Một phiên giao dịch ở Mỹ vừa cho thấy một chuỗi phản ứng rất dễ gây hưng phấn: dầu Brent giảm 4,7%, lợi suất trái phiếu Mỹ đi xuống và các chỉ số chứng khoán lớn cùng tăng. Nhưng với nhà đầu tư Việt Nam, phần quan trọng nhất không nằm ở việc đoán VN-Index có đi theo Dow Jones hay không. Nói đơn giản thì đây là một tín hiệu để lập giả thuyết, rồi kiểm tra giả thuyết đó bằng diễn biến trong nước.
Luận điểm của bài viết là: dầu hạ nhiệt tạo điều kiện thuận lợi cho tâm lý và một số ngành sử dụng nhiều nhiên liệu, nhưng chỉ độ rộng, thanh khoản và phản ứng theo ngành mới cho biết tín hiệu ấy có thực sự được thị trường Việt Nam chấp nhận. Vì vậy, một bảng điện Mỹ xanh mạnh có thể cải thiện tâm lý đầu phiên, chứ không phải kết luận thay cho phiên giao dịch Việt Nam.
Một đêm ở Mỹ, nhiều mắt xích cùng chuyển động
Trong phiên 3/8, Dow Jones tăng 693,38 điểm, tương đương 1,3%, lên 53.178,41 điểm và xác lập mức cao mới. S&P 500 tăng 1,5%, còn Nasdaq tăng 2,1%.AP Cùng ngày, dầu Brent giảm 4,7% xuống 83,77 USD mỗi thùng, trong khi lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm giảm từ 4,75% xuống 4,68%.AP
Thông tin trực tiếp khiến thị trường chú ý là việc Tổng thống Mỹ Donald John Trump của Chính phủ Hoa Kỳ cho biết tạm hoãn các đòn đánh mới nhằm vào Iran theo đề nghị của các đồng minh trong khu vực. Với thị trường dầu, điều này làm giảm bớt phần giá đang phản ánh nguy cơ gián đoạn nguồn cung. Khi rủi ro năng lượng dịu đi, nhà đầu tư cũng bớt lo về một đợt lạm phát ngắn hạn mới.AP
Đó là chuỗi truyền dẫn có thể hiểu được: dầu thấp hơn làm chi phí nhiên liệu bớt căng, nỗi lo lạm phát giảm thì lợi suất dài hạn có thể hạ, và mức chiết khấu dành cho lợi nhuận tương lai của doanh nghiệp trở nên dễ chịu hơn. Tuy nhiên, không nên biến chuỗi này thành một lời giải thích duy nhất cho cả Phố Wall. AP cũng ghi nhận thị trường nhận thêm hỗ trợ từ số liệu sản xuất cải thiện, mùa công bố kết quả kinh doanh tương đối tích cực và thông tin Boeing được cấp chứng nhận cho một dòng máy bay mới.AP
Dầu rẻ hơn không có nghĩa mọi cổ phiếu đều hưởng lợi
Bạn có thể hình dung giá dầu giống một hóa đơn đầu vào được chuyển qua nhiều tầng. Với doanh nghiệp dùng nhiều nhiên liệu, hóa đơn có thể giảm khá nhanh. Với doanh nghiệp bán dầu hoặc cung cấp dịch vụ gắn với hoạt động thăm dò, thị trường lại có thể lo ngại về giá bán và kế hoạch đầu tư. Cùng một biến động dầu vì thế mang hai thông điệp khác nhau.
Nhóm hàng không là ví dụ dễ thấy. Tại Mỹ, United Airlines tăng 5,8%, American Airlines tăng 5% và Norwegian Cruise Line tăng 6,6% trong phiên 3/8, khi chi phí nhiên liệu được nhìn nhận bớt bất lợi hơn.AP Với VJC và HVN, dầu giảm cũng là tín hiệu tích cực về chi phí. Nhưng lợi ích không tự động xuất hiện ngay trong lợi nhuận, vì còn phụ thuộc vào tỷ giá, mức phòng hộ nhiên liệu, giá vé, lượng khách và hệ số sử dụng ghế.
Ở phía khác, GAS, PVD, PVS và PLX không cùng đứng trên một điểm của chuỗi dầu khí. Giá bán theo hợp đồng, lượng công việc, tồn kho và cơ chế điều hành giá khiến phản ứng từng mã có thể khác nhau. Một phiên giảm đồng loạt của nhóm dầu khí có thể phản ánh tâm lý chung về dầu. Còn một mã đi ngược lại chưa đủ để kết luận cả ngành đã chống được tác động.
Vận tải, hóa chất và tiêu dùng cũng cần được đọc riêng. Vận tải đường bộ thường nhạy hơn với chi phí nhiên liệu, còn vận tải biển và cảng chịu ảnh hưởng lớn của giá cước và sản lượng hàng hóa. Với hóa chất, dầu giảm có thể làm chi phí hạ nhưng giá bán đầu ra đôi khi cũng giảm theo. Giá dầu là đầu vào của mô hình kinh doanh, không phải nút bấm làm lợi nhuận mọi công ty tăng cùng lúc.
Thị trường Việt Nam đã có sẵn một nền giá
VN-Index không bước vào phiên mới từ trạng thái đứng yên. Phiên liền trước, chỉ số đóng cửa ở 1.762,84 điểm, tăng 27,06 điểm, tương đương 1,56%. Độ rộng nghiêng về bên mua với 245 mã tăng và 73 mã giảm; khối lượng đạt 760.113.033 cổ phiếu. Các số liệu này cho thấy tâm lý trong nước đã tích cực trước khi tín hiệu từ Mỹ xuất hiện.
Vì thế, nếu VN-Index mở cửa tăng theo Phố Wall, đó mới là phản ứng ban đầu chứ chưa phải tín hiệu mới đủ mạnh. Một nền giá đã tăng khiến kỳ vọng tốt có thể đã được phản ánh một phần. Câu hỏi hữu ích hơn là: lực mua có lan ra ngoài vài cổ phiếu vốn hóa lớn không, và người mua có sẵn sàng giao dịch ở mặt bằng giá cao hơn không?
Độ rộng là bộ lọc đầu tiên. Khi số mã tăng vẫn vượt rõ số mã giảm trong phần lớn thời gian giao dịch, tâm lý tích cực có độ lan tỏa tốt hơn. Nếu chỉ số vẫn xanh nhưng số mã giảm ngày càng nhiều, phần tăng có thể chủ yếu đến từ nhóm dẫn dắt. Khi ấy, tín hiệu qua đêm có thể chỉ tạo một nhịp hưng phấn đầu phiên thay vì một thay đổi rộng rãi về cách thị trường định giá.
Thanh khoản là bộ lọc thứ hai. Giá tăng đi kèm giao dịch chủ động ở nhiều ngành cho thấy dòng tiền sẵn sàng chấp nhận mức giá mới. Ngược lại, chỉ số tăng trong khi giao dịch co lại có thể đơn giản là bên bán tạm lùi bước. Hai trạng thái nhìn giống nhau trên biểu đồ chỉ số, nhưng ý nghĩa cho sức bền của đà tăng lại khác nhau.
Ba dấu hiệu để kiểm tra thay vì dự đoán
Biểu đồ dưới đây cho thấy đà tăng tại Mỹ không chỉ tập trung ở một chỉ số. Đây là tín hiệu về tâm lý toàn cầu, không phải chỉ báo mua bán trực tiếp cho cổ phiếu Việt Nam.
Trước và trong phiên, dấu hiệu đầu tiên cần theo dõi là dầu Brent trong giờ giao dịch châu Á. Nếu dầu tiếp tục yếu, thị trường vẫn đang giữ cách diễn giải rằng rủi ro nguồn cung đã dịu hơn. Nếu dầu phục hồi nhanh, câu chuyện chi phí và lạm phát có thể thay đổi ngay cả khi chứng khoán Mỹ vừa đóng cửa tích cực.
Dấu hiệu thứ hai là phản ứng tương đối giữa hàng không và dầu khí. Hàng không mạnh hơn trong khi dầu khí chịu áp lực, đặc biệt khi giao dịch cải thiện, sẽ phù hợp với cách thị trường đang định giá chi phí nhiên liệu thấp hơn. Nhưng đây là quan sát về phản ứng giá, không phải bằng chứng rằng dầu là nguyên nhân duy nhất. Tỷ giá, tin doanh nghiệp và vị thế giao dịch ngắn hạn vẫn có thể tạo khác biệt ở từng mã.
Dấu hiệu cuối cùng là sự đồng thuận giữa chỉ số, độ rộng và thanh khoản. Khi cả ba cùng xác nhận, tín hiệu từ bên ngoài có nền tảng tốt hơn để đi vào tâm lý trong nước. Nếu chúng lệch nhau, mức tin cậy của kịch bản cần hạ xuống. Chẳng hạn, Dow Jones lập đỉnh nhưng VN-Index xanh hẹp, dầu tăng trở lại hoặc nhóm hưởng lợi về chi phí không có dòng tiền, thì thông tin Mỹ chỉ đóng vai trò hỗ trợ tâm lý.
Kết luận: xem đây là bảng kiểm, không phải tín hiệu mua bán
Dầu Brent giảm đang làm dịu một nguồn áp lực về chi phí và lạm phát. Đó là hướng có lợi cho tâm lý chung, nhất là với những doanh nghiệp có hóa đơn nhiên liệu lớn. Nhưng luận điểm trung tâm không thay đổi: lợi ích không phân bổ đều giữa các ngành, và VN-Index không có nghĩa vụ phải lặp lại phản ứng của Phố Wall.
Trong phiên tới, các yếu tố đáng theo dõi là diễn biến dầu trong giờ châu Á, độ rộng của bảng điện Việt Nam, thanh khoản và phản ứng tương đối giữa hàng không với dầu khí. Căng thẳng quanh Iran là rủi ro có thể đảo chiều bức tranh này nếu đàm phán không tiến triển. Chỉ khi những tín hiệu trong nước đồng thuận, phản ứng tích cực qua đêm mới có thêm cơ sở để được xem là bền hơn một nhịp mở cửa.