Một phiên giao dịch có thể khiến ba bảng giá cùng phát tín hiệu: dầu Brent chốt ở 100,69 USD/thùng, lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm tăng lên 4,69% vào cuối phiên, còn các chỉ số chứng khoán Mỹ đi xuống. Đây không phải ba biến động tách biệt. Giá năng lượng cao hơn khiến thị trường phải tính lại rủi ro lạm phát, và sự điều chỉnh đó làm mức định giá cổ phiếu trở nên khó giữ hơn.AP
Nhưng bạn cũng không nên rút gọn câu chuyện thành “dầu tăng nên cổ phiếu giảm”. Tesla và Alphabet cùng chịu áp lực sau báo cáo kết quả kinh doanh, đặc biệt ở một chỉ số thiên về công nghệ như Nasdaq. Bài học của phiên 23/7 là cách đọc hai lớp nguyên nhân: cú sốc chung của lãi suất và chi phí, rồi đến chất lượng kinh doanh của từng doanh nghiệp.
Ba bảng giá cùng thay đổi trong một phiên
Brent tăng mạnh và lần đầu chốt trên 100 USD kể từ ngày 22/5. Trong cùng phiên, Dow Jones giảm khoảng 1,0%, S&P 500 giảm 1,2%, còn Nasdaq giảm 2,2%. Lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm có lúc lên 4,71% trong phiên trước khi kết thúc ở 4,69%.CBS NewsAP
Nasdaq giảm sâu hơn Dow Jones không tự động chứng minh dầu đã gây áp lực lớn hơn lên mọi cổ phiếu công nghệ. Nó cho thấy thị trường đã bán mạnh nhóm nhạy cảm với lãi suất, đồng thời có những thông tin bất lợi tập trung ở các doanh nghiệp vốn hóa lớn trong nhóm này.
Nói đơn giản, dầu là một đầu vào kinh tế chứ không chỉ là một mã giá. Khi dầu đắt lên, doanh nghiệp vận tải, hàng không, logistics, hóa chất và nhiều nhà sản xuất phải trả hóa đơn nhiên liệu cao hơn. Họ có hai lựa chọn đều không dễ: tăng giá bán để bù chi phí, hoặc giữ giá và chấp nhận biên lợi nhuận mỏng đi.
Tác động còn đi xa hơn báo cáo của doanh nghiệp. Giá nhiên liệu cao hơn làm chi phí đi lại, giao nhận và một phần giá hàng hóa tăng lên. Khi hộ gia đình dành nhiều tiền hơn cho năng lượng, phần ngân sách còn lại cho các hàng hóa và dịch vụ khác có thể thu hẹp. Vì thế, nhà đầu tư không chỉ nhìn vào doanh nghiệp tiêu thụ dầu; họ còn nhìn vào sức mua của người tiêu dùng và khả năng doanh nghiệp chuyển chi phí sang khách hàng.
Từ dầu đến lạm phát, rồi đến lợi suất
Chuỗi truyền dẫn thường bắt đầu bằng kỳ vọng chứ không cần chờ số liệu lạm phát mới được công bố. Nếu thị trường lo giá dầu duy trì cao, họ sẽ đánh giá lại khả năng lạm phát hạ nhiệt. Khi đó, triển vọng nới lỏng tiền tệ trở nên kém chắc chắn hơn và nhà đầu tư trái phiếu có thể đòi hỏi lợi suất cao hơn để bù cho rủi ro sức mua của dòng tiền trong tương lai.
Đây là điểm dễ gây nhầm lẫn cho F0: giá trái phiếu và lợi suất đi ngược chiều. Khi nhiều nhà đầu tư muốn bán trái phiếu, giá trái phiếu giảm. Vì khoản lãi được nhận vẫn theo điều khoản ban đầu, tỷ lệ lợi tức tính trên mức giá mua mới cao hơn, nên lợi suất tăng. Lợi suất 10 năm tăng trong phiên không có nghĩa Fed đã thay đổi lãi suất điều hành.
Thị trường chỉ đang định giá một đường đi khó đoán hơn cho lãi suất. Theo dữ liệu CME FedWatch được CBS News dẫn lại, xác suất thị trường đặt cho khả năng Fed tăng lãi suất tại cuộc họp ngày 29/7 là 36%, từ khoảng 11% một tuần trước. Đó là xác suất do giá hợp đồng tương lai phản ánh, không phải thông báo hay cam kết của Fed.CBS News
Một phiên giá dầu cao chưa đủ để khẳng định lạm phát sẽ tăng bền vững. Cần kiểm chứng thời gian giá neo ở vùng cao, mức chi phí chuyển vào giá bán lẻ và các dữ liệu lạm phát kế tiếp, thay vì suy ra ngay chính sách từ biến động một ngày.
Lợi suất cao hơn làm giá cổ phiếu đổi khác
Định giá cổ phiếu không chỉ dựa vào doanh thu hay lợi nhuận của năm hiện tại. Giá hôm nay còn là giá trị hiện tại của dòng tiền doanh nghiệp có thể tạo ra trong nhiều năm tới. Để quy đổi dòng tiền tương lai về hiện tại, thị trường dùng một tỷ lệ chiết khấu. Lợi suất trái phiếu chính phủ là một thành phần quan trọng trong tỷ lệ đó.
Khi trái phiếu chính phủ đem lại lợi suất cao hơn, nhà đầu tư có thêm một mức sinh lời ít rủi ro hấp dẫn hơn. Một cổ phiếu muốn giữ mức giá cũ cần có triển vọng lợi nhuận, tăng trưởng hoặc mức bù rủi ro đủ tốt. Nếu các phần đó chưa thay đổi mà lợi suất nền tăng, mức giá thị trường sẵn sàng trả cho cổ phiếu thường chịu áp lực giảm.
Nhóm tăng trưởng thường nhạy hơn với cơ chế này. Một phần lớn giá trị của họ nằm ở lợi nhuận được kỳ vọng trong các năm xa hơn, nên thay đổi nhỏ trong tỷ lệ chiết khấu cũng có thể làm giá trị hiện tại dịch chuyển đáng kể. Tuy vậy, đây là cơ chế định giá chung, không phải công thức để giải thích chính xác từng phần trăm biến động của từng mã trong một ngày.
Tesla và Alphabet là lớp áp lực riêng
Phiên 23/7 còn có thông tin doanh nghiệp đủ lớn để không thể bỏ qua. Tesla giảm 14,5% sau khi lợi nhuận quý gần nhất thấp hơn dự báo của giới phân tích. Alphabet giảm 7,1% dù doanh thu và lợi nhuận vượt kỳ vọng, khi nhà đầu tư chú ý đến quy mô đầu tư ngày càng lớn; chi tiêu vốn quý của Alphabet gần 45 tỷ USD, gấp đôi cùng kỳ năm trước.AP
Với Tesla, trọng tâm là lợi nhuận hiện tại thấp hơn kỳ vọng. Với Alphabet, nhà đầu tư cân nhắc liệu khoản đầu tư lớn có tạo ra tăng trưởng và dòng tiền tương xứng trong tương lai hay không. Cả hai đều là yếu tố cụ thể của doanh nghiệp, không phải hệ quả trực tiếp đã được chứng minh của giá dầu.
Vì Tesla và Alphabet có vốn hóa lớn, biến động của chúng có thể kéo chỉ số đi rõ rệt. Đó là một lời nhắc hữu ích: chỉ số giảm không đồng nghĩa mọi ngành hay mọi doanh nghiệp giảm vì cùng một lý do. Không có dữ liệu phân rã trong các nguồn hiện có để xác định dầu, lợi suất và từng báo cáo doanh nghiệp đóng góp bao nhiêu vào nhịp giảm của Nasdaq.
Cách theo dõi sau một phiên nhiều nguyên nhân
Điểm chính của phiên này là dầu trên 100 USD đã làm điều kiện định giá của thị trường khó hơn qua kênh lạm phát và lợi suất. Luận điểm đó không bị phủ định bởi những yếu tố riêng của Tesla và Alphabet. Ngược lại, chúng giải thích vì sao áp lực trên Nasdaq có thể mạnh hơn mức phản ánh từ câu chuyện dầu đơn thuần.
Trong các phiên tới, hãy theo dõi đồng thời diễn biến của Brent, lợi suất trái phiếu Mỹ kỳ hạn 10 năm và phản ứng của cổ phiếu công nghệ sau mùa báo cáo. Nếu dầu và lợi suất hạ nhiệt nhưng nhóm công nghệ vẫn yếu, yếu tố lợi nhuận và chi tiêu vốn có thể đang giữ vai trò lớn hơn. Nếu sức ép bán lan rộng khi dầu và lợi suất tiếp tục cao, kênh lạm phát và chiết khấu sẽ trở nên thuyết phục hơn. Đó là cách tách một câu chuyện nhiều nguyên nhân thành các tín hiệu có thể kiểm chứng.