Báo cáo tài chính kiểm toán năm 2025 của Tập đoàn Điện lực Việt Nam cho thấy phần lợi nhuận sau thuế chưa phân phối trên báo cáo hợp nhất đã chuyển sang dương. Đây là một cột mốc đáng chú ý sau giai đoạn chi phí đầu vào tăng nhanh hơn giá bán điện. Nhưng nếu từ đó suy ra EVN đã hết áp lực vốn, hoặc giá điện sẽ tự động giảm, chúng ta đang bỏ qua phần quan trọng hơn của câu chuyện: cách một doanh nghiệp điện lực tạo tiền, trả nghĩa vụ và chuẩn bị cho chu kỳ đầu tư mới.
Bạn có thể hiểu đơn giản thế này: một năm kinh doanh tốt giống như sửa được phần mái dột của ngôi nhà. Vẫn phải kiểm tra nền móng, các khoản phải thanh toán và chi phí xây thêm những căn phòng mới. Với EVN, đó là nguồn điện, đường dây và trạm biến áp phải hoàn thành trước khi tạo doanh thu.
Hết lỗ hợp nhất không phải là hết mọi khoản lỗ
Trước hết cần tách hai khái niệm thường bị gộp làm một. Báo cáo hợp nhất phản ánh kết quả của cả tập đoàn, gồm công ty mẹ cùng các đơn vị thành viên và phần lợi ích tại các đơn vị liên quan. Báo cáo riêng chỉ phản ánh pháp nhân công ty mẹ. Vì vậy, một chỉ tiêu lợi nhuận giữ lại đã dương ở báo cáo hợp nhất không buộc mọi pháp nhân trong hệ thống đều đã xóa hết phần lỗ lũy kế của mình.
Thông tin EVN công bố về báo cáo đã kiểm toán cho thấy sự khác biệt này vẫn tồn tại giữa công ty mẹ và phạm vi hợp nhất.EVN Với người đọc báo cáo, đây không phải chi tiết kế toán rườm rà. Nó giúp tránh kết luận nhầm rằng một tiêu đề về “EVN hết lỗ” đồng nghĩa mọi điểm yếu tài chính đã biến mất.
Lợi nhuận giữ lại là phần kết quả kinh doanh tích lũy qua nhiều năm chưa được phân phối. Khi phần này âm, các khoản lỗ trước đó vẫn để lại dấu vết trên vốn chủ sở hữu. Khi nó trở lại dương, tập đoàn có thêm dư địa trên bảng cân đối. Tuy nhiên, chỉ tiêu này không thay thế cho tiền mặt hoặc khả năng thanh toán đúng hạn.
Điều gì đã thay đổi trong năm phục hồi
Khoản lỗ của EVN trong giai đoạn trước hình thành khi chi phí mua điện, nhiên liệu và biến động tỷ giá đi nhanh hơn giá bán lẻ. Cơ chế này khá dễ hình dung: doanh nghiệp phải mua đầu vào theo những điều kiện có thể thay đổi nhanh, còn giá bán tới hộ dân và doanh nghiệp được điều hành theo một quy trình riêng. Nếu độ trễ kéo dài, phần chênh lệch sẽ đi vào kết quả kinh doanh.
Năm 2025, kết quả hợp nhất cải thiện nhờ doanh thu và biên gộp cùng đi lên, theo các báo cáo về tài chính EVN.VTV8 Tuy vậy, sẽ không chính xác nếu gán toàn bộ thay đổi cho một quyết định điều chỉnh giá điện. Điều kiện thủy văn, cơ cấu huy động giữa thủy điện và nhiệt điện, giá nhiên liệu, tỷ giá, chi phí mua điện và kỷ luật vận hành đều có thể tác động cùng lúc.
Nói cách khác, kết quả tốt hơn cho thấy khoảng cách giữa doanh thu và chi phí đã thu hẹp trong năm đó. Nó chưa chứng minh một nguyên nhân duy nhất, cũng chưa bảo đảm các điều kiện thuận lợi sẽ lặp lại. Với ngành phụ thuộc thời tiết và nhiên liệu, nên theo dõi dòng tiền qua nhiều kỳ thay vì chỉ nhìn một lần đảo chiều trên báo cáo kết quả kinh doanh.
Tiền gửi không đồng nghĩa với tiền nhàn rỗi
Một điểm dễ tạo cảm giác an tâm là quy mô tiền và tiền gửi được ghi nhận trên báo cáo hợp nhất. Nhưng đây là nguồn lực của cả hệ thống phát điện, truyền tải, phân phối và dịch vụ phụ trợ, không phải một khoản tiền có thể đem chia ngay cho bất kỳ mục tiêu nào. EVN cũng lưu ý tổng số dư này được tổng hợp từ các đơn vị thành viên trong tập đoàn.EVN
Điều này ảnh hưởng đến cách đánh giá sức khỏe tài chính. Tiền gửi có thể tạo ra thu nhập tài chính và hỗ trợ vùng đệm thanh khoản. Song cùng lúc, EVN phải thanh toán cho nhiên liệu, nhà máy điện ngoài hệ thống, nhà thầu, ngân hàng và các dự án đang thi công. Một số khoản tiền còn gắn với nhu cầu vốn lưu động của từng đơn vị, nên không thể coi toàn bộ là lượng tiền tự do.
Vì thế, câu hỏi đúng không phải là EVN có gửi ngân hàng hay không. Câu hỏi hữu ích hơn là dòng tiền từ hoạt động kinh doanh có đều đặn đủ để đáp ứng nghĩa vụ ngắn hạn, trả nợ đến hạn và dành một phần cho đầu tư hay không. Báo cáo lưu chuyển tiền tệ, kỳ hạn nợ và tiến độ thanh toán cho nhà cung cấp sẽ trả lời câu hỏi này tốt hơn một số dư tại ngày cuối năm.
Phép thử thật sự là chu kỳ đầu tư
Ngành điện không thể đứng yên khi nhu cầu dùng điện tăng. Nguồn phát, đường dây và trạm biến áp cần vốn lớn ở thời điểm ban đầu, trong khi doanh thu được tạo ra dần trong suốt vòng đời dự án. Vì vậy, một bảng cân đối tốt hơn có ý nghĩa quan trọng: nó có thể hỗ trợ việc thu xếp vốn, cải thiện niềm tin của bên cho vay và giảm bớt áp lực sau giai đoạn thua lỗ.
Tuy nhiên, lợi nhuận kế toán và nguồn vốn cho đầu tư là hai việc khác nhau. Doanh nghiệp có thể có lãi nhưng vẫn cần vay dài hạn, tăng vốn hoặc tái bố trí dòng tiền để hoàn thành dự án. Điều cần quan sát không phải là liệu EVN đã “dư tiền” hay chưa, mà là khả năng cân đối giữa đầu tư mới, nghĩa vụ nợ và mức giá bán đủ bù các chi phí hợp lý.
Đây cũng là lý do không nên coi cải thiện năm 2025 là kết luận cuối cùng. Nếu chi phí đầu vào thay đổi mạnh, tiến độ dự án chậm hoặc nhu cầu vốn tăng nhanh hơn dòng tiền, bảng cân đối sẽ lại chịu áp lực. Ngược lại, nếu hiệu quả vận hành duy trì, các dự án được triển khai đúng kế hoạch và nguồn vốn được thu xếp phù hợp, cột mốc hết lỗ hợp nhất có thể trở thành nền tảng cho một giai đoạn ổn định hơn.
Giá điện được tính theo kỳ mới, không theo lợi nhuận cũ
Giá bán lẻ điện bình quân không phải phép chia đơn giản giữa lợi nhuận của EVN và số hộ sử dụng điện. Cơ chế điều chỉnh xem xét chi phí sản xuất, kinh doanh điện, các thông số đầu vào và mức lợi nhuận hợp lý để bảo toàn, phát triển vốn. Chính phủ đã ban hành Nghị định 278/2026/NĐ-CP để sửa đổi một số nội dung của cơ chế điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân.Cổng TTĐT Chính phủ
Giá điện cho kỳ tới phải được đặt trong bối cảnh của kỳ tới: giá nhiên liệu, tỷ giá, cơ cấu nguồn điện, chi phí mua điện và kết quả rà soát chi phí. Lợi nhuận của năm trước có thể giúp tài chính doanh nghiệp dễ thở hơn, nhưng không tự nó quyết định hướng điều chỉnh giá. Đây là ranh giới quan trọng giữa đọc báo cáo tài chính và dự đoán hóa đơn điện.
Luận điểm chính vì vậy khá rõ: việc EVN hết lỗ lũy kế trên báo cáo hợp nhất là tín hiệu cải thiện thực chất, nhưng đó mới là bước phục hồi của bảng cân đối chứ chưa phải dấu chấm hết cho bài toán vốn. Trong thời gian tới, tín hiệu đáng theo dõi là chất lượng dòng tiền kinh doanh, chi phí đầu vào, tiến độ đầu tư nguồn và lưới, cùng cách cơ chế giá phản ánh các biến số ấy. Những yếu tố đó sẽ cho biết sự cải thiện này có bền vững hay chỉ là một năm thuận lợi.