Một vụ tấn công đã được ghi nhận ngoài khơi Saudi Arabia, đúng vào lúc Biển Đỏ trở thành tuyến thoát quan trọng hơn cho dầu Trung Đông. Điều thị trường phải định giá lại không chỉ là an toàn của một con tàu, mà là độ tin cậy của phương án thay thế khi eo Hormuz chịu sức ép. Tuy vậy, bằng chứng hiện có chưa cho thấy dầu đã biến mất khỏi thị trường. Đây vẫn là câu chuyện về phần bù rủi ro vận tải trước khi là câu chuyện về thiếu hụt nguồn cung.
Encelia là sự kiện có thật, nhưng phạm vi còn hẹp
Nhóm Houthi nói đã nhắm vào hai tàu dầu Saudi Arabia là Encelia và Layla. Các báo cáo an ninh hàng hải được Reuters đối chiếu cho thấy Encelia phát tín hiệu cầu cứu, bị trúng một vật thể chưa xác định ở mạn phải, cách Al Shuqaiq khoảng 70 hải lý và xảy ra cháy trên tàu. UKMTO chưa nhận được thông tin về thương vong hoặc tác động môi trường; tuyên bố rằng Layla cũng bị đánh trúng chưa được xác nhận độc lập.Reuters
Ranh giới này rất quan trọng. Một sự cố đã đủ để hãng tàu và doanh nghiệp bảo hiểm rà soát lại mức rủi ro của hành trình. Nhưng nó chưa chứng minh cả hành lang hàng hải bị tê liệt, nhiều tàu liên tiếp bị thiệt hại, hay xuất khẩu dầu Saudi Arabia đã giảm. Với nhà đầu tư, không nên dùng một bằng chứng về an ninh để suy thẳng thành kết luận về thiếu dầu.
Vì sao tuyến thay thế lại là điểm nhạy cảm
Bức tranh lớn cho thấy Biển Đỏ không còn là tuyến phụ trong bài toán dầu mỏ khu vực. Saudi Arabia vận chuyển dầu từ các mỏ phía đông tới cảng Yanbu trên Biển Đỏ qua tuyến ống Đông Tây, nhằm giảm phụ thuộc vào Hormuz. Lượng dầu xuất qua Yanbu gần đây vào khoảng 4 triệu thùng mỗi ngày.AP
Ở cửa ngõ phía nam, lượng sản phẩm dầu đi qua Bab el-Mandeb trong tháng 6 vượt 7 triệu thùng mỗi ngày, cao hơn mức khoảng 4 triệu thùng trước chiến sự Iran.AP Hai số liệu không nên cộng thành tổng nguồn cung hay coi là cùng một dòng dầu. Chúng cho thấy một điều khác: khi Hormuz gặp căng thẳng, giá trị của Biển Đỏ như một lối chuyển hướng tăng lên. Nếu rủi ro cùng lúc lan tới cửa ngõ này, dư địa điều phối tàu sẽ hẹp hơn.
Saudi Arabia vẫn có các lựa chọn, nhưng không có lựa chọn nào miễn phí. Dầu có thể đi về phía bắc Biển Đỏ rồi qua đường ống SUMED hoặc kênh đào Suez, với năng lực lần lượt tới 2,5 triệu và 1 triệu thùng mỗi ngày. Một phương án khác là vòng qua Mũi Hảo Vọng, đánh đổi bằng hành trình dài thêm một đến hai tuần.AP Tác động ban đầu thường nằm ở thời gian giao hàng, phí thuê tàu và bảo hiểm, thay vì thiếu hụt vật chất ngay lập tức.
Giá Brent đang phản ánh điều gì
Dữ liệu hàng hóa của Investify ghi nhận Brent ở mức 95,55 USD/thùng vào ngày 23/7, tăng 1,57% so với ngày trước đó. So với 84,23 USD/thùng ngày 16/7, giá đã tăng 13,44%. Nhịp tăng đáng kể này không thể quy toàn bộ cho Encelia.
Hormuz vẫn chịu sức ép trong bối cảnh Mỹ tiếp tục không kích Iran. Giới giao dịch cũng có thể mua phòng ngừa rủi ro trước khả năng hành trình kéo dài và chi phí giao dầu tăng. Sự kiện ở Biển Đỏ bổ sung rủi ro cho tuyến thay thế, còn việc phân tách mức tăng Brent giữa Hormuz, Houthi và dòng tiền phòng ngừa chưa có đủ bằng chứng.
Điểm đáng chú ý hơn biến động giá trong một phiên là quyết định vận hành của tàu. Reuters ghi nhận năm tàu dầu đổi hướng trong ngày 22/7, trong đó hai tàu chuyển điểm đến sang kênh đào Suez sau cảnh báo với tàu đi tới các cảng Saudi Arabia.Reuters Dữ liệu MarineTraffic được AP đối chiếu cũng cho thấy ít nhất ba tàu dầu quay đầu trong ngày 21/7.AP Đây là dấu hiệu rủi ro đã đi vào quyết định thực tế, dù chưa phải bằng chứng dòng dầu bị mất.
Phí bảo hiểm là kênh truyền dẫn đầu tiên
Phí rủi ro chiến tranh tham khảo cho một chuyến qua Biển Đỏ đã tăng từ khoảng 0,3% lên 0,75% giá trị con tàu sau khi Houthi tuyên bố phong tỏa.Insurance Journal Tỷ lệ này tăng 2,5 lần. Trên một tàu giá trị lớn, mức thay đổi tưởng như nhỏ có thể làm chi phí của cả chuyến đi tăng đáng kể.
Đây là lý do giá dầu có thể giữ ở vùng cao mà chưa cần có thông báo cắt giảm xuất khẩu. Nếu bảo hiểm tăng thêm, hãng bảo hiểm thu hẹp phạm vi nhận bảo hiểm hoặc hãng tàu phải đi đường vòng, người mua dầu phải trả tiền cho rủi ro giao hàng chậm. Khi đó, thị trường đang trả giá cho độ bất định của chuỗi cung ứng, không nhất thiết cho một thùng dầu đã thiếu.
Phân biệt ba ngưỡng diễn biến
Kịch bản hạ nhiệt cần các dấu hiệu vận hành ổn định: UKMTO không ghi nhận thêm vụ việc, tàu đã đổi hướng quay về lịch trình thông thường và phí bảo hiểm ngừng tăng. Một phiên Brent giảm không đủ để xác nhận điều này, bởi giá có thể biến động theo nhiều tin tức về Hormuz. Dòng tàu phục hồi mới là tín hiệu sát thực hơn rằng Encelia là sự cố đơn lẻ.
Kịch bản thứ hai là gián đoạn bằng chi phí. Số tàu đổi hướng tiếp tục tăng, doanh nghiệp vận tải tạm dừng một số hành trình và phí bảo hiểm vượt xa 0,75% giá trị tàu. Dầu vẫn có thể đến nơi, nhưng thời gian giao hàng dài hơn và chi phí cao hơn. Trong trường hợp đó, mặt bằng giá dầu cao có thể kéo dài dù cung vật chất chưa suy giảm.
Kịch bản nghiêm trọng chỉ được xác nhận nếu các vụ tấn công mới đi cùng lượng dầu rời Yanbu hoặc lưu lượng qua Bab el-Mandeb giảm rõ rệt. Khi ấy, cần tiếp tục xem liệu SUMED, Suez và tuyến vòng Mũi Hảo Vọng có bù được phần thiếu hay không. Chỉ sự kết hợp của gián đoạn dòng chảy và năng lực thay thế không đủ mới biến phần bù rủi ro thành thiếu hụt vật chất.
Tác động tới nhà đầu tư Việt Nam không đi theo một đường thẳng
Brent tăng không truyền ngay và đầy đủ vào giá xăng dầu trong nước. Giá bán lẻ còn chịu ảnh hưởng bởi chu kỳ điều hành, thuế, phí và mức bình quân của sản phẩm lọc dầu. Vì vậy, một mức giá Brent cao trong vài giờ không đủ để kết luận chi phí nhiên liệu của doanh nghiệp Việt Nam đã tăng tương ứng.
Với cổ phiếu, tác động cũng phân hóa theo mô hình kinh doanh. Doanh nghiệp khai thác và dịch vụ dầu khí có thể hưởng lợi nếu giá cao kéo dài và chuyển thành khối lượng công việc hoặc doanh thu thực tế. Hàng không, vận tải đường bộ, nhựa và một số ngành sản xuất có thể chịu áp lực chi phí. Tuy nhiên, hợp đồng phòng hộ, khả năng điều chỉnh giá bán và tỷ trọng nhiên liệu trong chi phí mới quyết định mức ảnh hưởng ở từng doanh nghiệp.
Luận điểm hiện tại vì thế không phải dầu đã thiếu, mà là chi phí và rủi ro vận tải đã tăng. Những tín hiệu đáng theo dõi trong các ngày tới là cảnh báo mới của UKMTO, số tàu đổi hướng, mức phí bảo hiểm và lưu lượng thực tế qua Yanbu cùng Bab el-Mandeb. Nếu các chỉ báo này chưa cùng xấu đi, vùng giá Brent cao phản ánh một thị trường đang mua bảo hiểm cho bất định hơn là một cuộc khủng hoảng nguồn cung đã xảy ra.