thiện của tuyển dụng.
Với người mới theo dõi tin vĩ mô, tỷ lệ tham gia giống như việc kiểm tra số người còn đứng trong hàng trước khi kết luận hàng ngắn đi vì phục vụ nhanh hơn. Nếu nhiều người đã rời hàng, hàng ngắn hơn không tự động có nghĩa quầy làm việc hiệu quả hơn. Chính vì vậy, tỷ lệ thất nghiệp cần luôn đi kèm tỷ lệ tham gia và diễn biến việc làm.
Những lần điều chỉnh đặt lại bức tranh
Số liệu việc làm hằng tháng là ước tính ban đầu, không phải kết quả cuối cùng. Khi nhận thêm phản hồi từ doanh nghiệp, cơ quan thống kê cập nhật lại các tháng trước. Đây là quy trình bình thường của dữ liệu phát hành nhanh: thị trường có một chỉ báo sớm, rồi bức tranh được làm rõ dần khi mẫu đầy đủ hơn.
Lần này, số việc làm tháng 5 được điều chỉnh từ 129.000 xuống 63.000, còn tháng 6 từ 57.000 xuống 20.000. Tổng mức điều chỉnh giảm là 103.000 việc làm. Những thay đổi này khiến đà tạo việc làm trước tháng 7 trông yếu hơn so với các bản công bố ban đầu.AP
Hướng điều chỉnh quan trọng hơn một bản tin đơn lẻ. Khi hai tháng liền trước cùng được hạ xuống, việc coi mức giảm 23.000 là một nhiễu ngẫu nhiên sẽ kém thuyết phục hơn. Dù vậy, chuỗi điều chỉnh chưa đủ để khẳng định kinh tế Mỹ sẽ suy thoái. Nhiễu mùa vụ, phản hồi gửi muộn và sai số thống kê vẫn là những cách giải thích có thể góp phần tạo ra biến động.
Nói cách khác, bằng chứng đang nghiêng về một thị trường lao động hạ nhiệt, chứ chưa trả lời trọn vẹn câu hỏi về tốc độ hay điểm kết thúc của quá trình đó. Đây là khác biệt quan trọng giữa phân tích dữ liệu và một kết luận vội vàng. Một tháng yếu không quyết định chu kỳ, nhưng nhiều tháng được điều chỉnh cùng chiều đáng được đặt vào bức tranh lớn hơn.
Nhà đầu tư nên theo dõi một chuỗi, không phải một tiêu đề
Các chỉ tiêu lao động thường tác động mạnh đến kỳ vọng lãi suất của Fed, lợi suất trái phiếu Mỹ và tâm lý trên thị trường cổ phiếu. Tuy nhiên, từ một báo cáo việc làm yếu đến quyết định lãi suất là một chuỗi trung gian dài. Fed còn theo dõi lạm phát, thu nhập bình quân, chi tiêu hộ gia đình, các đơn xin trợ cấp thất nghiệp và điều kiện tín dụng.
Vì thế, suy luận rằng Fed chắc chắn sẽ thay đổi chính sách chỉ từ mức giảm việc làm là đi quá xa so với dữ liệu. Báo cáo này có thể làm thị trường điều chỉnh kỳ vọng, nhưng đóng góp chính xác của nó vào quyết định chính sách không thể tách rời khỏi các chỉ tiêu khác. Bức tranh lớn cho thấy người đọc cần phân biệt tín hiệu hạ nhiệt với bằng chứng đủ mạnh về một bước ngoặt chính sách.
Khung theo dõi thực tế có thể bắt đầu từ bốn câu hỏi. Việc làm phi nông nghiệp có tiếp tục suy yếu hay không? Tỷ lệ thất nghiệp giảm vì nhiều người tìm được việc, hay vì lực lượng lao động tiếp tục thu hẹp? Các tháng trước được điều chỉnh theo hướng nào? Và lạm phát có cho Fed đủ dư địa để phản ứng hay không?
Luận điểm của báo cáo tháng 7 khá rõ: tỷ lệ thất nghiệp giảm xuống 4,1% không nên được đọc như bằng chứng độc lập về một thị trường lao động mạnh lên. Động lực nổi bật là lực lượng lao động thu hẹp, trong khi việc làm mới nhất và các lần điều chỉnh đều làm bức tranh thận trọng hơn. Báo cáo tiếp theo, cùng tỷ lệ tham gia và số liệu lạm phát, sẽ cho biết đây là một nhịp biến động hay một xu hướng hạ nhiệt bền hơn.