Lãi suất qua đêm giữa các ngân hàng đã giảm về 2,5%/năm vào cuối phiên 24/7, thấp hơn 1,4 điểm phần trăm so với cuối tuần trước và là mức thấp nhất từ đầu năm. Nhưng ở cùng thời điểm, lãi suất kỳ hạn một tháng lại ở 7,3%/năm. Hai con số cùng thuộc thị trường liên ngân hàng, song chúng không kể một câu chuyện giống nhau.VnEconomy
Bạn có thể hiểu đơn giản: hệ thống ngân hàng vừa bớt căng tiền cho nhu cầu “đến sáng mai”, chứ chưa chắc đã có nguồn vốn rẻ cho vài tháng tới. Vì vậy, việc nhìn thấy lãi suất qua đêm đi xuống rồi chờ lãi vay mua nhà hoặc vốn kinh doanh giảm ngay thường dẫn đến kỳ vọng sai. Lãi vay đi qua nhiều cánh cửa hơn một con số trên màn hình giao dịch.
Luận điểm chính của bài viết là thế này: tín hiệu hiện tại xác nhận thanh khoản rất ngắn hạn đang cải thiện, nhưng chưa đủ để gọi đó là một chu kỳ giảm lãi vay. Để kết luận chi phí vốn thực sự hạ, cần thấy sự thay đổi lan sang các kỳ hạn dài hơn, lãi suất huy động và sau cùng là báo giá dành cho khách hàng.
Lãi suất qua đêm thực ra đo điều gì?
Mỗi ngày, có ngân hàng tạm thừa tiền sau khi nhận tiền gửi hoặc hoàn tất thanh toán. Ngân hàng khác có thể cần vốn để khớp giao dịch, đáp ứng dự trữ bắt buộc hay cân đối sổ sách. Họ vay mượn lẫn nhau trên thị trường liên ngân hàng; khoản vay qua đêm thường được hoàn trả vào ngày làm việc kế tiếp.
Vì thời hạn rất ngắn, mức lãi suất này nhạy với dòng tiền tức thời. Một đợt thanh toán lớn, dòng tiền ngân sách, giao dịch ngoại tệ hoặc hoạt động trên thị trường mở đều có thể làm nhu cầu vốn thay đổi trong ngày. Nó giống nhiệt kế đo trạng thái thanh khoản lúc này hơn là bảng giá áp cho người đang xin khoản vay ba năm.
Đường lãi suất cuối phiên 24/7 cho thấy sự phân hóa rõ: qua đêm 2,5%, một tuần 3,35%, hai tuần 5,6% và một tháng 7,3%. Chênh lệch 4,8 điểm phần trăm giữa qua đêm và một tháng là phần thông tin đáng đọc nhất, hơn là chỉ riêng mức 2,5%.VnEconomy
Khi kỳ hạn càng dài mà lãi suất càng cao, thị trường đang định giá nguồn tiền kéo dài nhiều tuần thận trọng hơn nguồn tiền dùng trong một ngày. Đây không phải bằng chứng rằng lãi vay sẽ tăng. Tuy nhiên, nó cũng chưa phải tín hiệu cho thấy ngân hàng có thể hạ giá vốn dài hạn một cách rộng rãi.
Thị trường mở không cho phép một lời giải thích đơn giản
Diễn biến trên kênh cầm cố của Ngân hàng Nhà nước trong tuần 20-24/7 là một lời nhắc hữu ích. Khối lượng chào thầu là 19.000 tỷ đồng, trong đó 13.943,89 tỷ đồng trúng thầu. Cùng tuần, 40.296,60 tỷ đồng đến hạn, nên kênh này ghi nhận hút ròng 26.352,71 tỷ đồng.VnEconomy
Con số hút ròng không nói rằng một yếu tố duy nhất đã kéo lãi suất qua đêm xuống. Lãi suất liên ngân hàng còn chịu tác động từ nhu cầu vốn giữa từng ngân hàng, lịch thanh toán và cách tiền được phân bổ trong hệ thống. Điều dữ liệu này làm rõ là câu chuyện không thể rút gọn thành “bơm tiền thì lãi suất giảm” hoặc “hút tiền thì lãi suất tăng”.
Từ tiền liên ngân hàng đến tiền gửi có kỳ hạn
Ngân hàng dùng nhiều nguồn vốn, trong đó tiền gửi của khách hàng là phần quan trọng để tài trợ cho các khoản vay dài hơn. Tiền vay qua đêm có thể hỗ trợ cân đối tạm thời, nhưng không thể thay thế hoàn toàn nguồn tiền ổn định cho khoản vay mua nhà, đầu tư máy móc hay bổ sung vốn lưu động. Nếu dựa quá nhiều vào nguồn vốn ngắn, ngân hàng sẽ đối mặt rủi ro phải xoay vốn liên tục.
Đó là lý do lãi suất huy động mới là mắt xích cần theo dõi tiếp theo. Tính đến 23/7, lãi suất huy động trực tuyến bình quân của 36 ngân hàng ở kỳ hạn sáu tháng là khoảng 6,16%/năm; kỳ hạn mười hai tháng khoảng 6,39%/năm. Mặt bằng này khá ổn định so với cuối tháng 6 và chỉ có hai ngân hàng trong khảo sát điều chỉnh tăng.VnEconomy
Sự ổn định ấy không có nghĩa mọi ngân hàng giống nhau, cũng không có nghĩa lãi suất huy động chắc chắn không đổi. Nó chỉ cho thấy dữ liệu công khai chưa phản ánh một đợt hạ lãi suất tiền gửi trên diện rộng. Khi chi phí huy động chưa giảm rõ, ngân hàng sẽ có ít dư địa hơn để giảm lãi cho vay mà vẫn bảo đảm bù đắp rủi ro và chi phí vận hành.
Độ trễ còn nằm trong hợp đồng. Với khoản vay đang tồn tại, ngày điều chỉnh lãi suất, công thức lãi suất và kỳ hạn cố định ban đầu quyết định khi nào khách hàng nhận mức mới. Với khoản vay mới, mục đích sử dụng vốn, tài sản bảo đảm, thời hạn và lịch sử tín dụng khiến mỗi hồ sơ có báo giá khác nhau. Một biến động qua đêm vì thế không thể đồng loạt biến thành mức lãi mới cho mọi người vay.
Lãi suất cho vay là tổng của nhiều chi phí
Nói đơn giản, lãi suất cho vay không bằng lãi suất liên ngân hàng cộng một khoản cố định. Ngân hàng phải tính chi phí tiền gửi bình quân, chi phí vận hành, chi phí dự phòng rủi ro và phần lợi nhuận cần thiết để duy trì hoạt động. Lãi suất liên ngân hàng chỉ chạm trực tiếp vào một phần trong cấu trúc vốn đó.
Đến cuối tháng 6, lãi suất cho vay bình quân đối với cả khoản vay mới và các khoản vay cũ còn dư nợ vẫn trong vùng 8,1-10,5%/năm.VnEconomy Khoảng cách với lãi suất qua đêm không nên được đọc như một phép trừ đơn giản. Hai mức lãi suất phục vụ hai loại giao dịch khác nhau về thời hạn, tính ổn định và rủi ro.
Vì thế, người đang vay nên xem kỹ mốc điều chỉnh tiếp theo, lãi suất sau ưu đãi và phí trả nợ trước hạn. Đây là cách biến một tin vĩ mô thành thông tin hữu ích cho ví tiền.
Những tín hiệu đủ mạnh để đổi kết luận
Trước hết, lãi suất thấp cần duy trì ở nhiều kỳ hạn ngắn, từ qua đêm đến một tuần, hai tuần và một tháng. Nếu chỉ đầu rất ngắn của đường lãi suất giảm trong khi kỳ hạn một tháng còn neo cao, cách giải thích hợp lý nhất vẫn là hệ thống đang dư tiền tạm thời ở một số thời điểm.
Tiếp theo, biểu lãi suất huy động sáu tháng và mười hai tháng cần giảm tại nhiều ngân hàng. Đây là dấu hiệu gần hơn với chi phí của nguồn vốn ổn định. Sau đó, dữ liệu lãi suất cho vay bình quân đối với khoản vay mới mới cho biết phần giảm chi phí, nếu có, đã truyền được tới khách hàng hay chưa.
Vì vậy, kết luận chưa thay đổi: thanh khoản qua đêm đã bớt căng, còn mặt bằng lãi vay chưa có đủ bằng chứng để xác nhận một chu kỳ giảm. Trong vài báo cáo tới, hãy theo dõi đường lãi suất theo kỳ hạn, biểu huy động và mức lãi vay mới. Ba mảnh ghép này cùng đi xuống mới tạo thành một câu chuyện hoàn chỉnh.